Almanak 2016: Savaş, çatışma ölüm, katliam
01.01.2017 08:49 DÜNYA

Savaşlar, çatışmalar, siyasi krizler, seçimler, radikal İslamcı cihatçıların saldırıları, kazalar, doğal afetler.. Geride bıraktığımız yılda da dünyanın gündemini bu sorunlar meşgul etti. Suriye’de devam eden iç savaş nedeniyle yaşanan insani kriz, ABD’deki başkanlık seçimi, İngiltere’nin AB’den çıkma kararı, IŞİD’in Türkiye dahil Avrupa’nın pek çok ülkesinde gerçekleştirdiği katliamlar yıla damgasını vuran olaylar arasında ilk sıralarda yer aldı.

Suriye, Yemen ve Libya’daki savaş ve çatışmalar şiddetlenerek devam ederken, yer kürenin diğer yakasında Kolombiya’da yarım yüzyıllık savaşa son verildi. Ukrayna’daki çatışmalar ise düşük yoğunluklu olarak sürdü. Savaş ve çatışmalar nedeniyle Avrupa’ya ulaşmak isteyen sığnmacılar için Akdeniz adeta bir ölüm denizine dönüştü.

Brezilya’da solcu lider Dilma Rousseff’e karşı parlamento darbesi yapılırken, birçok ülkede devlet başkanlığı ve genel seçimler yapıldı. ABD’de seçim, Cumhuriyetçilerin adayı Donald Trump’ın zaferiyle sonuçlanırken, Myanmar’da 50 yıllık askeri yönetimin ardından ilk kez sivil aday Htin Kyaw devlet başkanı seçildi. Tayvan’daki seçimi kazanan Tsai Ing-wen ülkenin ilk kadın lideri oldu. Filipinler’deki devlet başkanlığı seçimini ise Rodrigo Duterte kazandı.

Hayata veda edenler arasında Özbekistan Cumhurbaşkanı İslam Kerimov, eski İsrail Cumhurbaşkanı Şimon Peres, Tayland Kralı Bhumibol Adulyadej, Yunanistan’ın eski Cumhurbaşkanlarından Konstantinos Stefanopulos, Küba Devrimi’nin lideri ve eski Devlet Başkanı Fidel Castro yer aldı.

Tarihin en büyük sızıntısı gerçekleştirildi. Panama merkezli hukuk firması Mossack Fonseca’ya ait yaklaşık 11 milyon sayfalık doküman “Panama kayıtları” adı altında servis edildi. Belgelere göre offshore hesaplarla vergi kaçıranlar arasında 6’sı hâlâ görevde bulunan 12 devlet lideri ve 143 politikacı da vardı. Adı ilk ifşa olanlar Rusya Devlet Başkanı Putin, İzlanda Başbakanı Sigmundur David Gunnlaugsson, İngiltere Başbakanı Cameron, Pakistan’dan Navaz Şerif, Azarbeycan’dan Aliyev, Çin Devlet Başkanı Xi Jinping ve Suudi Arabistan Kralı oldu. Türkiye’den de 101 şirketin ve 10 müşterinin adı yer aldı. Sızıntının ardından İzlanda Başbakanı Sigmundur David Gunnlaugsson istifa etti.

Yıl boyunca meydana gelen başlıca gelişmelerden öne çıkanlar…

***

Akdeniz mülteci mezarlığına döndü

almanak-2016-savas-catisma-olum-katliam-228074-1.
Birleşmiş Milletler Mülteci Yüksek Komiserliği’nin raporuna göre, 2016 en fazla mülteci ölümünün yaşandığı yıl oldu. Başta Suriye olmak üzere Ortadoğu’daki çatışmalardan kaçarak Avrupa’ya ulaşmak isteyen beş binden fazla mülteci Akdeniz’de boğularak yaşamını yitirdı. Her gün ortalama 14 mülteci yaşamını kaybetti.

En büyük facialardan birisi 13 Şubat’ta yaşandı. İtalya’ya ulaşmak üzere yola çıktıktan sonra Libya açıklarında batan üç teknedeki 300 kişi boğularak yaşamını yitirdi. 18 Nisan’da Somali, Etiyopya ve Erite’den kaçarak İtalya’ya gitmek isteyen dört mülteci teknesi alabora oldu, 400 göçmen hayatını kaybetti. Avrupa’ya kaçışta en sık kullanılan güzergahlardan olan Sicilya Kanalı’nda mayıs ayının son bir haftasında 3 ayrı botta en az 700 kişinin öldüğü belirtildi.

***

IŞİD’in kanlı saldırıları

almanak-2016-savas-catisma-olum-katliam-228075-1.

IŞİD başta olmak üzere radikal İslamcı örgütler sadece Türkiye'de değil dünyanın birçok bölgesinde kanlı katliamlara imza attılar. Ortadoğu, Asya ve Afrika'daki katliamlarını Avrupa'ya da taşıyan radikal İslamcılar Belçika, Fransa ve Almanya'da birbirinden kanlı saldırılara imza attılar.

>>10 Şubat: Nijerya'da, ülke içinde yerinden edilmiş kişilerin kaldığı kampa düzenlenen intihar saldırılarında en az 58 kişi öldü, 78 kişi yaralandı. Nijerya'nın kuzeydoğusundaki Borno eyaletinde Boko Haram örgütünün elinden 324 rehine kurtarıldı. 4 Nisan'da da yine Borno eyaletinde Boko Haram örgütünün esir aldığı 275 kişi ordunun düzenlediği operasyonla kurtarıldı.
n22 Mart: Belçika'nın başkenti Brüksel'de Zaventem Havalimanı'nda ve Maelbeek Metro İstasyonu’nda üç ayrı saldırı düzenlendi. 32 kişinin hayatını kaybettiği, 270 kişinin yaralandığı saldırıları IŞİD üstlendi. Saldırıları kardeş intihar bombacıları Halid ve İbrahim El Bakraoui gerçekleştirdi.

>>12 Haziran: ABD’nin Florida eyaletine bağlı Orlando kentinde çoğunlukla eşcinsellerin gittiği bir gece kulübünü silahla basan 29 yaşındaki Afgan kökenli Amerikan vatandaşı Omar Mateen, 49 kişiyi öldürdü, 53 kişiyi yaraladı. Saldırı, ülke tarihinde en fazla kişinin öldüğü toplu saldırı oldu.

>>14 Temmuz: Fransa'nın güneyindeki Nice kentinde ülkenin ulusal bayramı olan 14 Temmuz Ulusal Gün kutlamasına saldırı düzenlendi. IŞİD militanının kullandığı kamyon Bastille Günü kutlamalarında kalabalığın üzerine daldı. IŞİD militanlarının kullandığı kamyonla düzenlenen saldırıda 84 kişi öldü, 100'den fazla kişi de yaralandı. Saldırıyı IŞİD üstlendi.

>>19 Aralık: Almanya'nın Berlin kentinde Noel pazarına yönelik saldırıda 14 kişi yaşamını yitirdi. Saldırının faili olduğu belirlenen Anis Amri İtalya'nın Milano kentinde çıkan çatışmada öldürüldü. Saldırıyı IŞİD üstlendi.

***

Halep kurtarıldı, Moskova Deklarasyonu imzalandı
Suriye’deki savaş kritik bir yılı geride bıraktı. Suriye Ordusu 13 Aralık’ta kentin doğusundaki militanları püskürtmesinin ardından Halep’te zafer ilan etti. 2012’den bu yana Doğu Halep’i elinde bulunduran cihatçılar İdlib’e taşındı.
Halep zaferinin ardından 20 Aralık’ta Rusya, Türkiye ve İran arasında Moskova’da Suriye Deklarasyonu imzalandı. Moskova Deklarasyonu’na göre üç ülke Suriye’de garantör olacak. 8 maddelik deklarasyona göre üç ülke de Suriye’nin “çok dinli, çok etnik gruplu, mezhepçi olmayan, demokratik ve seküler” karakterini tanıyacaklarını deklare etti. Daha önemli olanı, deklarasyonda Beşar Esad’dan bahsedilmemesiydi. Deklarasyonun birinci maddesinde “İran, Rusya ve Türkiye, çok sayıda etnik yapı barındıran, çok dinli, mezhepçi olmayan, demokratik ve seküler bir devlet olarak Suriye Arap Cumhuriyeti’nin egemenliğine, bağımsızlığına, birliğine ve toprak bütünlüğüne saygılarını bir kez daha ifade ederler” maddesi yer aldı. 29 Aralık’ta Rusya, İran ve Türkiye’nin garantörlüğünde ateşkes ilan edildi. IŞİD ve El Nusra ateşkes kapsamı dışında.
Ekim ayında Irak’ta Musul’u IŞİD’den kurtarma operasyonu başladı. “Fetih” adlı operasyonunun birinci aşaması, Musul Operasyonları Komutanlığı ile ona bağlı birlikler ve Şii milislerden oluşan Haşdi Şabi’nin katılımıyla üç cepheden başladı.

***

Bu dünyadan bir Fidel geçti!

almanak-2016-savas-catisma-olum-katliam-228076-1.

Küba Devrimi’nin efsanevi lideri Fidel Castro başkent Havana’da 90 yaşında yaşamını yitirdi. Fidel’in ölümü dünyayı yasa boğdu. Küba’da 9, Cezayir’de 8 günlük ulusal yas ilan edildi. Bolivya, Venezuela, Ekvador gibi birçok ülkede de Comandante için birer günlük yas tutuldu. Milyonların katıldığı cenaze törenine dünyanın birçok ülkesinde işbaşında olan sol, sosyalist, sosyal demokrat liderler de katıldı.

Bu yıl içinde hayata veda eden liderler arasında Özbekistan Cumhurbaşkanı İslam Kerimov, eski İsrail Cumhurbaşkanı Nobel Barış Ödüllü Şimon Peres, Tayland Kralı Bhumibol Adulyadej, Yunanistan’ın eski Cumhurbaşkanlarından Konstantinos Stefanopulos da vardı.

***

>>2 Ocak: Suudi Arabistan aralarında Şii din adamı Ayetullah Nemr Bakır en-Nemr'in de bulunduğu 47 kişiyi idam etti. İran ve Şii dünyası idamlara sert tepki gösterdi. Elçilikler yakıldı. S.Arabistan, Bahreyn, Sudan, Cibuti, Somali, BAE, Katar ve Kuveyt İran ile diplomatik ilişkileri kesti.

>>6 Ocak: Kuzey Kore, hidrojen bombası denediğini açıkladı. ABD, BM Güvenlik Konseyi’nde Pyongyang'a yeni yaptırımlar getirilmesi için çalışmalara başladı

>>16 Ocak: Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’nın İran'ın nükleer anlaşma kapsamında gerekli adımları tamamladığını onaylamasının ardından ABD ve AB, İran'a yaptırımları kaldırdı.

>>12 Şubat: Katoliklerin ruhani lideri Papa Franciscus ve Rus Ortodoks Kilisesi lideri Patrik Kirill, Havana'da buluştu. Ortodoks ve Katolik kiliselerinin liderleri, 11. yüzyılda kiliselerin ayrılmasının ardından ilk kez görüştü.

>>15 Şubat: İsrail'in eski Başbakanı Ehud Olmert yolsuzluk davasından aldığı 19 aylık cezayı çekmek üzere cezaevine girdi.

>>15 Mart: Myanmar'da 50 yıllık askeri yönetimin ardından ilk kez sivil bir aday devlet başkanı seçildi. Htin Kyaw iş başına geldi.

>>17 Mart: Yemen'de Suudi Arabistan öncülüğündeki koalisyona bağlı uçakların pazar yerine düzenlediği hava saldırısında 22'si çocuk yüzlerce kişi hayatını kaybetti.

>>20 Mart: ABD Başkanı Obama, Küba'yı ziyaret etti. Obama, 88 yıl aranın ardından Küba'ya giden ilk ABD Başkanı oldu.

>>4 Nisan: Tarihin en büyük sızıntısı yapıldı. Panama merkezli hukuk firması Mossack Fonseca'ya ait yaklaşık 11 milyon sayfalık doküman ‘Panama belgeleri’ adıylı servis edildi

>>10 Nisan: Mısır ve Suudi Arabistan arasında yeniden belirlenen Kızıldeniz sınırıyla ilgili anlaşmanın ardından, 1950'den beri Mısır'a ait olan Sanafir ve Tiran adaları Arabistan’a verildi.

>>16 Nisan: Etiyopya'ya Güney Sudan sınırından sızan silahlı bir grubun Gambela bölgesinde düzenlediği saldırıda 208 kişi öldü.

>>7 Mayıs: İngiltere'nin başkenti Londra'da belediye seçimini İşçi Partili Sadık Khan kazandı. Khan, Londra'nın ilk Müslüman belediye başkanı oldu.

>>9 Mayıs: Filipinler’de devlet başkanlığı seçimini Demokrasi Partisi adayı Rodrigo Duterte kazandı.

>>10 Mayıs: Bangladeş'te savaş suçları mahkemesinde yargılanan Cemaat-i İslami Partisi’nin lideri Motiur Rahman Nizami idam edildi.

>>13 Mayıs: Hizbullah'ın en üst düzey komutanı ve Lübnan Başbakanı Refik Hariri suikastının zanlılarından Mustafa Bedreddin, Şam Havalimanı yakınında İsrail tarafından öldürüldü.

>>21 Mayıs: Afganistan Talibanı lideri Molla Ahtar Mansur, ABD Savunma Bakanlığı’nın Pakistan’ın Belucistan eyaletine düzenlediği hava saldırısında öldürüldü. Hebetullah Ahunzada yeni lider oldu.

>>18 Haziran: Mısır'da, darbeyle görevinden uzaklaştırılan Mursi'ye "Katar adına casusluk" davasında müebbet cezası verdi.

>>9 Temmuz: Hindistan'ın Cammu Keşmir bölgesinde Hizbul Mücahidin örgütünün üst düzey üyelerinden Burhan Wani öldürüldü. Wani'nin öldürülmesinin ardından çıkan olaylarda 52 kişi hayatını kaybetti, 2 bin sivil ve bin 600 kolluk kuvveti mensubu yaralandı.

>>12 Temmuz: BM Tahkim Mahkemesi, Filipinler'in başvurusu üzerine Çin'in, Güney Çin Denizi’nde Filipinler'in egemenlik haklarını ihlal ettiğine hükmetti.

>>18 Ağustos: Mısır’da askeri mahkeme iki ayrı davadan yargılanan 350 Müslüman Kardeşler Teşkilatı üyesi hakkında müebbet hapis cezası verdi.

>>23 Ağustos: Güney Sudan'ın Jonglei eyaletinde ordu güçleri ile silahlı muhalifler arasında çıkan çatışmalarda 273 kişi hayatını kaybetti.

>>11 Eylül saldırılarında hayatını kaybedenlerin ailelerine Suudi Arabistan aleyhine dava açma imkanı tanıyan yasa tasarısı, ABD Temsilciler Meclisi’nde kabul edildi.

>>27 Eylül: ABD 1961'de ilişkileri kestiği Küba'ya 55 yıl aradan sonra ilk kez büyükelçi atama kararı aldı.

>>29 Eylül: Afganistan Devlet Başkanı Eşref Gani, Hizb-i İslami lideri Gülbeddin Hikmetyar'la barış anlaşmasını imzaladı.

>>8 Ekim: Yemen'in başkenti Sana'da taziyelerin kabul edildiği binaya düzenlenen hava saldırısında 140 kişi öldü, 550 kişi yaralandı.

>>27 Ekim: Burundi, Uluslararası Ceza Mahkemesinden ayrılma kararı aldı.

>>7 Kasım: Nikaragua'da 70 yaşındaki Daniel Ortega 3. kez devlet başkanı oldu.

>>8 Kasım: ABD'nin yeni başkanı Cumhuriyetçilerin adayı Donald Trump seçildi.

>>4 Aralık: Avusturya'da cumhurbaşkanı seçimini yüzde 53,8 oy alan Alexander Van Der Bellen kazandı. Aşırı sağcı aday kaybetti.

>>30 Aralık: ABD, Rus hackerların seçimlere siber saldırılar gerçekleştirdiği iddiasıyla 35 Rus diplomata aileleriyle birlikte ülkeyi terk etmeleri için 72 saat süre verdi. Rusya da 35 ABD’li diplomatı ‘istenmeyen kişi’ ilan etti.

***

Brezilya’da parlamento darbesi, Kolombiya’da barış anlaşması

Brezilya'da ABD destekli parlamento darbesi adım adım hayata geçirildi. 6 Mayıs'ta Senato tarafından oluşturulan komite eski gerilla liderlerinden Devlet Başkanı Dilma Rousseff'in mahkemede yargılanmasının önünü açan gensoru önergesini kabul etti. Rousseff, 12 Mayıs’ta Kongre’nin üst kanadı Senato’da yapılan oylama sonucu geçici olarak görevden alındı. 31 Ağustos'ta Senato, geçici olarak görevden alınan Rousseff'in azledilmesi yönünde karar aldı. 1 Eylül'de azledilen Dilma Rousseff’in yerine, Devlet Başkanı Yardımcısı Michel Temer devlet başkanlığı görevini devraldı.

Kolombiya'da yarım yüzyıldır süren çatışmaların son bulması için anlaşmaya varıldı. 26 Eylül’de Devrimci Silahlı Güçleri (FARC) ile Kolombiya hükümeti Küba'da anlaşmayı imzalandı. 2 Ekim'de anlaşma, referandumda yüzde 50,24 "hayır" oyuyla reddedildi. Kolombiya Devlet Başkanı Juan Manuel Santos anlaşma nedeniyle Nobel Barış Ödülü’nü kazandı. Santos, 1 milyon dolar tutarındaki ödülü iç savaşın kurbanlarına bağışlayacağını açıkladı.