Önce “Hayır” sonra da “Hayır”
26.03.2017 13:30 BİRGÜN PAZAR
Güçler dengesi ve süreçteki ağır adaletsizlikler göz önüne alındığında, bu referandumdan çıkacak tek güvenilir, meşru, kabul edilebilir sonuç, tüm olanaksızlıklara karşın çıkabilecek bir “Hayır” olacaktır. “Evet” çoktan kirlenmiştir!

Ergin Yıldızoğlu

Şu durumun absürtlüğüne bakar mısınız? Tüm demokratik hakları (ne kadar kaldıysa o kadarını), insan haklarıyla ilgili kaygıları, bizzat bir anayasaya sahip olma durumunu ortadan kaldıracak bir anayasa için referanduma gidiyoruz. Dahası, bu referandumdan çıkacak “Evet” ile ülkenin tek mutlak yöneticisi, belki de “halife” olmayı arzulayan bir lider, referandumdan sona idam cezasını geri getirmeyi de vaat ediyor.

“Hayır”a baskı, terör, “Evet”e hizmet...
Bu referanduma sunulan anayasaya “Evet” diyecek olanlar adeta bir sultanlık ve hatta halifelik düzenine de evet demiş olacaklar. Çok mu abarttım? Güçler ayrılığını (yasama yürütme yargı), meclisleri kapatma, kanun kuvvetinde kararname çıkartma, meclisi kapatma yetkilerini kendinde birleştirmeyi amaçlayan bir liderin, kendilerini 2 milyar ümmetin temsilcisi olarak gören, 90 yıllık cumhuriyet parantezini kapatacağını söyleyen, bir kadronun arzularını, bir sultanlık, halifelik kurma arzusu olarak yorumlamak çok mu yanlış? Bu arzulara, referandumdan, “Evet” çıksa bile “Hayır” demek gerekmez mi?

Bir referandumun, düzenli genel seçimlerin, yapıldığı bir ülkede bu sorular, halkın iradesini yok sayan, anti demokratik bir refleks olarak görülebilir. Peki ya sultanlığa ve halifelik arzusuna karşı demokrasiyi korumak istiyorsak, ya gerek referanduma giden süreci gerekse de oylamaya sunulan anayasayı, adaletsiz buluyorsak? Dahası referanduma giden sürecin kimi özellikleri bu referandum açısından ciddi bir meşruiyet sorunu yaratıyorsa?

Örneğin, referandumdan “Evet” çıkmasını isteyen Siyasal İslam’ın liderliği, partisi- hareketi, geçmişte bir çok kez bir tramvaya benzettiği demokrasiden artık kurtulmayı, devleti ele geçirme, hegemonyasını kurma süreci içinde, Batı’nın baskısıyla mecburen kaldırmayı kabul etmek durumunda kaldığı idam cezasını geri getirmeyi vaat ediyor. Demokrasiyi ve hukuk düzenini kaldırmayı oylayan bir referandumdan çıkacak bir “evet” sonucunu, hangi ahlaki nedenlerle ve adalet ilkesine göre meşru kabul edeceğiz. Toplumun bir yarısı “evet” dediği için mi? Ya toplumun “hayır” diyen öbür yarısı?

Öyle ya referanduma, “Evet” isteyen bir iktidarın OHAL yönetimi altında gitmiyor muyuz? Siyasal İslam’ın elindeki devlet aygıtları, yerel yönetimler “Hayır” diyenlere fiziki ve simgesel şiddet uyguluyor; “Hayır” kampanyasına saldıran sivil milis bozuntuları korunuyor, böylece “Hayır” diyenler, terörist, FETÖ üyesi olmakla, suçlanarak, referandumdan sonra iç savaşla tehdit edilerek, silah gösterilerek korkutulmaya, yıldırılmaya çalışılarak, kampanya yapmaları, hatta düşüncelerini açıklamaları engelleniyor. Buna karşılık, devletin tüm vatandaşlarından, dolayısıyla “Hayır” diyenlerden de topladığı vergi gelirleri, maddi ve mali olanakları, uçaklar, otobüsler, makam arabaları, meydanlar, salonlar “Evet” kampanyasının hizmetine veriliyor. AKP’nin elindeki yerel yönetimler, “Evet” karşılığı seçmene, çeşitli rüşvetler dağıtıyorlar. Valiler OHAL’i bahane edip “Hayır” kampanyasının toplantılarını engelliyorlar. Güvenlik güçleri afişlerini indiriyor, bildiri dağıtanları, dövüyor gazlıyor tutukluyor. Bu arada Mecliste grubu olan HDP’nin liderliği hapiste; susturulmaya, Kürtlerin “Hayır” demesi engellenmeye çalışılıyor. Hayır kampanyasının sesi olacak entelektüeller çoktan tutuklanarak susturuldular, bunlara her gün yenileri ekleniyor.

Bir genel seçimlerin, referandumun meşruiyetini korumanın en önemli araçlarından biri de, olası hile ve yolsuzlukları önleyecek tarafsız kurumların, güvenli oy sayma sistemlerinin varlığıdır. AKP liderliğindeki Siyasal İslam’ın rejiminin Türkiye’sinde bir genel seçimlerin veya referandumun güvenliğini sağlayacak, sonuçları denetleyecek kurumlar tarafsızlıklarını çoktan kaybettiler; bunlar Siyasal İslam’ın denetimi ya da etkisi altındadır. Oy sayma sisteminin teknolojisi üzerinde önemli soru işaretleri vardır.

Bu koşullarda gidilmekte olan referandumda olası yolsuzlukları, bunlara ilişkin itirazları soruşturacak, oy sayımının güvenliğini sağlayacak tarafsız bir kurum yoktur. Bu koşullarda, güçler dengesi ve süreçteki ağır adaletsizlikler göz önüne alındığında, bu referandumdan çıkacak tek güvenilir, meşru, kabul edilebilir sonuç, tüm olanaksızlıklara karşın çıkabilecek bir “Hayır” olacaktır. “Evet” çoktan kirlenmiştir! Demokrasi mi dediniz?

Bu referandumdan çıkacak bir “Evet” sonucunun “demokrasiyi”, “hukuk düzenini” ortadan kaldıracağını söylerken şu gerçeği aklımdan hiç çıkartmıyorum: Bu topraklarda kapitalist demokrasi, Batı’daki örneklerine göre her zaman çok sınırlı, hukuk düzeni hep çok kırılgan, istikrarsız oldu.

Diğer taraftan, AKP rejimine gelene kadar, 1930’lardan, 2000’li yıllara kadar, siyasetin egemen söylemi hep bu demokrasinin sınırlarının tartışılması, genişletilmesi, devletin, toplumun demokratikleştirilmesi, hatta insan haklarının savunulması bağlamında şekillenmişti.

Doğru bu ülkede sık sık askeri darbeler yaşandı. Ancak, ülkedeki, emperyalizme bağımlı sermaye birikim modellerinin krizlerini aşma çabaları, demokratik hakların sınırlarına dayandığında, bu sınırları kapitalizmin andaki gereksinimlerine göre yeniden düzenlemek için gündeme gelen askeri darbeler bile “demokrasi” söylemini korumak, demokrasiyi restore etmek amacını daha baştan belirtmek gereksinimi duydular. Kürtlerin etnik kültürel talepleri, LGBTQ bireylerin hakları da bu demokrasinin sınırları içinde kendilerine pek bir yere bulamadılar. Yine kapitalist demokrasi, insan hakları söylemi, vaatleri, hem egemen ideolojinin hem de vatandaşın bilişsel haritasının en önemli bileşeni hatta “ana göstergesi” olageldi.

Askeri darbeler hep bu, sermayenin gereksinimleri-demokrasinin sınırları ilişkisini hatta sermayenin özgürlük (liberté) talebiyle, halkın eşitlik (égalite) talepleri arasındaki çelişkiyi yöneten kapitalist devlet tipine ait rejimlerdi. Bu nedenle, askeri darbeleri laikliği korumak için konmuş, kaynağı, toplumsal desteği belirsiz bir “vesayet” fantezisiyle açıklamaya kalmak, tarihi geriye doğru, darbelerin arkasındaki gerçek gücü (sermaye ilişkisini) gizleyerek yazmaya yönelik sığ bir liberal çabadır.

Anımsarsanız, Siyasal İslam da AKP önderliğinde iktidara yükselirken, hegemonyasını kurma sürecinde, devleti eline geçirme projesini, liberal entelijensiyanın da katkılarıyla, bu demokratikleştirme, “vesayeti kaldırma” söylemine dayanarak ilerletmişti. Sermayenin, AKP’ye destek verdiği noktada “askeri vesayet” diye bir şeyin aslında olmadığı da ortaya çıktı. Gerçekte, emperyalizme bağımlı kapitalist sınıfın bir tercihi olmaktan öte bir “askeri vesayet” olmadığı için, askeri müdahale kapitalist sınıfın bir tercihi olmaktan çıktığı noktada, AKP de olmayan “vesayeti”, hiç bir gerçek direnişle karşılaşmadan, tereyağından kıl çeker gibi “kaldırıverdi”...

Şimdi, bu referanduma giderken, iktidar partisinin liderliğinin, destekçisi kanaat önderlerinin “demokrasi söylemini”, insan haklarını koruma demokratik hakları genişletme vaatlerini, karanlık bir imparatorluk nostaljisi uğruna tamamen terk etmiş olduklarını görüyoruz.

Yasa düzenine karşı bir anayasa
Pazartesi Cumhuriyet gazetesinde Orhan Bursalı, yükselen burjuvazinin demokrasi anlayışının gelişmesinde en önemli köşe taşlarından biri , despotizmin karşıtı ve önleyici çaresi olarak, güçler ayrılığı kavramının kurucusu Montesquieu’den de yararlanarak oldukça açık bir biçimde sergiledi; ben tekrarlamayacağım: Güçler ayrılığı yoksa Anayasa da fiilen yoktur. Öyleyse artık sınırlı bile olsa demokratik bir rejimden söz edilemez, AKP rejimini “despotizm” bağlamında konuşmak gerekir.
Bu referanduma sunulan ‘anayasa’ “Evet” oyu alırsa, tüm yetki – güç tek bir kişinin elinde toplanacaktır. Montesquieu’nün “despotizm” tanımı da bu noktadan başlar. Öyleyse, yeni anayasa da aslında, onaylandığı anda, dinci-despotik, dolayısıyla totaliter bir rejimin (artık bu rejim için İslamo-faşizm kavramını kullanmaya başlayabiliriz) kurulmasının aracısı olarak, kurulan rejimde fiilen yok olacaktır.

Bu yeni rejime, en azından, anayasal bir bağlayıcılığı (hukuk devletini) ortadan kaldıracağı için “Hayır” demek, eğer “Evet” çıkarsa da referandum öncesindeki sürecin adaletsizliklerinden dolayı “Hayır” demeye devam etmek gerekiyor. Evet, referandumda oy verecek bireyler vardır; bu oylara saygı da göstermek gerekir ama, bir yere kadar çünkü hakikatler de vardır. Adalet ise bunların başında gelir. Adalet arzusunu tatmin etmeyen her rejime direnmek, bu rejimi arzulayanların sayısal üstünlüğünden bağımsız olarak, insan olmanın gereğidir.

Ancak, bu direnme momentinde, “en azından anayasal bağlayıcılık” hedefi artık “hayır” demeye devam edebilmek için yeterli olmayacaktır. Aksine, bu hedefe takılmak, haklar ve özgürlükler olarak demokrasinin genişletilmesinin, devlet olarak demokrasinin (‘kimin için?’ sorusuyla birlikte) giderek ortadan kaldırılması mücadelesinin önünde önemli bir engel oluşturacaktır.

Bu direnişin, artık İslamo-faşist biçimi almaya başlamış bir devletten gelecek saldırılar karşısında ayakta kalabilmesi için, teorik ekseni kadar taktiklerini, tekniğini ve teknolojisini de daha şimdiden -ne kadar geç kalmış olsak da- hızla praksis konusu yapmaya başlamak gerekir.