KİT azaldı, borç büyüdü

NURCAN GÖKDEMİR nurcangokdemir@birgun.net @nurcangokdemir

Turgut Özal dönemiyle birlikte 1985 yılında başlayan ve yaklaşık yüzde 90’ı da AKP iktidarları döneminde yaşanan özelleştirmeler sonucu Kamu İktisadi Teşebbüsleri’nin (KİT) sayısı 48’den 19’a kadar geriledi. Ancak sayıdaki büyük azalmaya karşın KİT’lerin borçları 2018 yılında 47.3 milyar liraya ulaştı, ticari bankalara olan borçlar altı yılda on kat artarak 15 milyar lira oldu.

AKP’nin iktidarda bulunduğu sürede kamu sektörü hızla üretimden çekildi. 101 kuruluşta bulunan kamu payları ile 10 liman, 85 elektrik santrali, 40 işletme, 11 otel/sosyal tesis, 3 bin 631 taşınmaz, 37 maden sahası, 3 gemi, 6 bin 808 kalem makine-teçhizat, 155 adet isim hakkı/marka ve araç muayene hizmetlerini özelleştirildi. 2018 yılına 320 kamu varlılığının satışı hedefiyle başlayan iktidarın bilinçli politikaları sonucu KİT’lerin yüzde 6,2 olan milli gelire katkısı yüzde 1’in altına indi.

Yük artıyor
Hazine Müsteşarlığı’nın verilerine göre, bir dönem ülke ekonomisinin en önemli aktörlerinden olan KİT’lerin ve özelleştirme programındaki kuruluşların stok iç ve dış borçlarının toplamı 2018’in ilk çeyreğinde 47 milyar 330 milyon lira oldu. 2017 yılına göre dış borçlar 7.6 milyar liradan 8.1 milyar liraya çıkarken, iç borçlar seçim döneminde yapılan ödemelerin ve vergi barışı uygulamalarının etkisiyle 41.4 milyar liradan 39.1 milyar liraya geriledi.

Ancak kuruluşların özellikle ticari bankalara olan borçlarındaki yükseliş trendi hız kesmedi. 2012 yılında 1.5 milyar lira olan banka borçları, 2013’te 1.8, 2014’te 4, 2015’te 8, 2016’da 12.8, 2017’de 14.3, 2018 yılının ilk çeyreğinde ise 15.1 milyar liraya fırladı. Böylelikle KİT’lerin ve özelleştirme programındaki kuruluşların ticari bankalara olan borçları altı yılda 10 katı arttı.

2016 yılında 6 milyar lira olan vergi borçları vergi affı uygulamaları ile 2017’de 3.6 milyara, 2018’de de 2.4 milyara geriledi.

Sosyal Güvenlik Kurumu’na olan borçlar, personel sayısının 653 binden 106 bine düşmesine karşın arttı. 2017’de 185 milyon lira olan borç tutarı 2018’de prim aflarınaa karşın 216 milyon lira oldu.

Üretici alacağı 10.8 milyar lira
2016’da 9.6 milyar TL olan kişilere olan borçlar ise 2017’de 12.3 milyara çıktı. Hükümetin 24 Haziran öncesi hız verdiği ödemeler sonucu 2018’de büyük bölümü üretici olan özel şahıs alacakları 10.8 milyar oldu. Bu borçların ardında 7.2 milyar lirayla KİT borçları yer aldı.

Dış borç da arttı
Kuruluşların dış borçları da artmayı sürdürdü. 2017’de 2.7 milyar olan Hazine Devirli Borçlar 2.8 milyar liraya, 4.2 milyar lira olan Hazine Garantili borçlar da 4.8 milyara çıktı.

Böylelikle 39.1 milyarı iç, 8.1 milyarı dış borç olmak üzere KİT’lerin ve özelleştirme programındaki kuruluşların borç toplamı 47.3 milyar lira oldu.

Görev zararı 1.7 milyar lira
2017 yılını 3.3 milyar liralık görev zararı ile kapatan KİT’lerin ve kuruluşların faaliyetlerinden kaynaklanan görev zararı da 2018”in ilk çeyreğinde 1 milyar 788 milyon lira oldu.

En çok görev zararı bulunan kuruluş olarak 998 milyon 997 bin lirayla Türkiye Kömür İşletmeleri Kurumu ilk sırada yer alırken bu kuruluşu 763 milyon 399 bin lirayla Toprak Mahsulleri Ofisi izledi. Türkiye Taşkömürü Kurumu’nun görev zararı 22 milyon 252 bin lira, Türkiye Şeker Fabrikaları Anonim Şirketi’nin 2 milyon 621 bin lira, Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları’nın 990 bin lira olarak kayıtlara geçti.

En Çok Okunan Haberler