Anasayfa GÜNCEL Bakanların Türkçesi böyleyse…

Bakanların Türkçesi böyleyse…

Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu’nun dili de son dönemde Saray’ın “yüksek frekans”ına uyum sağlamış görünüyor. Çavuşoğlu, açıklamalarını hep sert tonda ve yüksek perdeden yapıyor…

Bilmiyorum, diplomaside sesinizi yükselttiğinizde daha etkili ya da haklı mı oluyorsunuz?

Dış politikada son yıllardaki yalnızlığımıza bakarsanız, bunun pek de işe yaramadığı anlaşılır.


Neyse, bizim konumuz şimdi dış politika değil Türkçe. Mevlüt Çavuşoğlu’nun bir açıklaması, bana bu açıdan da hayli sorunlu göründü. Bakan, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un Suriye’ye (Menbiç’e) asker göndereceğini söylemesini eleştirirken, Fransa’nın bu tavrını “Sonuçta bir netice almak değil de ‘ben de varım’ deme çabası” olarak nitelemiş.

Çok merak ediyorum: Öz Türkçe “sonuç” ile aynı anlamdaki Arapça “netice”yi bir arada kullanan Dışişleri Bakanı’nın bu sözleri Fransızcaya nasıl çevrildi acaba?

Birden anımsadım! Hükümetin bir başka “güzide” Bakanı Bekir Bozdağ da bir dönem içlidışlı oldukları Fethullah Gülen için şöyle demişti:

“Fethullah Gülen, bu ülkenin yetiştirdiği değerli bir kıymettir.”

“Değerli kıymet” sözü de tıpkı “sonuçta bir netice” gibi, Türkçeye “Bakan ağzıyla” kıymanın parlak örneklerinden biri olarak her zaman acı bir gülümsemeyle anımsanacaktır!

•••

“Duruş yapacak duraklar”
Şimdilerde yüklemleri ada dönüştürüp sonuna “yapmak” sözcüğünü ekleyerek tümce kurmak çok yaygınlaştı.
İniş yapıyoruz, biniş yapıyoruz, kalkış yapıyoruz!…

TCDD de bu modaya uymuş olmalı ki Yüksek Hızlı Tren’in Ankara-Konya arasındaki durakları için şöyle bir duyuru levhası yapmış:

“Trenin duruş yapacağı istasyonlar: Lale-Polatlı”

Yalnız bakanlar değil, kamu kurumları da Türkçe konusunda özensiz.

Sanki “trenin duracağı istasyonlar” deseler süsleri bozulur!

•••
O pazarda bit satılmıyor!
Türkçenin en sıkıntılı konularından biri de bileşik sözcüklerin yazımıyla ilgili karmaşadır.
Çoğu zaman hangi sözcüğün bitişik, hangi sözcüğün ayrı yazılacağı konusunda duraksama yaşıyoruz.

Bu konuyu ileride daha ayrıntılı biçimde ele almak istiyorum.

Konunun sanıldığından daha önemli olduğunu göstermek için bugün küçük bir örnek vermek istiyorum.

Kimileri “bitpazarı” sözcüğünü “bit pazarı” diye ayrı yazıyor.

Böyle durumlarda şakayla karışık şöyle diyorum:

“Bit pazarı değil bitpazarı: Çünkü o pazarda bit satılmıyor!”

•••

Hangi sözcük kimin?
Dildeki özleşmenin öncülerinden Nurullah Ataç, bugün kullandığımız pek çok sözcüğü türeten kişidir. İşte onun dilimize kazandırdığı öz Türkçe sözcüklerden birkaçı:

anlatı, “akım”, “anı”, “andaç”, “asalak”, ayrıcalık, “ayrıntı”, “bağnaz”, “beğeni”, “bellek”, “bilim”, bilinç, “birey”, “çeviri”, “çevirmen”, değinmek, doğa, “doğal”, “eleştiri”, “eleştirmen”, “etkinlik”, “ezgi”, gereksinme, giz, “günce”, “ilginç”, “ilke”, “izlenim”, kez,“koşul”,“kural”, kuram,“olanak”,“olasılık”, “olay”, öge, “örneğin”, öykü, öykünmek, özellik, özgün, sav, “somut”, sorun, “soyut”, söyleşi, “tanım”, “tepki”, tümce, “uyak”, uygar, uyum, uzman, “yapım, yapıt, yöresel vb.
Bu akım elbette Nurullah Ataç’la sınırlı kalmadı. Onun açtığı yoldan ilerleyen başka değerli yazarlar ve aydınlar da Türkçenin yabancı sözcüklerden arındırılması çabasına kendi üretimleriyle katkıda bulundular. Birkaç örnek de onlardan verelim:

Cevdet Kudret Solok: “Tilcik” yerine “sözcük” önerisi ondan geldi ve yaygınlaştı. “Mesela” yerine önerdiği “sözgelişi” de tuttu.

Melih Cevdet Anday: yonut (heykel), yonutçu (heykeltıraş). (Bugün daha çok “yonut” sözcüğü kullanılıyor.)

Ömer Asım Aksoy: gensoru, tekel, sıkıyönetim.

Emin Özdemir: alıntı, sözel, seçenek, yineleme, bilgisayar (Aydın Köksal’la birlikte)

Aziz Nesin: Gülmece (mizah), gülüt (fıkra).

Yusuf Çotuksöken: tümtanı (çekap), depremdalga (tsunami).

Ahmet Kocaman: Eşdizimlilik, örnekseme.

Fakir Baykurt: varsıl (zengin).

Tahsin Yücel: Köşemen (köşeyazarı).

Bedia Akarsu: istenç (irade).

Nermin Abadan Unat: “kamuoyu” (efkârıumumiye).

Kemal Kurdaş: yatırım (plasman)

Türk diline emek veren herkese selam olsun!


- Reklam -

SON HABERLER

AB Komisyonu araştırması: Erasmus yapanların iş bulma şansı daha fazla

AB Komisyonu'nun Pazartesi günü Brüksel'de açıkladığı iki ayrı araştırmanın sonuçları, Erasmus programına...

Bahçeli, otomobiline klip çekti

MHP'nin sosyal medya hesaplarından, Bahçeli'nin kullandığı 1988 model Volvo marka 740 GL klasik...

MEB: YKS’de değişim en erken 2024’te ele alınabilir

Milli Eğitim Bakanlığından, Yükseköğretim Kurumları Sınavı'nda (YKS) 2024'ten önce değişiklik olabileceği yönündeki...

BDDK’den 100 bin dolar üzeri döviz alımlarına ‘tarih farkı’ hamlesi

Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) tüm bankalara 100 bin dolar ve...

İBB, ‘Suriyelilere özel mezarlık’ iddiasını yalanladı

İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB), "İstanbul'da Suriyelilere özel mezarlık alanı" başlıklı haberin gerçek...

CHP’de 23 Haziran seçimleri için vekillere görevlendirme

CHP, 23 Haziran İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı seçimi için çalışma düzeni oluşturdu;...

Soylu muhtarlarla buluştu: Siyasal ve ideolojik kavganın başlamasından endişe ediyorum

İçişleri Bakanı Süleyman Soylu, Beykoz Necmettin Erbakan Kültür Merkezi'nde muhtarlarla bir araya...

Urfa’da 6 gün arayla 2 heyelan

Urfa'da 6 gün arayla 2 kez heyelan meydana geldi, bölgedeki 13 ev...

Mersin’de minibüste kadına şiddet

Mersin'de bir erkek, yolcu minibüsünde eşi olduğunu öne sürdüğü bir kadına saldırdı....

Yargıtay, ‘Emrah Serbes’ kararını 23 Mayıs’ta verecek

İzmir- Aydın yolunda, otomobillerine arkadan çarptığı 3 kişinin ölümüne neden olan ve yargılandığı...

Sonraki haber