Anasayfa SİYASET Adayın öne çıkacağı çok partili bir yarış

Adayın öne çıkacağı çok partili bir yarış

Mersin, yerel seçimlerde adayların öne çıktığı büyükşehirlerden biri. Bugüne kadar genel seçimlerde partilerin aldığı oy oranları yerel seçimlerde farklılık gösterdi. 31 Mart seçimlerinde de bu görüntü Mersin açısından çok farklı olmayacak. Yine adaylar konuşulacak

Sezgin Tüzün – Araştırmacı Yazar

Mersin, 2011 milletvekili seçimlerinde AKP ile CHP’nin başa baş, MHP’nin üçüncü ve seçime bağımsız olarak katılan HDP’lilerin dördüncü sırada oy aldığı ve yarıştığı bir yer. 2014 yerel yönetim seçimlerinde Mersin’de, BDP adıyla seçime katılan HDP 1, AKP 1, CHP de 3 ilçe belediye başkanlığı kazanırken, MHP 13 ilçe belediye başkanlığının 8’ini ve büyükşehir belediye başkanlığını kazandı.

İl ve ilçe belediye başkanlıkları kazanımı açısından Mersin’de ortaya çıkan bu farklı dağılım; 2011 seçimlerinde Mersin’in 13 ilçesinin 7’sinde AKP, 5’inde CHP ve 1’inde MHP birinci parti, 5’er ilçede AKP ile MHP, 3’ünde de CHP ikinci parti olması durumu daha ilginç kıldı.

2014 yerel seçimler fotoğrafı

BDP (Barış ve Demokrasi Partisi) Akdeniz ilçesinin, MHP Toroslar ve Anamur ilçelerinin ilk iki partisinden biri olmamalarına karşın 2014 seçimlerinde bu üç ilçede belediye başkanlıklarını adı geçen partiler kazanmış. Buna karşın AKP, milletvekili seçimlerinde ilk sırada yer aldığı yedi ilçeden sadece birinde belediye başkanlığını kazanma başarısı gösteriyor.

Mersin’de 2014 yerel seçimlerinde CHP, 2011 seçimlerinde en yüksek oyu aldığı beş ilçenin sadece üçünde belediye başkanlığını kazanabildi. CHP’nin 2014’de seçimi kazanamadığı ilçelerin her ikisinde rakip AKP iken, seçimi kazanan MHP oldu. Bu da, MHP’nin belediye başkan adaylarıyla AKP’nin olduğu gibi CHP seçmeni için de ters düşen konumda olmadığının bir göstergesi.

Türkiye’de sık gözlemlenen bir olay olarak, Güneydoğu’dan göç alan illerde ilin ya da kentin nüfusu içinde yerleşik hale gelen Güneydoğu göçmenlerinin belirli bir ağırlığa ulaşması durumunda o yerleşimde milliyetçi akımların güçlendiği görülen, gözlenen ve hatta bilinen bir durum. Adana gibi Mersin de, Güneydoğu göçü alan il olarak, ilk iki partiyi takiben MHP ve HDP’nin de varlığı hissedilen iller arasında. Bu da ildeki seçim dengelerini etkileyecek, seçmenlerin partiler arasındaki kaymalarına yön verebilecek bir olgu olarak öne çıkıyor.

Görünürlük Kazanan Oy Kaymaları

Mersin, Adana gibi milliyetçi oyların yüksek olduğu illerin önde gelenlerinden. 2011 seçimlerinde MHP, Mersin’de toplam kayıtlı seçmenlerin yüzde 19,7’sinin oyunu alırken AKP ile CHP ise, yüzde 27,2’lik oy düzeyleriyle birbirlerine eşit ağırlığa sahip partiler görünümü sergilediler. Seçim barajı nedeniyle 2011’de seçime parti olarak değil bağımsız olarak katılan HDP’liler Mersin’de toplam kayıtlı seçmenlerin yüzde 8,3’ünün oyunu olarak ilin dördüncü partisi konumuna yerleştiler.

İlk dört dışındaki partilere oy veren seçmenlerin oranı yüzde 3,8, seçmenlerin oranı da (seçimde oy kullanmayan veya oyları geçersiz sayılanlar) yüzde 14,8 olarak gerçekleşmiş. 2014 yerel yönetim seçimleri öncesinin bu seçmen dağılım oranları, 2019 yerel yönetim seçimlerine giderken önemli oranda farklılaşmış görünüyor.
Bu farklılaşmaya iki biçimde bakmak gerekiyor. Hem tek tek partiler ölçeğinde, hem de yeni yönetim sisteminin kurgulanma evresinde oluşan ittifak, ittifakça ötekileştirilen siyasal parti ve kesimler kutuplaşması ölçeğinde.

24 Haziran 2018 milletvekili seçimleriyle ortaya çıkan partilerin kayıtlı seçmen bazlı oy dağılımları Mersin’de AKP’nin yüzde 24,2, CHP’nin 23,5, HDP’nin yüzde 14,6, İyi Parti’nin yüzde 12, MHP’nin yüzde 11,2, geri kalan diğer partileri yüzde 1,1 oranında oy aldığını gösteriyor. Seçmeyenlerin, bir başka ifadeyle oy kullanmayanlarla oyları geçersiz sayılanların oranı ise toplam kayıtlı seçmenlerin yüzde 13,4’ü.

Bu dağılım, seçim fırtınası dönemi son seçimine girerken partilerin 8 yıllık dönemdeki oy farklarını şöyle ortaya çıkarıyor; AKP 3, CHP 3,7, MHP 8,5, diğer partiler 2,7 puan düzeyinde oy yitiriken MHP’den ayrılanların kurduğu İyi Parti 12, HDP ise 6,3 puanlık önemli oy kazanımı elde etmiş. Bu arada seçmeyenler de 1,4 puan azalmış.

7 Haziran 2015 seçim sonuçlarıyla biçimlenip, 2017 referandumu ve 24 Haziran 2018 seçimlerinde uygulanan ve de yitirilen seçmeni ittifakla telâfi etme politikası olarak ortaya çıkan “Cumhur İttifakı” Mersin’de 2011’deki AKP, MHP toplam oylarının 11,5 puan gerisinde. Bu da kayıtlı seçmen bazıyla Cumhur ittifakçılarının 2011’de yüzde 46,9’a ulaşan oy desteklerinin, yüzde 35,4’e gerilediğini ve ötekileştirilen partilerin seçmen oranın ise yüzde 51,2’lik bir büyüklüğe ulaştığını gösteriyor.

Veri Araştırma Mahalle Statüsü veritabanından yararlanarak Mersin özelinde ilk beş partinin aldığı oy oranları sergilendiğinde; AKP seçmeninin üst statülü mahallelerden alt statülü mahallelere doğru gidildikçe oy oranının arttığı görülüyor.

Aynı eğilim MHP için de geçerli, ancak bunun tek istisnası orta alt statülü mahalleler. AKP, MHP tarafından oluşturulan Cumhur ittifakının oy potansiyeli en üst statülü mahallelerde kayıtlı seçmenlerin yüzde 25,6’sına ulaşırken, en alt statülü mahalllelerde bu oran yüzde 50,5 düzeyine kadar yükseliyor.

Cumhur İttifakı’nın ötekileştirdiği partiler arasında önde gelen üç parti (CHP, HDP ve İYİ Parti) kayıtlı seçmenlerin yüzde 50,1’inin oyunu temsil ederken, geride bir de küçük bir diğer partiler kitlesiyle seçmeyenlerden oluşan yüzde 14,6’lık bir seçmen kitlesi daha var.

Bu kesim içinde HDP seçmenleri ağırlıkla orta alt ve daha üst sosyo- ekonomik statülü mahallelerde öne çıkarken, CHP seçmeni üst statülü mahallelerden alt statülü mahallelere doğru gidildikçe oransal olarak azalıyor, İYİ Parti seçmeni ise en üst ve en altta en yüksek oy oranına ulaşıp diğer mahallelerde ortalamaya yakın bir oran sergiliyor. İYİ Parti’nin bu niteliği de, MHP’den ayrılan bir parti olarak, ayrıldığı partiyi büyük ölçüde AKP’lileşme sürecine sokmuş görünüyor.

Mahalle bazında Seçmen Yönelişi

Mahalle statüleri il içinde siyasal farklılaşmanın mekâna yansımasını ortaya çıkaran sosyo-ekonomik bir modelleme. Dolayısıyla özünde siyasal yönsemelerini de taşıyor.

Mahalle statüleri ayrımında oy dağılım tablosu, 24 Haziran 2018 seçimlerinde Mersin seçmenlerinin kullandıkları oylarla, seçmeyen kesimin (oy kullanmayanlar ile kullandığı oy geçersiz sayılanların) mahalle statüleri ayrımında ayrıntılı bir dağılımı sergileniyor. 31 Mart 2019 seçimleri açısından bu tablo bir yön gösterici olabilir. Elbette bu yol göstericiliğin anlamı bir seçmenin önceki seçimde oy verdiği partinin adayına yine oy vereceği öngörüsü ile yapılamaz. Fakat kimi yönsemelere bakarak çıkarımlarda bulunmak mümkün olabilir.

Mersin’in orta üst ve daha üst statülü mahallelerinde yaşayan seçmenlerin oranı toplam kayıtlı seçmenlerin yüzde 30,3’ü. Bu seçmenler Mersin’in genel seçmenlerine oranla daha yüksek eğitimli, daha geniş sosyal ve ekonomik olanaklara sahip ve en azından görünüm açısından daha iyi konutlarda yaşayan bir toplumsal kesimi temsil ediyorlar.

Bu grupta AKP’nin ağırlığı yüzde 17,5, MHP’nin ise yüzde 10,2. Aynı grup içinde İYİ Parti yüzde 11,9’luk, HDP yüzde 13,9’luk ve CHP de yüzde 32,3’lük bir oy potansiyeline sahip durumdalar.

Mersin’in alt ve en alt statülü mahallelerinde yaşayan seçmenlerin oranı yüzde 20. Doğal olarak bu mahalleler Mersin’in en az eğitimli, en yoksul ve göreli olarak zor koşullarda yaşayan seçmenlerini barındırıyor. Buralarda yaşayan her yüz seçmenden 32’si AKP’ye, 15’i MHP’ye oy verirken, 19’u CHP’ye, 15’i İYİ Parti’ye, 5’i de HDP’ye oy verenlerden oluşuyor. Bu kesim ekonomik krizden en çok etkilenen, ama, bunu siyasal tercihine en az yansıtan kesim olabilir.

Orta – orta alt statülü mahallelerde yaşayan seçmenlerin oranı Mersin’de yüzde 49,8. Mersin’de bu mahallelerde yaşayan her 4 seçmenden 1’i 2018 haziranında AKP’ye, her 10 seçmenden 1’i de MHP’ye oy vermiş. Demek ki kabaca her 3 seçmenden 1’i (% 35,3’ü) Cumhur İttifakı’ndan yana.

Seçmeyenlerin yüzde 14,1’lik bir ağırlığı temsil ettiği bu kesimde ötekileştirilmiş partilere oy verenlerin oranıysa yüzde 50,6’ya kadar yükselmiş durumda. Bunların da başında yüzde z19,5’le CHP, 19,1’le HDP ve 10,8’le İYİ Parti seçmenleri geliyor. Ayrıca, yaşanmakta olan ekonomik krizden etkilenip, bu etkilenmesini sandığa da yansıtma olasılığı yüksek bu kesimden Cumhur ittifakının oy kazanarak kendi başkan adaylarının seçilme olasılığını artırması da mümkünmüş gibi görünmüyor.

Sonuç

Mersin büyükşehir belediye başkanlığı için üç adayın yarışacağı öngörülebilir. Biri Cumhur itiifakının MHP’li adayı, ikincisi CHP ve üçüncüsü de İYİ Parti’nin adaylığı engellenen eski başkan yerine gösterdiği aday arasında gerçekleşecek bu yarışın galibini iki şey belirleyebilir. Bunların ilki; İYİ Parti adayının MHP ve hatta AKP’den alabileceği ya da alamayacağı oylar, İkincisi ise 2018 seçimlerinde HDP’ye oy veren seçmenlerin büyükşehir belediye başkanlığı seçimindeki oy tercihleri.

Görünen o ki, ötekileştirilmişlerin parçalanması ve seçimleri beka sorunu odağına oturtan Cumhur İttifakı’nın Mersin’deki başarı ya da başarısızlığının oluşmasında en büyük etki; HDP’ye oy veren seçmenlerin yönelişi ve MHP-İYİ Parti zıtlığının sandığa yansıma biçiminde yatıyor. Bunların Cumhur İttifakı dolayısıyla AKP lehine oluşma olasılığı ise -normal koşullar altında- sıfıra yakın diye düşünülebilir.

NOT: Bu yazıda kullanılan Mahalle Statüleri veritabanı 30 büyükşehirin tüm mahalleleri ile 51 ilin 20 bin ve üzeri nüfuslu yerleşimlerin mahallelerini kapsayan bir VERİ ARAŞTIRMA indeksidir.

Bu indeks; % 60 vergiye esas arsa metrekare fiyatları, % 30 mahalle sakinleri ortalama okullaşma süresiyle % 10 ağırlıklı bina görünüm skalası ağırlıklı siyasal veriler de içeren, güncellenen bir veritabanıdır. Yazı VERİ ARAŞTIRMA A.Ş’nin, mahalle statüleri veritabanından yararlanarak hazırlanmıştır.

- Reklam -

SON HABERLER

10 soruda sosyal güvenlik sisteminin gelir-gider dengesini kim bozdu?

Dr. Ergün Demir / Dr. Güray Kılıç Her...

Aracını otobanın kenarına çeken sürücü ölümden son anda kurtuldu

Çin'in Zhejiang bölgesinde şarjı biten elektirikli otomobilini yolun kenarına çeken 18 yaşındaki sürücü, ölümden...

Mansur Yavaş: 10 puandan fazla fark atacağız

Mansur Yavaş, seçim çalışmaları kapsamında Yenimahalle'de bulunan Başkent Oto Sanayi ve Şaşmaz...

Güney Kore’de Mitsubishi’nin varlıklarına el koyma kararı

Japonya'nın Kore Yarımadası'ndaki sömürge yönetimi döneminde 'Koreli işçileri zorla çalıştırdığı' suçlamasıyla mahkum...

Hint kültüründe baharın gelişi: Holi Festivali

Senegal, Bangladeş, Nepal ve Hindistan gibi ülkelerde Hint kültüründe baharın gelişini simgeleyen...

AKP’liler MHP’lileri hastanelik etti

Kırşehir'in Mucur ilçesinde AKP'liler, MHP'li aday Hasan Hüseyin Köşker'in kardeşi Hulusi Köşker'in...

Danıştay’dan hukuksuz bildiri kararı

Danıştay 8. Dairesi üniversitelerde izinsiz bildiri dağıtmaya kınama cezası veren maddeye yapılan...

Galatasaray Başkanı: Görevimizin başındayız

Galatasaray'da zorunlu seçim kararı ile sonuçlanan genel kurulun ardından başkan Mustafa Cengiz...

İran’da sel felaketi: 11 ölü

İran'da sel felaketi sonucu 11 kişi hayatını kaybetti, 35 kişi yaralandı.

Tanzim sonrası sebze fiyatlarında yüzde 220’ye varan artış

Tanzim satışlarıyla birlikte başlayan indirimler kalıcı olmadı. Son günlerde hal esnafının sebze...