Anasayfa BİRGÜN PAZAR Bir risk alanı olarak siyaset

Bir risk alanı olarak siyaset

Söz konusu siyaset ortamında durağanlık, sanıldığının aksine riski azaltmamakta, çoğaltmakta ve neticede gelecek olan zararları büyütmektedir. Bu durum bir yönüyle satrançtaki zugzwang kavramıyla ele alınabilir

ÖNDER KULAK – Dr., Felsefe

Risk sözcüğünün köklerine bakıldığında, antik zamanlara kadar uzandıkları görülebilir. Bu konuda dilbilimciler arasında birden fazla varsayım bulunur. Birine göre, ilk kullanımlar denize açılan gemilerin olası kayıplarına işaret etmektedir. Örneğin yol alan gemilerin hava koşulları, yeryüzü şekilleri gibi çeşitli nedenlerle insan ve meta kaybına uğrama olasılıkları, risk sözcüğüyle beraber anılmıştır. Bu anlatıma göre risk, olası bir kayba ilişkin olasılıkların bütünü olarak tanımlanabilir.

Her öznenin bir diğerini sahip olduğu tüm araçlarla -zor içersin, içermesin- alt etmeye çalıştığı bir güçler karşıtlığı olarak siyaset, açık bir risk alanıdır. Bu anlamda sakin bir ortam olduğu asla söylenemez. Zira risk hesabı siyasetin olmazsa olmazlarından biridir. Bir öznenin amaçlarına ulaşmak için güçler arası riskleri mümkün mertebe hesaplaması ve risk oranını en aza indirerek kazanım edinirken kayıptan kaçınması, siyaset yapmanın en önemli birkaç boyutundan birisidir. Ki yanlış risk hesaplamaları da, öznenin güç kaybına uğramasına neden olan başlıca etkenler arasında yer alır.

Zugzwang hamlesi

Hem düzen hem düzen karşıtı, hem iktidar hem muhalefet, her siyasi özne bakımından risk hesabı ayrı ayrı konu edilebilir. Bunlardan sınıfa dayanan bir özne içinse, herhangi bir baskı toplumunda yapacağı en büyük hatanın bir “siyaset üretememe” haline girmesi olacağı söylenebilir. Ki burada öznenin baskı karşısında en az etkinlik hali göstererek en az risk aldığı ve böylece olası kayıplardan kendini en büyük ölçüde koruduğu düşüncesi hakimdir. Ancak söz konusu siyaset ortamında durağanlık, sanıldığının aksine riski azaltmamakta, çoğaltmakta ve neticede gelecek olan zararları büyütmektedir. Bu durum bir yönüyle satrançtaki zugzwang kavramıyla ele alınabilir.

Satrançta önemli bir yeri olan zugzwang, oyunculardan birine hamle yapma zorunluluğunun anımsatılması halidir. Böylesi bir anımsatmanın kişilere neden ve hangi koşulda yapıldığı burada sorgulanabilir. Örneğin söz konusu bağlamda oyun öyle bir noktaya gelmiştir ki, rakiplerden biri nasıl bir hamle yaparsa yapsın, yapacağı hamle doğrudan rakibine yaramaktadır. Hatta rakibi kişinin kendisi yerine oynayabilse, muhtemelen ona ancak o kadar zarar verebilir bir koşul içinde bulunmaktadır. Bu durumda zorda kalan oyuncunun hamle yapmaması en iyi seçenek gibi görünmektedir, ancak satranç kuralları dahilinde hamle yapmama gibi bir seçenek yoktur.

Zugzwang koşulunun ortaya çıkmasında risk hesabının önemli rolü vardır. Oyun sırasında doğru hamleler yapılmaması ve dahası ortaya çıkan çeşitli fırsatların riske girmemek adına kullanılmaması, anı kurtaran hamlelerden dışarı çıkılmaması, oyunculardan birini bahsedilen olumsuz çıkmaza itmiştir. Buna karşılık rakibinin durağanlığını iyi kavrayan kişi, oyuncunun üstüne gitmiş ve onu adeta kendisi yararına hareket etmeye zorlamıştır. Başka bir deyişle, gelinen noktada rakibi hamlesini adeta kendisi için yapmaktadır. Bir hamle geçme olanağı da olmadığındır ki, sıkışan oyuncu böylece ne yaparsa yapsın, rakibine yardım edercesine kendi mahvına destek olur. Zaten başka bir seçeneği de yoktur.

Siyaset ve Zugzwang

Bugün dünyanın pek çok bölgesindeki sınıf hareketlerinin zaman zaman bir “zugzwang hamlesi”ne mahkum kaldıkları görülebilir. Bunun nedeni, koşullar kendilerine karşı olsun, olmasın, süreğen bir “siyaset üretmeme” ve anı kurtarma yönünde ısrar etmeleridir. Oysa durağan kalarak risk alınmadığı düşüncesinin yanlışlığı, yerküreye ilişkin sadece son birkaç senelik olgusal bir muhasebeyle sergilenebilir. Böylesi bir muhasebe dahilinde, yine halkın bir coşkulanım deneyimlediği zamanların hep belirli bir risk alınma durumunda ortaya çıktıkları da pekala tespit edilebilir. Bu noktada elbette her seçenek sonucunda belirli bir risk doğduğu aşikardır. Lakin doğru hamleler ve “Ben buradayım!” diyen kimi fırsatlar etrafında alınacak riskler, bir durağanlık haline kıyasla hayli düşüktür. Kaldı ki aksi durumda ortaya çıkan umutsuzluktan daha büyük bir risk ve kayıp ortaya çıkması mümkün mü?

Örneğin kalabalıklar nezdinde yaygınlaşan umutsuzlukla beraber, günü kurtaran hamleler üstünden korunabileceği düşünülen alanlar da daima kaybedilme riskiyle karşı karşıya kalırlar. Zira bir umutsuzluk haline kapılan insanların düzenin baskısını artırmasıyla, zaman içerisinde alternatif ilişkilere yönelik ilgilerini kaybetmeleri de bir olasılıktır. Bu noktada ısrarlı bir kesimin daimiliği kuşkusuz beklenebilir, ancak bir öznenin kitleselliğini kaybetmesi ölçüsünde hareket alanının da azalabileceği ve en sonu kendini tekrar eden belirli hamlelere mahkum kalabileceği de söylenebilir. Çünkü kitle, öznenin bedenidir.

Durağanlık karşısındaki ölçü, daima en cesur, eşdeyişle en riskli hamlenin yapılması değildir. Aksine bir risk terazisi eşliğinde sınıfın ihtiyacı ne ise onu sağlayabilmektir. Böylece anı kurtaran hamlelerin ötesine geçerken hesaba ve ihtiyaca göre temkinli, hesaba ve ihtiyaca göre etkili biçimde hareket etmektir. Bu anlamda basit, sıradan bir hamle dahi, yerine göre bir kazanım sağladığı için görece iyi bir hamle olarak kabul edilebilir.

Siyasetin de satranç gibi birden fazla oyuncuya sahip olduğu asla akıldan çıkarılamaz. Ki yapılan her hamlenin karşı bir hamleyle engellenmesi ya da buna çabalanması, daima beklenen bir koşuldur. Bu durumda risk terazisinin yerinde ve doğru işlemesinin, ancak hesabın tüm hamlelerin dikkate alınarak yapılmasıyla mümkün olduğu ifade edilebilir. Özne bir yandan kendi hamlesinin önlenmesini engellemeyi, bir yandan da diğerinin hamlesini engellemeyi önüne almalıdır. Bunu başaramadığı ölçüde, biriken yanlışların yeni bir zugzwang hamlesini beraberinde getirmesi kaçınılmaz olacaktır.

BİRGÜN TV'Yİ YOUTUBE'DA TAKİP EDİN

10,897AbonelerABONE OL
- Reklam -

SON HABERLER

Bir zihniyet kaybetti

İktidar 23 Haziran seçimi sonucundan ders çıkardı mı? Cevap basit: Hayır.

Hiçbir şey eskisi gibi olmayacak

Dün pekçok insanın ağzından şu sözcüklerin döküldüğüne tanık oldum: “Bu kadarını da...

Siyasal İslamcılar için Game Over!

İstanbul seçimi çeyrek asırdır kenti, on yedi yıldır da ülkeyi tek başına...

Biz birlikte güzeliz kardeşim

Ne demiş Nâzım Hikmet:”Eğer; Hak haksızlıktan yüce, sevgi nefretten üstün,...

İmamoğlu kazandı, Türkiye kazandı!

İBB seçimi bitti. Herkes çok rahatladı. Yüzler nihayet gülüyor. Sanki bahar şimdi...

Pauline Kael 100 yaşında

Amerikalı film eleştirmeni Pauline Kael, geçen hafta öte-dünyadan yüzüncü yaşını kutladı. Kael...

İzmir’de trafik kazası: 3 ölü, 1 yaralı

İzmir'in Kemalpaşa ilçesinde iki otomobilin çarpışması sonucu 3 kişi öldü, bir kişi...

5 yaşındaki çocuğu aracıyla öldüren zanlı tutuklandı

Diyarbakır'da 5 yaşındaki çocuğa otomobille çarpıp ölümüne yol açan ve olayın ardından...

Meksika’da gazeteci cinayeti

Meksika'nın Tamaulipas eyaletinde salı gecesi silahlı saldırıya uğrayan bir gazetenin baskı editörü,...

Osmaniye’de IŞİD operasyonu: 8 gözaltı

Osmaniye'de IŞİD'e yönelik operasyonda 8 şüpheli gözaltına alındı.Alınan bilgiye...

Sonraki haber