Anasayfa ARŞİV Kurşunlu benzin kimin icadı

Kurşunlu benzin kimin icadı

2009 yılında İstanbul’daki çevre yollarındaki ağır metal kirliliğini gösteren bir araştırmayı haberleştirmiştim. Boğaziçi Üniversitesi Çevre Bilimleri Enstitüsü’nden Mert Güney’in çalışması, İstanbul’daki 1. Çevreyolu kenarından alınan bir kilogram toprakta 1572 miligram kurşun tespit etmişti. Avrupa Birliği’nin (AB) bir kilogram toprakta bulunmasına izin verdiği kurşun miktarı en fazla 100 miligram. İstanbul’un göbeğinde sınır değer 15 kat aşılmıştı.

Kurşun solunum ve sinir hastalıklarına yol açabiliyor, kanserojen etkileri var. Peki, İstanbul’un göbeğinde bu kadar çok kurşunun ne işi var? Nedeni, motorlu taşıtlar ve kullandıkları benzin. 1996’dan bu yana Türkiye’de kurşunlu benzin satışı yasak ama yılların neden olduğu kirlilik orada duruyor. Yol kenarlarındaki tarlalar, orada yaşayanlar için ciddi bir tehlike arz ediyor. Asıl ilginç olansa şu. Kurşun insan eliyle katılmadıkça benzinin içinde yok. Kurşunsuz benzin satıyoruz diye sizlere ‘çevreci çevreci’ gülümseyen petrol şirketleri var ya; işte onlar kurşunu benzine katmasalardı bugün böyle bir derdimiz de olmayacaktı. H2O Kitap’tan çıkan ‘Kurşunlu Benzinin Gizli Tarihi’ adlı kitap size enerji dünyasının bu az bilinen öyküsünü en ince ayrıntısına kadar anlatıyor.

Aslında kurşun içermeyen benzine kurşunu ilk General Motors, Du Pont ve bugün ExxonMobil diye bilinen Standard Oil-New Jersey şirketleri katıyor. Dertleri, yakıtın motor silindirinde darbeli yanışını ya da bilinen ismiyle, ‘vuruntuyu’ önlemekti. Masumane görülen bu istek aslında gereksizdi. 1921 yılında Thomas Midgley adlı mühendisin, tetraetil kurşunu (TEL) vuruntu azaltıcı olarak kullandığı sırada aynı işi benzin-etanol (bitkisel alkol) karışımı bir yakıtla yapmak mümkündü. Dert sadece vuruntuyu önlemek olsaydı etanol sorunu çözebilirdi ama bitkiden alkol üretmek ve benzine karıştırmak herkesin yapabileceği bir işti. O yüzden kimya, otomotiv ve enerji alanındaki bu üç büyük şirket, patentini ellerinde tutabilecekleri kurşunlu benzini yaratmayı tercih etti; dünyanın kurşuna boğulması pahasına.

Kurşunun can alması uzun sürmedi. 1923 yılında New Jersey Deepwater’da açılan TEL tesisinden, ardından 1924’te Daytona’da açılan bir başka tesisten, kurşun zehirlenmesi sonucu işçi ölümleriyle ilgili haberler gelmeye başladı. Bu ölümler de şirketleri durdurmaya yetmedi. Amerika’daki Toplum Sağlığı Merkezi gibi otoriteler ilgisiz, Kurşun Sanayicileri Derneği gibi lobi örgütleri ise çok aktifti. 1936’ya gelindiğinde kurşunu benzine bulaştıran “Ethyl” katkı maddesi Amerika’da satılan benzinin yüzde 90’ına girmeyi başarmıştı. Sadece Amerika değil tüm dünya kurşunsuz benzinle tanışacaktı.

Kurşunsuz benzinin insan ve çevre sağlığı için büyük risk oluşturduğunu ispatlamak yıllar aldı. 1996 itibariyle Afrika’da satılan tüm benzinin yüzde 93’ü, Ortadoğu’da yüzde 94’ü, Asya’da yüzde 30’u ve Latin Amerika’da yüzde 35’i kurşun içermekteydi. Dünya Bankası’na göre gelişen ülkelerdeki kentlerde yaşayan 1 milyar 700 milyon kişi, yüzde 90’ı kurşunsuz benzinden kaynaklanan havadaki kurşun nedeniyle sinirsel hastalıklar, yüksek tansiyon ve kalp hastalığı riskiyle karşı karşıya. 2000’li yılların başında kurşunlu benzin birçok Avrupa ülkesinde yasaklandı. Türkiye yasağı 2004 Şubat ayından itibaren uygulamaya koydu. Süper benzin diye bilinen aslında kurşunsuz benzine göre 31 kat fazla kurşun içeren benzinin satışı yasaklandı. Oktanı yüksek benzinle sorun halloldu. Olan insanlara ve doğaya oldu. Kurşunsuz benzin satışından milyarlar kazanan firmalar bugün alanlarında dünya devi.


Kurşunlu Benzinin Gizli Tarihi, enerjide dönen dolapları daha iyi anlamak isteyenler için bir başucu kitap niteliğinde.

BİRGÜN TV'Yİ YOUTUBE'DA TAKİP EDİN

10,718AbonelerABONE OL
- Reklam -

SON HABERLER

Akşener’den Erdoğan’a: ‘Ananı da al git’ dediğin çiftçiden özür diledin mi?

İYİ Parti Genel Başkanı Meral Akşener, 23 Haziran'da yenilenecek olan İstanbul seçimlerinde...

“Ses kaydı Frida’ya ait değil”

Ünlü Meksikalı ressam Frida Kahlo'ya ait olduğu düşünülen ses kaydının bulunduğuna dair...

MHP’li Aliağa Belediyesi’nde işçi kıyımı devam ediyor

MHP’li Aliağa Belediyesi geçtiğimiz bir ay içerisinde toplam 132 işçiyi işten çıkarttı....

İstanbul Caz Festivali, müzik endüstrisinde cinsiyet eşitliğini hedefleyen Keychange programına dahil oldu

İstanbul Kültür Sanat Vakfı (İKSV) tarafından, 22 yıldır düzenlenen İstanbul Caz Festivali,...

Afrika’nın en büyük kupası başlıyor

Afrika Futbol Konfederasyonu (CAF) tarafından bu yıl 32'ncisi gerçekleştirilecek organizasyon, 21 Haziran-19 Temmuz...

İki seçim arasındaki seçmen hareketliliği açıklandı

YSK, İstanbul'da iki seçim arasındaki seçmen hareketlerine ve oy kullanamayacak yurttaşlara ilişkin...

AB, Rusya’ya yaptırımların süresini uzattı

Avrupa Birliği (AB), Rusya'ya uyguladığı yaptırımların süresini bir yıl uzatma kararı aldı. 

Boris Johnson başbakanlık koltuğuna bir adım daha yaklaştı

İngiltere'de iktidardaki Muhafazakar Parti'nin liderlik yarışının dördüncü tur oylamasında da eski Dışişleri...

YÖK üniversite programları için kontenjanları belirledi

Yükseköğretim Kurumu (YÖK), üniversite kontenjanlarıyla ilgili açıklama yaptı. Açıklamada şu ifadelere yer verildi:

İYİ Parti kurucularından Metin Bozkurt’a saldırı

İstanbul Beylikdüzü'nde iş yerinin otoparkında 8 kişilik grubun saldırısına uğrayan İYİ Parti...

Sonraki haber