-Reklam-
Anasayfa BİRGÜN PAZAR Artık sıra dijital medya okuryazarlığında

Artık sıra dijital medya okuryazarlığında

Eda Yılmayan

Ağaçlara tırmanan, seksek oynayan, sokaklarda akşama kadar özgürce koşuşturup duran çocuklar anılarımızda kaldı. Kalabalık kent yaşamında sokakta oyun oynayacak yeşil alan dahi bulamayan çocukların yaşamı ve oyun alışkanlıkları değişti. Gelişen medya ve iletişim teknolojileriyle çocukluk, arkadaşlık, öğrenme modelleri, oyunlar şekillendi.


Medya araçlarının hayatımızın her alanına artan etkisi ve hayatlarımızı yeniden şekillendirmesini Türkçe’ye de çevrilen Andreas Hepp’in Medyatikleşen Kültürler kitabında bulmak mümkün. Siyaset, din, evlilik, çocukluk, aile ilişkileri gibi pek çok alan, kavram medyayla yeniden şekilleniyor. Bu değişim dijital çağa doğan çocukları ise derinden etkiliyor. Bu çağa doğan çocuklar tablet bilgisayar, akıllı telefon gibi cihazların olmadığı bir dünyadan habersizler.

Tuvaletini söylemeden önce internet
Avrupa Çevrimiçi Çocuk Araştırması’nın sonuçlarına göre 2010 yılında 5 yaşındaki çocuklar internet kullanırken 2015 yılında internet kullanımı 2 yaşa düştü.

Çocukların birçoğu tuvalet alışkanlıkları dahi gelişmeden veya konuşmayı öğrenmeden önce ekranlara tıklamayı, sürüklemeyi veya büyütüp küçültmeyi öğreniyor.

Çocukların dijital medya araçları ve internet kullanımını dijital hak olarak tanımlayan UNICEF, her gün 175 binden fazla çocuğun ilk kez internetle tanıştığını, bunun her yarım saniyede yeni bir çocuk anlamına geldiğini belirtiyor.1 Dijital erişim bu çocuklara büyük yararlar ve fırsatlar sunarken bir dizi riski de barındırıyor. Siber zorbalık, cinsel sömürü, zararlı içerikler, özel bilgilerin kötüye kullanımı, ölümle sonuçlanabilecek şiddet içerikli oyunlar bu risklerden birkaçı.

Bugünlerde ise ailelerin gündeminde Momo isimli yeni bir oyun var. Bir WhatsUpp uygulaması olarak ortaya çıkan oyunun karakteri patlak gözlü, soluk benizli, korku filmlerinden fırlamış gibi görünen bir kadın. Japonya’daki bir sergide yer alan ve Instagram’dan fotoğrafın bulunup WhatsApp profili oluşturulmasıyla dünyaya yayılan uygulama, çocukların korkulu rüyası haline gelmiş durumda. 12 yaşındaki bir çocuğu intihara sürükleyen Momo kendisiyle iletişime geçenlere şiddet içerikli fotoğraflar gönderiyor.

Ekranları kapamak çözüm olamaz!
Çocukların yaşamında dijital medya araçlarının artan rolü ve medyada yer alan olumsuz haberler ebeveynlerin endişesinin artmasına sebep oluyor. Ancak medya araçlarının faydasından çok zararlarına odaklanılması yeni değil. Örneğin radyonun uykusuzluğa yol açtığı, çizgi romanların çocukları ‘suça yatkın ve dağınık’ hale getirdiği düşünülmüştür. Televizyonunun toplumdan soyutlanmaya yol açtığından ve video oyunlarının çevrim dışı geçirilen zamanlarda hırçınlığa sebep olduğundan şikâyet edilmiştir. Matbaa için ise İngiliz şair Andrew Marvell “Hey Matbaacılık! İnsanlığın huzurunu nasıl da bozdun!” diye yazar.2 16. yüzyıla kadar geri gidecek olursak yazmanın unutkanlığı arttıracağından ve kitapların ve matbaanın bugün aşırı bilgi yüklemesi olarak adlandırdığımız duruma yol açacağından da endişe eden kitleler olmuştur.3 Gelişen medya teknolojileri hiç kuşkusuz insanların yaşamlarında köklü değişimlere neden olmaktadır. Ancak bu teknolojilerin yararlarından çok zararlarına odaklanmak, ekranları kapatmak bu çağa doğan çocuklar için çözüm olamayacaktır. Onun yerine özellikle erken çocukluk döneminde (0-6 yaş arasında) çocuklara ev ortamında ve anaokulundan başlayarak doğru medya kullanımının öğretilmesi, ailelerin çocuklarına kendi medya kullanımlarıyla rol model olması çocukların dijital çağa hazırlanmalarına yardımcı olacaktır.

Kontrolsüz internet karanlık sokaktan farksız!
Mavi Balina, Momo ve diğer tehlikeli oyunlardan çocukları korumak için öncelikle ailelerin eğitilmesi gerekiyor. Bunun bir eğitim politikası haline gelmesi çocukların da hızla gelişen dijital çağda güvenle var olabilmelerine yardımcı olacaktır. Ancak yapılan araştırmalara göre medya okuryazarlığının Türkiye’de yeterli düzeyde olmadığını görüyoruz. Avrupa ülkeleri arasında internet güvenliğinde dijital medya okuryazarlığı verilerine bakıldığında bu oran 4.2 iken Türkiye’de 2.6.
Dijital medya okuryazarlığının yanı sıra ailelerin çocuklarına doğru rehberlik yapabilmesi için kendi medya kullanımlarını da gözden geçirmeleri gerekiyor. Örneğin tüm ailenin hep birlikte olduğu bir akşam yemeğinde anne veya baba elinde telefonla yemeğini yiyorsa çocuğuna doğru rehberlik yaptığından söz edemeyiz. Anne ve babasını sıklıkla bilgisayar, telefon ve tablet bilgisayarla gören çocuğun medya kullanım alışkanlığı da bu şekilde gelişecektir.4

İnternet gibi her türlü görüntü ve bilgiye erişilebilecek bir ortamda çocukların yalnız bırakılmaması önemli. Siber suçlar ve internet güvenliği alanında çalışmalar yürüten Yaşar Üniversitesi Bilgisayar Bölüm Başkanı Doç. Dr. Ahmet Koltuksuz filtreleme sistemlerinin ebeveynler tarafından mutlaka kullanılması ve zaman zaman güncellenmesi gerektiğine dikkat çekiyor. “Akşam saatlerinde yaşadığınız kentin bazı semtleri vardır ki kendiniz de gitmezsiniz çocuğunuzu da göndermezsiniz. İnternet de böyle bir şey. Karşınızda görmediğiniz ama orada var olan her türlü kötü niyetli insan olabilir. Çocukları koruyabilmek için yasal yazılımların kullanılması ve filtrelerin olması önemli. Ayrıca anti virüs programlarının çalıştırılması gerekir. Aksi takdirde çocuğunuzu karanlık bir saatte kentin istenmeyen bir yerinde yalnız bırakmış olursunuz. Çocukların dijital güvenliği için ailelere bunun anlatılması gerekiyor.” 5

Medya teknolojileriyle yeni çağda çocukların edinmeleri gereken önemli bir kazanım da dijital dünyada haklarını bilen, bu yeni teknolojileri doğru ve etkin kullanan, güvenliğinin farkında olan dijital zekâya sahip bireyler yetiştirmek. Ancak dijital medya kullanımına ilişkin kaynak yetersizliği ebeveynlerin de çocuklarını doğru yönlendirmelerinde sıkıntılara yol açıyor.

Teknoloji ve Çocuk Gelişimi Uzmanı Kristy Goodwin’in yakın zamanda yayınlanan “Dijital Dünyada Çocuk Büyütmek” kitabı ebeveynler için iyi bir kaynak olabilir. Goodwin kitabında çocuk gelişimi ve nöroloji ile teknolojinin nasıl kesiştiğine ilişkin çarpıcı veriler sunuyor. Bu veriler ışığında ailelerin çocuklarını tablet bilgisayar, televizyon gibi medya araçlarını yasaklamadan veya fişini çekmeden nasıl yönlendirebileceği aktarılıyor. Ayrıca Bilgi Üniversitesi bünyesinde Dr. Öğretim Üyesi Esra Ercan Bilgiç’in yürüttüğü Dijital Medya ve Çocuk platformu bu alanda yapılan uluslararası çalışmaları yansıtmakta, ailelere doğru medya kullanımına ilişkin ipuçları vermektedir.

Medyanın doğru kullanımı çocukların dijital vatandaş olmalarını sağlayacak ve teknolojiyi etkin kullanan, üreten bireyler olmalarına yardımcı olacaktır.

1 UNICEF, 2018, http://unicef.org.tr/basinmerkezidetay.aspx?id=32835
2 Asa Briggs, Peter Burke, Gutenberg’den İnternet’e
3 UNICEF, Dijital Dünyada Çocukların Durumu, 2017
4 https://www.commonsensemedia.org/blog/be-a-role-model-find-a-healthy-balance-with-media-and-technology
5 https://www.youtube.com/watch?v=riy-UHs2uvc&t=756s


- Reklam -

SON HABERLER

İBB veri tabanı kayıtlarının elektronik olarak kopyalanmasını durdurdu

İstanbul Büyükşehir Belediyesi, mahkeme kararında belirtilen hususların yerine getirilmesi için veri kopyalama...

Cumhuriyet Gazetesi çalışanları yeniden cezaevine giriyor!

Cumhuriyet gazetesi davasında 5 yılın altında hapis cezasına mahkum edilen ve mahkumiyet...

Hapse girmek için gün sayanın tuhaf düşünceleri

Nereden başlayalım? Hiç kuşkusuz günün günlerin olayı, nihayet seçilmiş olan kişiye...

Garanti Bankası’nın ismi değişiyor

Garanti, BBVA Grubu'nun yürüttüğü dijital dönüşüm stratejisi doğrultusunda, gerekli yasal süreçlerin tamamlanmasından...

CHP: Türkiye, Cumhuriyet tarihinin en derin ekonomik krizini yaşıyor

CHP Genel Başkan Yardımcısı ve Parti Sözcüsü Faik Öztrak, "Dağıtılan kurumsal yapı yeniden...

AKP, İBB meclisinde reddettiği uyuşturucu komisyonu için teklif verecek

İstanbul Büyükşehir Belediyesi Meclisi'nde dün yapılan oturumda CHP'nin 'uyuşturucu komisyonu kurulsun' teklifini...

Aleyna Can davasında tutuklu sanığa tahliye!

Kartal'da 17 yaşındaki Aleyna Can'ın başından vurularak öldürülmesine ilişkin iki kişinin tutuklu,...

PFDK’den 4 Süper Lig kulübüne ceza

Türkiye Futbol Federasyonu (TFF) Profesyonel Futbol Disiplin Kurulu (PFDK), Spor Toto Süper...

Dünya genelinde 12 milyon hektarlık orman yok oldu

Dünya genelinde geçen yıl tropik bölgelerde yaklaşık 12 milyon hektar ormanlık alan...

Sri Lanka Savunma Bakanı istifa etti

Sri Lanka Savunma Bakanı Hemasiri Fernando, 21 Nisan’da gerçekleşen, 359 kişinin öldürüldüğü...

Sonraki haber