-Reklam-
Anasayfa BİRGÜN KİTAP Âşıklar arasında yolculuk

Âşıklar arasında yolculuk

Yıldıray Erdener’in yeni kitabı, Çobanoğlu Âşıklar Kahvehanesi yanında, başta Murat Çobanoğlu ve Şeref Taşlıova olmak üzere, birçok âşığı tanımamıza yardımcı oluyor, belki bir daha yaşanamayacak edebiyat ve müzik gösterimlerinden örnekler sunuyor

KARDELEN TATAR

Yapı Kredi Yayınları’ndan çıkan Kars’ta Çobanoğlu Kahvehanesi’nde Âşık Karşılaşmaları – Âşıklık Geleneğinin Şamanizm ve Sufizmle Olan Tarihsel Bağları adlı kitabın yazarı Yıldıray Erdener ile kitabı üzerine konuştuk.

• Batı müziği eğitimi aldığınızı biliyoruz. Aşıklara olan ilgi nasıl ve nerede başladı?

Kitapta da anlattığım gibi Trabzon ve civarında kemençe ile horon tepen ve Karadeniz türküleri söyleyen insanların arasında büyüdüm. Ankara’da eski adıyla Gazi Eğitim Enstitüsü (G.E.E) Müzik Bölümü’ne girdiğimde Cebeci’de ilk kez dinlediğim bir âşık çok dikkatimi çekmişti. Mezun olduktan sonra 1962’de Milli Eğitim Bakanlığı’nın açtığı devlet sınavını kazanarak Almanya’ya gittim ve Freiburg Yüksek Müzik Okulu’nda viyolonsel ve müzik eğitimi öğrenimine başladım. Alman tanıdıklar Türk müziğini öğrendikten sonra Almanya’ya geldiğimi düşünerek ikide bir Türk müziği ve müzik tarihi hakkında yanıtlamakta zorlandığım sorular soruyorlardı. Alman müziği ve bestecilerini Türk müziği ve bestecilerinden daha iyi tanıdığımı söyleyemiyordum. İkinci neden ise müzik tarihi derslerinde öğrendiğim ve bizim aşıklara benzeyen Fransız ‘Troubador/Trouver’ ve Alman ‘Minnesinger/ Meistersinger’ idi.

İlginizi çekebilir:  ‘Direnmenin estetiği’

• Aşıklarla ilgili çalışmalarınıza Almanya’da mı başladınız?

Hayır, Almanya’daki öğrenimimi bitirdikten sonra Ankara’daki mezun olduğum G.E.E’e dönünce Kemal İlerici’nin Geleneksel Türk Müziği bünyesinde, makamlara ve halk ezgilerine uygun armoni sistemini öğrenmeye karar vermiştim daha sonra da saz dersleri almaya başladım. O yıllarda İstanbul’da yapılan Birinci Uluslararası Folklor Kongresi’nde verdiğim ve geleneksel değerleri vurgulayan bildirim kimi muhafazakâr basının çok ilgisini çekmişti. Onlara göre ‘ben’ Atatürk Rönesansı’nın başarısız olduğunu gösteren canlı bir kanıttım. Oysa, Atatürk milli ve yerel duygularla harmanlanmış ifadelerin evrensel boyutlar kazanmasını ister. 1977’de Türk müzik kültürü ve sorunlarına daha çok eğilebilmek için Amerika’da Indiana Üniversitesi’nde Etnomüzikoloji ve Halkbilimi dallarında yüksek lisans ve doktora öğrenimi yapmaya karar verdim. Tez aşamasına geldiğimde Fulbright’tan aldığım bir yıllık araştırma bursuyla Kars’ta Murat Çobanoğlu’nun ‘Halk Ozanları Kahvehanesi’nde aşık karşılaşmalarını izleyip aşıklık geleneklerini araştırdım ve birçok ses kaydı yaptım.

• Ses kayıtları şimdi nerede?

Aşıklarla Kars, Erzurum ve Konya’da yaptığım karşılaşma ve söyleşileri 130 kaset, 30 yuvarlak banda kaydettim. Kayıtları inceleyip doktora tezimi bitirmem çok zaman aldı. Bu koleksiyon, mezun olduğum Indiana Üniversitesi’nin Arşivi’nde (Archives of Traditional Music) kataloglanarak Türkiye ve dünyadaki tüm araştırmacılara açılacak. Indiana’daki koleksiyonun dijital bir kopyasını ve elimde kalan kimi kaset bant ve saha araştırması notlarımı Türkiye’de hava temizliği, sıcaklık ve nem kontrollerinin yapıldığı bir arşive vermek isterim

• Kitabınızda aşıkların karşılaşmalarda kullandıkları ‘makamların’ notalarına yer vermemişsiniz. Nedeni var mı?

Evet var. Eskiden beri müzikologlar ezgilerin aralıklarını, seyrini, ritmini, duraklarını kısacası tınısı ile ilgili etkenleri inceleyerek kimi sonuçlara varırlar. Bir örnek vereyim; Alman E.M. Hornbostel ve Otto Abrahams Berlin Phonogramm Arşivi’ndeki Türk ezgilerini notaya almış, İngiliz Myers de bu notaları incelemiş ve İlkel İnsanlarda Ritim Üzerine bir Araştırma adlı (The Study of Rhythm in Primitive People) bir yazı yayımlamıştı. Bu konudaki örnekleri çoğaltmak mümkün; Bela Bartok 1936’da Adana civarında derlediği türküleri en küçük süsleme, çarpma gibi tüm ayrıntılarıyla notaya almış, sonra da yayımlamıştı. Bartok’un notaya aldığı ezgileri ancak çok iyi bir müzik eğitiminden geçmiş ve kulağı çok iyi olan bir okuyucu seslendirerek ezgiler hakkında bir fikir sahibi olabilir. Bildiğim kadarıyla Türkiye’deki müzikologlar gerek Bartok’un notaya aldığı ezgileri gerekse 1937-1957 arasında Anadolu’da yapılan18 büyük derlemeden notaya alınan ezgileri ve diğer çalışmaları inceleyip belli başlı bir araştırma ortaya koymadılar. Kitaba ekleyeceğim transkripsiyonların da diğerleri gibi arşivlerde araştırmacıları bekleyeceğini düşündüm. Biliyorsunuz etnomüzikologlar müziğin tınısı yanında daha çok müziğin kültür ile olan bağlarını araştırıp bulmaya çalışırlar.

• Hiç olmazsa kitabın sonuna karşılaşmalar hakkında bilgi veren 1-2 CD koysaydınız.

Haklısınız. Böyle bir CD eklemek için çok uğraştım ama olmadı, telif hakları açısından büyük sorunlar çıkacaktı. Kitapta adı geçen aşıkların karşılaşmalarını özellikle de atışmalarını dinlemek isteyenler youtube’ta gerçekten çok sayıda örnek bulabilirler.

- Reklam -

SON HABERLER

Dağ yamacında mahsur kalan keçi kurtarıldı

Mersin'in Silifke ilçesindeki yamaçta bir haftadır mahsur durumda olan keçi, Arama Kurtarma Derneği...

Türkiye yazarı, ‘mahalle’sine tepkili: Erdoğan’ın haberi olmadan medyayı dizayn etmeye çalışıyorlar

Yandaş Türkiye gazetesinin yazarı Süleyman Özışık, bugün kaleme aldığı yazısında 'mahalle medyası'na...

Bahar zehir bulutlarını dağıtamadı

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Ulusal Hava Kalite İzleme Ağı’nın her gün saatlik...

Ege’de festival zamanı!

KARDELEN TATARBaharın gelmesiyle canlanan doğa, festivallerle daha...

İmamoğlu’ndan İBB çalışanlarına mektup: İstanbullunun hakkını kimseye yedirmeyeceğiz

İstanbul Büyükşehir Belediye (İBB) Başkanı Ekrem İmamoğlu, mazbatasını almasının ardından İBB çalışanlarına...

Güvenlik birimine dev yetki

İçişleri Bakanlığı bünyesinde 2017’de kurulan ve 15 Temmuz darbe girişiminin ardından ülkede...

Anadolu Ajansı’nın denetimi Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığına verildi

Resmi Gazete'nin bugünkü sayısında yayımlanan Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile Anadolu Ajansı'nın (AA) denetimi,...

Sanıksız katliam davası başladı: Mahkeme tanığı dinlemek istemedi!

KESK, DİSK, TMMOB ve TTB’nin 10 Ekim 2015’te düzenlediği Emek, Demokrasi ve...

Merkezin rezervleri endişe veriyor

İngiltere’de yayımlanan Financial Times gazetesi, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın (TCMB) kısa vadeli...

İstanbul’daki sanayi sitesinde yangın

Başakşehir İSTEKS Sanayi Sitesi'nde 3 katlı binanın son katındaki iş yerinde yangın...

Sonraki haber