Başlıkla içerik uyumlu olmalı
ATTİLA AŞUT ATTİLA AŞUT
Gazete başlıkları için altın kural, başlıkla içeriğin uyumlu ve tutarlı olmasıdır. Haber metninde yer almayan hiçbir öğe, başlıkta kullanılamaz. Sayfa sekreterleri metni göz ucuyla tarayıp başlık atmaya kalkarlarsa yanılgıya düşerler. Metnin özümsenip sindirilmesi ve en çarpıcı öğenin başlığa çekilmesi gerekir. Haber metninde yer alan sayısal bilgilerin başlıkta değiştirilmesi de aynı ölçüde sorunlu bir durumdur. Sözlerimizin daha iyi anlaşılabilmesi için, eleştirilerimizi somut bir örnek üzerinden sürdürelim. Bu amaçla, ülkemizin en eski ve köklü gazetesi Cumhuriyet’ten bir haber seçtim. Önce haberi okuyalım:

Görüldüğü gibi, başlıkta “200 kişinin cesedi bulundu” deniyor. Oysa haber metninin iki yerinde “192 ceset”ten söz ediliyor. Ayrıca başlıktaki “Cennet”in ne anlama geldiği ve bu haberle ilişkisi, içerikten anlaşılamıyor.

Özel amaçla yapılmasa bile böylesi yanlışlıklar, özensizlikler, okurda gazeteye karşı güvensizlik duygusu yaratır. Oysa gazete ile okur arasındaki ilişki, en başta güvene dayanır.

FOTOĞRAF ALTI YAZILARI
Gazetecilikte başlık ve spotların yanı sıra, fotoğraf altı yazıları da önemlidir. Başlıklarda olduğu gibi, spotlarda ve fotoğraf altlarında da içerikle tutarlılık ilkesi göz ardı edilemez.   Bazen resim altı yazılmadan fotoğraf kullanıldığını görüyoruz. Bazen de ilgisiz ve anlamsız fotoğraf altlarıyla karşılaşabiliyoruz. Bunlar basın mesleği açısından iyi örnekler değildir.

Fotoğraf altları bazen uzun, bazen kısa olabilir. Başlığı, fotoğrafın niteliği ve iletisi belirler. Öyle fotoğraflar vardır ki, şiir gibidir, fazla söz gerektirmez. Fotoğrafın kendisi zaten her şeyi söylemektedir. Biz bunlara basın dilinde “konuşan fotoğraflar” deriz. Bir dönem Milliyet gazetesinde Mete Akyol, bu türün çok başarılı örneklerine imza atmıştır. BirGün’deki “Arka Sayfa Güzeli” fotoğrafları da bu soylu geleneğin günümüzdeki uzantısı sayılabilir.
Unutmayalım, “haber” denen nesne; metniyle, başlığıyla, spotları, fotoğrafları ve fotoğraf altlarıyla bir bütündür. Bu öğelerden biri eksik ya da yanlışsa, haberin tümü gazetecilik açısından sorgulanır.
 
*

Bayram tatilinden dönenleri
taşıyan feribot battı: Yaklaşık
200 kişinin cesedi bulundu

Cennette gemi kazası
 


ZANZİBAR (AA) - Hint Okyanusu’nda Tanzanya’ya bağlı turistik Zanzibar’ın iki büyük adası arasında bir feribot sefer yaptığı sırada battı, 192 yolcunun cesedi bulunurken 600 civarında yolcunun kurtarıldığı bildirildi.

Tanzanya’ya bağlı yarı özerk ve Müslüman Zanzibar takımadalarının yetkilileri, Unjuga ve Pemba adaları arasında sefer yapan geminin kaza sırasında 800 yolcu taşıdığını belirterek, 192 kişinin cesedinin bulunduğunu açıkladı. Önemli miktarda pirinç ve başka yükler taşıyan MV Spicy Islander isimli feribotun yolcularının büyük bölümünü Ramazan Bayramı tatilinden dönen Pemba adası sakinlerinin oluşturduğu belirtildi. Kayıplar arasında 20 çocuğun bulunduğunu belirten yetkililer, turistik bölgede sefer yapan gemide yaşamını yitiren yabancı bulunmadığını ifade ettiler.
(Cumhuriyet, 11 Eylül 2011, Sayfa 20)