“Kes-yapıştır” çözüm değil!
ATTİLA AŞUT ATTİLA AŞUT

Spotlarda, yani haber sunumlarında ve özetlerinde neden çokça Türkçe yanlışı yapıldığını, “Dilin Kemiği” yazılarında daha önce irdelemeye çalışmıştık. O yazılardan birinde durumu şöyle açıklamıştım:

    “Gazetelerde en çok yanlış, haber özetlerinde ve spotlarda yapılıyor. Çünkü sayfa sekreterleri, haber metninden seçtikleri çarpıcı bir-iki tümceyi spot için ayrılan sınırlı alana yerleştirirken, yer darlığı yüzünden son anda kimi sözcükleri çıkarmak zorunda kalabiliyor. Böyle durumlarda tümceden gelişigüzel çıkarılan ya da sonradan eklenen sözcükler, çoğu zaman spotları anlamsızlaştırabiliyor.” (BirGün, 11 Haziran 2012)

     BirGün’ün 2 Aralık 2012 günlü sayısının 1. sayfasında yer alan “Banka önünde TOKİ nöbeti” başlıklı haberin spotu, beni yeniden bu konuya dönmeye ve işin içyüzünü araştırmaya zorladı. Sözünü ettiğim haberin spotunda şöyle deniyordu:

 

     “Başbakanlık Toplu Konut İdaresi Başkanlığı (TOKİ), Melikgazi ilçesinde alt gelir grubunu kapsayan 5 adet konutu, için 12-31 Aralık tarihleri arasında kurasız başvuru önceliğine göre satacak.”

     Bu tümceye bir yerlerden sızan “için” sözcüğünün varlık nedenine anlam veremediğimden, haberin arkasını okumak amacıyla iç sayfalara yöneldim. Tüm sayfaları üç kez tek tek taramama karşın haberin devamını bulamadım. Sonra yeniden birinci sayfaya dönüp spotu daha dikkatlice inceleyince, altındaki sayfa numarasının kırmızı boya ile kapatılmış olduğunu fark ettim. Demek ki arkası yokmuş! Sanıyorum iç sayfalarda haberin devamına yer kalmayınca, son anda böyle bir yola başvurmak zorunda kalmış yazı işlerindeki arkadaşlarımız...

     Tabii, “araştırmacı gazetecilik” virüsü kanıma girmiş bir kez, durur muyum! Düştüm bu haberin aslının peşine! Sonunda, aradığım haberin kaynağını aynı günkü soL gazetesinin “Memleket” sayfasında buldum! Meğer Anadolu Ajansı’nın servise koyduğu bir habermiş. Ama AA’nın bu yanlışta hiçbir sorumluluğunun bulunmadığını hemen belirteyim. Çünkü BirGün’de anlam karışıklığına uğrayan tümcenin aslı şöyleymiş:

 

     “Türkiye Halk Bankası Kayseri Şubesi tarafından satışları gerçekleştirilecek TOKİ konutları için, 12-31 tarihleri arasında başvuru yapılabilecek. Ancak konut sayısının sınırlı, talebin yüksek olması nedeniyle bazı vatandaşlar başvuru tarihinden 12 gün önce banka önünde beklemeye başladı.”

     Böylece, BirGün’ün spotunda eğreti duran “için” sözcüğünün oraya nereden sızmış olduğunu öğrenmiş oldum.

     Demek ki bütün suç, şu “kes-yapıştır” yönteminde! Oradan buradan makasladığımız tümceleri, altına üstüne iyice bakmadan, anlamını kavramadan, şıpınişi sayfaya aktarırsak, “spot cinayetleri”nin sonunu alamayız!

     * * *

   Özensiz Tümceler

     “Zira bu ülkede topluma karşı sorumlu insanlar, üstelik halka hizmet etsin diye halk oylarıyla ikbale ve üne kavuşan yetkililer; sorumluluklarının gereğini yerine getirmedikleri gibi üstüne üstelik ödüllendiriliyor da.” (Cüneyt Arcayürek, “Kentin Köpekleri…”, Cumhuriyet, 12 Ekim 2012)

     Oldukça sorunlu bir tümce. Bitişik yazılması gereken “halkoyu”na mı değinmeli, iki kez yinelenen “üstelik” sözcüğüne mi takılmalı, “üstüne üstelik” gibi yanlış bir kullanımı mı eleştirmeli?

     “Üstüne üstelik” ne demek? Bu sözün doğrusunun “üstüne üstlük” olduğunu, altmış yıllık gazeteci-yazar Arcayürek de bilir elbet. Özensiz tümcedeki yanlışları, kıdemli yazarın bir dil sürçmesi ya da anlık dalgınlığı sayıp geçebiliriz geçmesine de, bu gazetenin düzeltmenleri ne iş yapıyor, biz asıl onu merak ediyoruz?