Anasayfa YAZARLAR Dünden bugüne “mürettip hataları”

Dünden bugüne “mürettip hataları”

Gazeteciliğe başladığım ilk yıllarda, dizgi ve düzeltme yanlışlarına “mürettip hatası” denirdi. Çünkü o zamanlar basımevlerinde kurşun harflerle dizilirdi yazılar. Dizgicilerin adı da “mürettip”ti. Düzeltme işine “tashih”, düzeltmene “musahhih” diyorduk. Düzeltmenlik ciddi işti; basın-yayın kurumlarınca çok önemsenir; gazetelerin düzeltme servislerinde ünlü yazarlar, ozanlar çalışırdı.

Vedat Türkali, Ahmed Arif, Atilla Özkırımlı, Kemal Özer, Refik Durbaş, Hulki Aktunç, Konur Ertop, Adnan Özyalçıner, benim dönemimdeki düzeltmenlerden bazılarıdır. Nadir Nadi, Cumhuriyet için, “Bizim gazetenin en entelektüel birimi Düzeltme Servisi’dir” dermiş…

Bir dönem yazın ustalarının üstlendiği “düzeltmenlik” işini şimdilerde kimler yapıyor bilmiyorum. Artık böyle bir meslek kaldı mı, ondan da pek emin değilim.

1950’lerin sonlarına doğru, henüz lise öğrencisiyken ilgiyle izlediğim bir “bibliyografya dergisi” vardı. Adı “Yeni Yayınlar”dı. Ankara’da, kütüphaneci Muharrem Doğdu Mercanlıgil yönetiminde yayımlanırdı. Yalnızca yeni çıkan kitapların dökümü, kaynakçası verilmezdi bu dergide; yayın dünyasıyla ilgili her bilgi yer alırdı. Bir tür “yayın ansiklopedisi” gibiydi. İçinde yazar ölümlerinin yanı sıra, kitapla ilgili fıkralar, nükteler, özlü sözler de görebilirdiniz.

“Yeni Yayınlar” dergisinde ilgimi en çok çeken köşelerden biri, “Mürettip Hataları” başlıklı bölümdü. Bu bölümde, basın tarihine geçmiş ilginç dizgi yanlışları, kaynak belirtilerek aktarılırdı. Ama her ay birkaç örneği geçmezdi yanlış sayısı. Bu dergi günümüzde de çıksaydı, kimbilir ne çok düzelti ve yazım yanlışı yer alırdı orada.

***

Işıklar içinde uyusun, sevgili arkadaşımız Refik Durbaş, BirGün’deki yazılarını, yazın tarihinden anılarla renklendirmeyi severdi. Kendisi de bir dönem Cumhuriyet gazetesinde düzeltmen olarak çalışan Durbaş, bir yazısında dizgi yanlışlarından söz ederken, tarihten şu örnekleri aktarmıştı:

“Ahmet Niyazi Banoğlu’na göre, Hakkı Tarık Us’un sahibi olduğu ‘Vakit’ gazetesinde bir gün, ‘Gazi Hazretleri’ yerine ‘Mazi Hazretleri’ ibaresi yer alacaktır.”

“Şükrü Kaya, bir olaydan dolayı bir süre İçişleri Bakanlığı’ndan uzaklaşmıştır. Sonra durum düzelir ve işinin başına döner. Falih Rıfkı Atay, bu vesileyle Şükrü Kaya’nın fotoğrafının gazetenin birinci sayfasında yer almasını ister ve fotoğraf öyle basılır. Fakat ‘Kaya’ sözcüğündeki ‘y’ harfi yerine ‘k’ harfi yer alacaktır.” (“Musahhih Düzeltir”, BirGün, 2 Mart 2017)

***

Basın tarihimizde “dizgi yanlışları”nın yol açtığı daha çarpıcı öyküler de vardır. Örneğin Aziz Nesin’in yönettiği mizah dergilerinden birinin manşetinde böyle bir durum yaşanmış; “Gözümüzü budaktan sakınmayız” tümcesindeki “göz” sözcüğünün son harfi “t” ile yer değiştirince, ortaya açıklanması güç bir başlık çıkmıştı!

Olayın “Zübük” dergisinde geçtiğini sanıyordum. Aziz Bey’e bu işin aslını sorduğumda, “Zübük’te değil Baştan dergisinde yaşandı” demiş ve şu açıklamayı yapmıştı:

“Evet, gerçekten de tam bir ‘mürettip hatası’ydı bu olay. Ancak masum bir dizgi yanlışı değildi, ‘tertip’ti! Dergimizin yayın çizgisini beğenmeyen matbaadaki bir ‘mürettip’in provokasyonuydu! O kişi, bizi okur karşısında gülünç duruma düşürmek için bilinçli olarak yapmıştı bunu.”

Demek ki dikkatsizlikten kaynaklandığını düşündüğümüz dizgi ve düzeltme yanlışlarının bir de “kasıtlı” yapılanları varmış. Bunu da Aziz Nesin’den öğrenmiş olduk…

BİRGÜN TV'Yİ YOUTUBE'DA TAKİP EDİN

11,416AbonelerABONE OL
- Reklam -

SON HABERLER

YKS sonuçları açıklandı

ÖSYM Başkanı Prof. Dr. Halis Aygün, sosyal paylaşım sitesi Twitter hesabından paylaştığı...

Milletvekili soruyor, Saray duymuyor

Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi ile gensoru ve sözlü soru önergesi verme hakkı ellerinden...

Yaptırım kararları mesaj niteliğinde: Ekonomik ve siyasi sarsıntılar kapıda

Doğu Akdeniz’de sondaj faaliyetlerinin durdurulması ve S-400 Hava Savunma Sistemleri’ne ilişkin kriz...

Saray’ın harcamaları altı ayda zirveyi gördü

Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemine geçilmesi Cumhurbaşkanlığı’nın harcamalarını daha da arttırdı. Göreve geldiği günden...

Hazine tahsilat yapamıyor

HAZINE ve Maliye Bakanlığı haziran ayı-nın bütçe gelir ve giderlerini yayımladı....

Buyur(ul)ganlık

“Son Çarlar” (“The Last Czars”) adlı belge-drama dizisini (Netflix) hararetle...

Yavru kediler ve hayat

Şu anda yanımda az önce bize atanmış bir kedi var. Daha el...

Kalkınma(sız) plan

2013 yılında kişi başına milli gelirimiz 12 bin 480 dolardı. Aradan 6...

Negatif kumaş

Yağmur güzel yağdı, serinledi ortalık. Pek çok can sıkıcı durum olsa da...

YKS sonuçları açıklandı

ÖSYM Başkanı Aygün, Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) sonuçlarının açıklandığını bildirdi.

Sonraki haber