Anasayfa KÜLTÜR SANAT Eyleme dönüşen eleştiri

Eyleme dönüşen eleştiri

Bir tv programında ‘istem dışı körlük’ denebilecek bir deneyimin belgeselini izledim. Sunucu elindeki bir gazeteyle birlikte mikrofonu uzattığı kişilere 45 saniyede gazetede kaç fotoğraf olduğunu sorar. Yapacakları iş basittir, sayfaları çevirip fotoğrafları sayacaklardır. Verilen yanıtların hepsi yanlıştır, ama asıl önemlisi; doğru yanıtın aslında gazetenin ilk sayfasında görünür yerinde yazılı olarak var olmasıdır ve buna rağmen görsellere kilitlendiği için kimsenin yazıya bakmamasıdır. Aynı programda bir başka örnek ise; kurgulanmış bir soyguna tanık olan kişinin soygunu izleyen kişilerce manipüle edilmesi. Soygun bitip polisler gelince marketteki herkes oldukça kısa boylu adam için 1.80-1.90m gibi tarifler yapar. Sürüye karşı gelmek zordur ve çok geçmeden kahramanımız adamın uzun boylu olduğuna kendini ikna eder. Mahalle baskısına maruz kalıyorsunuz ve bu gerçekten çok güçlü. Sunucu programında bu tür tasarımları planlayan kişileri ‘zihin kontrol ustaları’ olarak nitelendiriyor..

‘İstem dışı körlük’ ve ‘toplum baskısı’ insanın düşünsel yetisinin, eleştirel bakışının kontrolünü teslim alıyor.

Eleştiri ise iradi bir başkaldırı. Eleştirinin tanımına, buradan yapmak için lafı uzattığımın farkındayım. Çünkü eleştirinin özü iktidar, hakikat ve özne arası birbirine bağlı bir demet ilişkiden oluşuyor. Çünkü eleştiri, öznenin hükmedilmekten kurtuluşunun temin edilebileceği bir alandır/alan olmalıdır.

Kant ise bilme cesaretinden bahseder, iktidar ve hakikat bağlamında özneyi hükmedilmekten kurtarma girişimini, aydınlanma ile tanımlar. Eleştiriyle ilgili esas sorumluluğun bilgiyi bilmekten geçtiğini söyler. Onun aydınlanma dediği şey yani. “…Nesneyle ilgili bilgimizin sınırlarını ve koşullarını arayan eleştirel bir felsefe değil de; öznenin, kendimizin dönüştürülmesinin sonsuz olanaklarını arayan bir eleştirel felsefe.” (Michel Foucault, The Politics of Truth)

Eleştiri herşeyden önce derinlemesine bilgi, kavrama, analiz gücü gerektirir, açıklayıcı, inceleyici, göstericidir, eğitim ve araştırma gerektirir, düşünce ve ifade özgürlüğü çerçevesinde bir haktır. Hiç bir eleştiri korku karşısında gerilememelidir, yoksa zamanla kullanılmaz hale gelir.

Batının ‘critique’ kavramını mübahase, münakaşa, muahaze, takriz, muhakeme gibi sözcüklerde arayıp sonunda ‘eleştiri’de kanaat kılmışız. Ancak bilinçsizce birilerini ya da olayları alkışlamışız, birçok sanatçıyı baştacı ederek sanatı bu hale getirmişiz, kimilerini alkışlayarak ülkenin başına getirmişiz.


Oysa sanat eleştirel bir potansiyel taşıyor/taşımalı. Üstelik sanat yalnızca eleştiriden menkul değil, sanatın kendi sınırlarının dışında, dünyayı ve yaşamı eleştirme ve hatta bunu yaparak her ikisini de değiştirme yetisine sahip/olmalı. “Sanat yapıtının meydana gelme ve üretim koşullarına dair eleştirel bir bilince sahip olmak, sırasıyla, modern eleştirinin iki alanına işaret eder: teorik ve pratik siyasal alan. Fransız Devrimi, sadece mutlakıyetçi sistemi eleştiren burjuvalar tarafından hazırlanmamıştı. Aslında burjuvaların etkisi neredeyse önemsizdi çünkü asıl devrimi etkileyen şey, eyleme dönüşen eleştiriydi. Eleştirinin en uç eylemi olarak devrim fikri, en radikal anlatımını Marksist teorik ve politik kavramlarda buldu. Hatırlamak gerekirse: genç Marks kendi devrimci felsefesine açıkça ‘var olan her şeyin eleştirisi’ adını verdi. Marks burada, bugün çok basite indirgenmiş haliyle ekonomi alanı olarak algıladığımız, sosyal yaşamın en temelini ‘yönlendiren’ madde üretimi ve yeniden üretim anlamıyla, radikal eleştiriyi kastetmekteydi… Eleştiri bu haliyle modernitenin temel niteliklerinden biri haline geldi. Neredeyse iki yüzyıl boyunca, ahlaki olduğu kadar felsefi sorunlarda da; sanatta olduğu kadar politika ve sosyal yaşamda da, modern olmak basitçe eleştirel olmak anlamına gelmekteydi.” (Boris Buden)

Örneğin bir grup kişi için; Elia Kazan’ın, Amerika’daki komünistleri ihbarcılığının -ülkemizde de şu sıralar yürütülen cadı avcılığı gibi- ya da Leni Riefenstahl’ın Nazi propagandisti olduğunun bir önemi yoktur. Onlar sanatçının sanatını, yalnızca estetik değerleri içinde saf sanat olarak görmekteler. Oysa eleştiri, geçmiş ve bugün sosyal-politik durumun farkındalığına işaret eder ya da bunun tam tersi, geçmiş ve bugün sosyal-politik durumun teşhisi, eleştirinin gerekliliğini gösterir. Bu eleştiri nihayetinde zihnin kendine yönelik eleştirisini de kapsar.

BİRGÜN TV'Yİ YOUTUBE'DA TAKİP EDİN

10,651AbonelerABONE OL
- Reklam -

SON HABERLER

Efeler Belediyesi Yılmazköy’deki JES çalışmasını durdurdu

Aydın Efeler ilçesine bağlı Yılmazköy Mahallesi'nde jeotermal enerji şirketi tarafından yapılan boru...

Kapadokya’da 17 yapının yıkımına karar verildi

Kapadokya'da peribacalarına yakın olması nedeniyle 17 yapının daha yıkılması için karar alındı.

Artvin’de kamyon uçuruma yuvarlandı: 1 ölü, 8 yaralı

Artvin'de bir kamyonun uçuruma yuvarlanması sonucu meydana gelen trafik kazasında 1 kişi...

İki uçak havada çarpıştı: 2 ölü

Yeni Zelanda’nın Kuzey Adası’ndaki Masterton kasabasındaki havaalanına inmeye çalışan küçük uçak ile...

AKP’li meclis üyesi, Kadıköy Belediye Başkanı’nın konuşmasını engelledi

Pendik'te Patnos Spor Kulübü’nün dayanışma gecesine davet edilen Kadıköy Belediye Başkanı CHP'li...

Erdoğan’ın yeğeninden Murat Alan paylaşımı: Sopadan geçirilmiş

AKP Genel Başkanı ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın yeğeni Ömer Erdoğan, cuma...

Adalet arayan aileler Bakırköy’de buluştu

Çorlu tren faciasında hayatını kaybedenlerin yakınları, Rabia Naz Vatan’ın ailesi bugün Bakırköy Özgürlük...

YKS’nin ikinci oturumu da tamamlandı

2 milyon 24 bin 596 adayın başvuru yaptığı YKS'nin ikinci oturumu AYT,...

Netanyahu’nun eşine devletin fonlarını kötüye kullanmaktan para cezası

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun eşi Sara Netanyahu, devletin fonlarını kötüye kullanmaktan suçlu...

Aksaray’daki kavgada MHP eski ilçe başkanı öldü, 3 kişi yaralandı

Aksaray'ın Güzelyurt ilçesinde çıkan silahlı kavgada, MHP eski ilçe başkanı ve belediye...

Sonraki haber