-Reklam-
Anasayfa BİRGÜN KİTAP İki Rusya, iki kültürel hikâye

İki Rusya, iki kültürel hikâye

Kaan Egemen

Rusya, hem coğrafi yayılımıyla hem de yüzyıllara dayanan kökeniyle topraklarında çok çeşitli kültürler barındıran ve sınırlarının genişliği nedeniyle farklı kültürlere dokunan bir ülke.

Sosyal, politik ve kültürel başkalıklarla zenginleşip bunları geleneğe dönüştürdüğü gibi sanatsal üretimlerin lokomotifi haline getiren bir memleketten bahsediyoruz. Söz konusu ulusal miras olunca bu çeşitlilik biraz daha önem kazanıyor. Bu farklılıkları ortaya koyansa Rusya’nın iki ana eksene bölünmesi: Köylü-geleneksel ve Avrupalı Rusya.

Orlando Figes, ‘Rusya’nın Kültürel Tarihi’ alt başlığıyla yayımlanan Nataşa’nın Dansı’nda, ‘Gerçek Rusya neresi?’ sorusundan hareketle coğrafyadaki politik-kültürel-sosyal dokuyu inceleyip fikirlere ve sanatsal üretimlere dair bir kazıya girişiyor.


‘Lanetli’ sanatçılar
Figes’in araştırması, Avrupalılık ve geleneksellik ayrımıyla genişlerken sanatçı-edebiyatçı kesim ile kırsal bölge kültürü arasındaki duvarları ve geçişkenliği ortaya koyuyor. Hal böyle olunca coğrafyanın ilk sahiplerinden Cengiz Han’a, 1800’lerdeki aydınlanmadan Sovyet deneyime, Çarlık’tan bugüne ve Rusya dışındaki Rusya’ya dek önemli duraklara uğruyor yazar.

Buralarda gezinen Figes’in karşısına, ulusal değer ve fikir topluluğu yaratma çabasındaki isimler çıkıyor: Çehov, Puşkin, Tolstoy, Gogol, Dostoyevski, Stravinski, Chagall, Mandelstam, Nabokov, Pasternak, Kandinski, Turgenyev, Ahmatova vb.

Bu isimlerin tamamı, eğitimleri nedeniyle geleneksel-kırsal Rusya’dan, önemli bir bölümü ise siyasi görüşlerinden ötürü resmi Rusya’dan dışlanıyor ya da yalnızlaştırılıyor. İşte Avrupalılık-geleneksellik ayrımı bu noktada işlemeye başlıyor.
Ayağının biri Avrupa’ya bassa da geleneksellik, Figes’in deyişiyle ‘köylülük-kırsallık’, Rusya’da hayli etkili. Bu yüzden yazar, “Rusya, kültür tarihçisini yüzeydeki sanatsal görüntünün altını irdelemeye davet eder” deyip ekliyor: “Son iki yüzyıldır Rusya’da sanat, parlamentonun veya özgür basının yokluğunda siyasi, felsefi ve dini bir tartışma alanı olarak hizmet görmüştür.”

Figes, Rusya’nın kültürel ve siyasi tarihine baktığında, sanatçılara ahlaki liderlik ve ulusal kehanette bulunma görevi yüklendiğini görüyor. Devletin gözünün, belki de hiçbir ülkede olmadığı kadar sanatçıların üzerinde gezindiği Rusya’da, politikacılar gibi “Gerçek Rusya hangisi?” ve “Rusya’nın dünyadaki amacı ne?” diye sordukça ‘lanetleniyordu.’ Kısacası sanatçılar ve onların tepesine dikilen politikacılar, Rusya’nın iç yaşantısını temsil ettiği gibi onunla mücadeleye girişmişti. Sanat eserlerine fazlasıyla yansıyan bu durum Figes’in tam olarak odaklandığı şey: İki Rusya ve iki kültür ortamı. Bunlar nasıl bir araya geldi, hangi noktalarda birbirinden ayrıldı?

Rus mizacı
Figes’e göre Rusya’nın bu bölünmüşlüğü ve oradan doğan etkileşim, özellikle 19. yüzyılda sanat eserlerinde kendisini gösterdi. Başka bir deyişle iki ulusal kültürün kayda geçirilmesini sağladı.

Yazarın vurguladığı gibi sanat eserlerinin önemli bir kısmında yer verilen ve devletten daha dayanıklı olduğu yıllar içinde tescillenen Rus mizacı; geleneklerle, yerelliklerle, duygularla, içgüdülerle ve ülkenin Avrupa’ya dönük yüzünden gelen esintilerle şekillenip coğrafyanın siyasi, kültürel ve sosyal ‘kaderini’ belirledi: “Bu tarifi zor mizaç (…) halkına, tarihlerinin en karanlık anlarında bile ayakta kalmasını sağlayacak bir maneviyat verip 1917’den sonra Sovyet Rusya’dan kaçanları birleştirmiştir.”

Bu genellemeye rağmen Figes, Rus sanatçıların Kıta Avrupası’nda ve Amerika kıtasında tektipleştirilerek bireyselliklerinin es geçildiğine dikkat çekiyor. ‘Otantik Rusya’ imajı veya algısına hapsedilmeye uğraşılan sanatçı ve yazarların iç içe geçen kimlikleri, beslendikleri kültürel iklim ve gelenekler de belli bir noktadan sonra aynı kesim tarafından flulaştırılıyor.

Figes de Nataşa’nın Dansı’nda, bu açmazların ya da birörnekleştirme girişimlerinin farkında olarak “kültür yorumuna giriştiğini” ifade ediyor. Diğer bir deyişle Rus kültürel kimliğinin oluşum aşamalarını politik-sanatsal-sosyal bağlamda inceliyor. Buna, tarihsel öneme sahip kentleri (St. Petersburg, Moskova vd), Rusya’nın geçmişini, ülkenin bugününü belirleyen olayları ve kişileri de ekliyor yazar. Sonuçta iki Rusya’nın kültürel-sanatsal hikâyesinin kökenleri ve motifleri ortaya çıkıyor.


- Reklam -

SON HABERLER

İzmir’de sendikalardan 1 Mayıs çağrısı

İzmir’de TÜRK-İŞ, DİSK, KESK ve TMMOB İzmir İl Koordinasyon Kurulu, Konak Kemeraltı...

Biri evde, biri hacda, biri Kuran kursunda: Müftünün karmaşık aşk ilişkisi

Hatay’ın bir ilçesinde görev yapan müftü, dört ayrı kadınla yaşadığı ilişkinin ardından...

Türkiye, Rusya ve İran’dan ABD’ye kınama

Türkiye, Rusya ve İran, Suriye konulu toplantısının sonuç bildirgesinde, ABD'nin Golan Tepeleri...

Küçükçekmece’de kız çocuğuna cinsel istismarda bulunan zanlı tutuklandı

Küçükçekmece Kanarya Mahallesi'nde 5 yaşındaki kız çocuğa cinsel istismarda bulunan Pakistan uyruklu...

“İşçiler için daha adil bir Avrupa”

Belçika'nın başkenti Brüksel'de binlerce işçi, ücretlerin ve çalışma şartlarının iyileştirilmesi talebiyle eylem...

Rabia Naz soruşturmasında “dosyaya erişim yasağı” kararı

Rabia Naz Vatan'ın şüpheli ölümüyle ilgili soruşturmada savcılığın talebi üzerine mahkeme tarafından...

Atölye ve sergi konsepti bir arada

Türkiye’de ilk kez atölye ve sergi konsepti, bir mekana taşınıyor. Sanatçının üretim...

“AKP’nin kısıtlı seçmen itirazları bir bir çöküyor”

AKP'nin seçim sonrasında yaptığı itirazlara ilişkin açıklama yapan CHP İstanbul Milletvekili Özgür...

Balıkesir’de iki öğrencisini taciz eden öğretmen tutuklandı

İstanbul Küçükçekmece’de 5 yaşındaki çocuğun cinsel saldırıya uğraması henüz gündemdeyken, bir skandal...

Fransa’da Sarı Yeleklilere yönelik polis şiddetine 220 adli soruşturma

Fransa İçişleri Bakanı Castaner, Ulusal Polis Soruşturma Birimi'nin (IGPN), polisin Sarı Yeleklilerin...

Sonraki haber