Anasayfa YAZARLAR Şikâyet ve sanat

Şikâyet ve sanat

İnsan şikâyet etmekten nasıl vazgeçer? Boyun eğerek mi, kabullenerek mi? Değil. Kabullenmek, bir tür umutsuzluk hâli olarak yaşanabilir, geri çekilerek. Freud’un açıklık getirdiği sanatın haz ilkesi, bu açıdan yol gösterici. Freud, 1911’de yazdığı bir makalede sanatçıyı, gerçekliğin talep ettiği içgüdüsel doyumlardan vazgeçmeyi reddeden, gerçekliğe arkasına dönerek erotik arzularını ve ihtiraslarını fantezi dünyasında serbest bırakan, ama bu fantezi dünyasından yola çıkarak gerçekliğe geri dönüşü sağlayacak bir yol bulan kişi olarak tanımlamıştı. Gerçeklikten, gerçekliği dönüştüren bir yol bulmak adına vazgeçmek… Freud, sanatçının özel yetenekleriyle fantezilerini yeni bir gerçeklik türü olarak biçimlendirdiğini ve insanların da bu haliyle fantezilere gerçek yaşamın değerli yansımaları olarak varolma hakkı tanıdığını yazmıştı.

Şikâyet etmek, gerçekliğin talep ettiği vazgeçişlere karşı bir savunma mekanizması; ama bu mekanizma, yaratıcılığı çağırmayıp sadece umutsuzluğu örgütlüyorsa gerçekliğe boyun eğmekle sonuçlanabilir. Yaratıcılık, gerçekliğin dayattığı güçlükleri aşmanın verdiği hazla kendine yol açar çünkü. Sıkışık bir trafikte birinin kestirme bir yol bulup ya da şikâyet etmek yerine müzik dinleyerek aldığı hazdaki gibi… Trafikteki sıkışıklığı kabullenen biri, içindeki öfke ve umutsuzlukla hazdan vazgeçmiş biridir, boş gözlerle etrafına bakar, o kötü nesneye değil, kötü nesne ona hâkim olmuştur, en ufak bir kıvılcımda patlar, ya da patlayamayacak kadar sönmüştür, cansızdır. İnsanın zahmetli, kötü, uyumsuz, kusurlu olanı aşması, eksikleri gidermesi, yaraları, mesafeleri kapatması, Chasseguet-Smirgel’in “Ben İdeali” adlı kitabında yazdığı gibi, yaratma hazzıyla ve egonun kendini onarma kapasitesiyle ilişkili.

İlk gençlik dönemlerinde sanat, benim için kendime ve gerçekliğe tahammül etmemi sağlayan bir şeydi. İnsanın kendine tahammül etmesi öylesine güç bir şey ki, bunu sanırım insan en çok gençken hisseder, yerinde duramaz bir türlü, başını sık sık belaya sokabilir. Psikanalist John Rickman’ın dediği gibi, insan kendisine katlanacak birini bulamadığında delirebilir. Belki de aşka, bu açıdan bakmak gerekir, Sait Faik’in “yazmasam deli olacaktım” dediği gibi. Deliliği engelleyen delilik…

Peki, Chasseguet-Smirgel’in “Ben İdeali”nde bahsettiği egonun kendini onarma kapasitesi nasıl geliştirilir; insan, kendisine ve gerçekliğe şikâyet etmeksizin nasıl tahammül eder?

İnsan, kendini biçimlendirme projelerinden özgürleştiğinde… Adam Phillips, çocukluğu, ebeveyn ve toplumun bir biçimlendirme projesi olarak tanımlamıştı, “Kreşteki Yaban” adlı kitabında. Çocuğa gerçeklik, talimatlarına uyulması gereken bir reçete olarak değil de açık bir davetiye olarak sunulduğunda; kuralların sadece uyulmak için değil, sınanmak için de olduğu bilgisiyle hareket edildiğinde, yani çocuğun kendisini gerçekleştirmesi için bir alan açıldığında… Günümüz eğitim anlayışında, eski disiplinci yaklaşımların terk edilmesi, tam da böylesi bir ihtiyaçla ilişkili, her ne kadar yaygınlaşmamış olsa da…

Dünya, bizim için yaratılmış bir yer değil, öyle yaşıyor olsak da… Hava durumunu değiştiremeyeceğimizi bildiğimiz halde, sıcaktan ya da soğuktan şikâyet ediyor olmamızı, başka nasıl açıklayabiliriz ki?.. Yaratıcılıkla buluşmazsa, tümgüçlülük yanılsaması, komediye ya da trajediye neden olur sadece.

SON HABERLER

Endonezya, 49 adet Boeing 737 Max 8 siparişini iptal etti

Son 6 ayda 2 feci kazayla gündeme gelen 737 Max 8 tipi...

Köpeği otomobile bağlayıp sürükleyen şahsa para cezası

Edirne'de, öldüğünü iddia ettiği köpeği iple otomobilin arkasına bağlayıp sürükleyerek götüren sürücü...

‘İzmir İnsan Haklarının Başkenti’ vizyon belgesi açıklandı

İzmir Barosu'nun hazırladığı "Yerelden İnsan Hakları Temelli Kalkınma Modeli" başlıklı İzmir İnsan...

Japonya’da kadın doktor adaylarından üniversiteye cinsiyet ayrımcılığı davası

Japonya'da 33 kadın, üniversitenin kendi düzenlediği giriş sınavlarında notlarının erkek adaylar lehine...

İDO seferlerine ‘Cumhur İttifakı mitingi’ ayarı

İstanbul Deniz Otobüsleri A.Ş (İDO), Cumhur İttifakı’nın 24 Mart 2019 Pazar...

Asya Film Festivali ödülleri sahiplerini buldu

2019 Asya Film Festivali Ödülleri, düzenlenen törenle sahiplerini buldu.

Alper Taş: Kritik nokta seçime katılım

CHP Beyoğlu Belediye Başkan Adayı Alper Taş, Taksim Hill Hotel’de gazetecilerle bir...

Mansur Yavaş: 10-15 puan öndeyiz

Millet İttifakı'nın Ankara Büyükşehir Belediye Başkanı adayı Mansur Yavaş, AKP'nin adayı Mehmet...

Bir aydır kurşunlanan mahallenin muhtarı: PUBG olabilir

İzmir'in Konak ilçesine bağlı Lale Mahallesi'ndeki 10 ev ile 1 otomobil, son...

TCMB, vadeli repo ihalelerine ‘bir süre’ ara verdi

TCMB, "Piyasalarda yaşanan gelişmeler göz önüne alınarak 1 hafta vadeli repo...