Anasayfa ARŞİV Travma ve tanıklık

Travma ve tanıklık

Geçen hafta Geoffrey Hartman’ın Holokost konusundaki düşüncelerini iki bölümde özetlemeye çalışacağımı yazmış, Romantizm ve Yahudi (BirGün, 13 Kasım, 2012) başlıklı ilk yazıda onun romantizm ve Holokost arasında kurduğu ilişkiyi ele almıştım. Bu ikinci yazıda The Longest Shadow (En Uzun Gölge, 1996 ) başlıklı kitabındaki tezlerini özetlemeye çalışacağım.(x).

The Longest Shadow Hartman’ın Holokost’u izleyen döneme ilişkin yazılarından oluşan bir kitap. Holokost’u önceleyen koşulları değil, ama izleyen dönemdeki ağır etkilerini analiz ediyor. Kitabın giriş bölümünde tarihçi olmadığını, bu nedenle 1933-45 arasındaki dönemde faşizmin nasıl yükseldiğinin, nasıl kabul gördüğünün, taraftar bulduğunun, iki savaş arasındaki dönemde Almanya’nın içinde bulunduğu ağır ekonomik koşulların, birinci savaşın sonunda küçük düşürücü bir biçimde imzalamaya zorlandığı barış anlaşmasının Alman halkı üzerindeki etkilerinin analizine girişmeyeceğini açıklıyor. Holokost sonrasını soruştururken, derinlemesine incelerken modern kültürde dokunmadık, el atmadık hiçbir alan bırakmıyor.

Bilgi, tanıklık ve temsil arasındaki bağların etik bir zeminde kurulmasının önemini vurguluyor ve günümüzde bilgi ve sunum arasındaki ilişkinin etik bir zeminde kurulmasının zor olduğunu da ekliyor. Gerçekten, Holokost gibi dehşet verici bir insanlık suçu söz konusu olduğunda bu güçlük çok belirgin.

Hartman’ı öncelikle ilgilendiren ruhun yaralarının kapanması; zira, Holokost sonrası, yarattığı etkiler olayın kendisi denli ürkütücü. Holokost’un geçmişe ait olmadığını vurguluyor. Holokost kendine özgü özellikler taşısa da daha yakın tarihli büyük kıyımlar da (örneğin, Kamboçya, Bosna ve Ruanda) yaşandığını, bunların da binlerce kurbanı bulunduğunu, Holokost’un etkilerini anlamanın bu nedenle önemli olduğunu hatırlatıyor.

Hartman’a göre Holokost ve diğer büyük felaketler, kıyımlar konusunda bilgi sunmadan ve bilgi edinmeden anlamaya doğru ilerlememiz gerekiyor. Böyle bir ilerleme çabası özdeşleşme ve mesafe koyma arasındaki dengeyi gözetmeli, bunu müzakere etmeli.

Bugünün dünyasına egemen olan görsel kültür araçları, bunların en yaygını olan televizyon soyutlayıcı, hayaletleştiricidir ya da sahte cisimleştirmeler sunar. Görsel medyanın gerçek olanı buharlaştırma, özgün olanın yerine taklidini koyma gücü var. Bilgi ve hakikat zorunlu olarak kavuşmuyor, yakınsamıyor, hatta çoğu kez birbirleriyle temas bile etmiyorlar.Bunun sonucunda bizler bugün de vuku bulan kitlesel kıyımlar, dehşet verici “etnik temizlik”ler karşısında çaresiz kalıyoruz. Edilgenliğimiz bu kadarla da
sınırlı değil. Daha da kötüsü oluyor: Gönülsüz birer izleyici durumuna düşüyoruz. Oysa, bu
gördüklerimiz insan soyuna, insanlık denilen büyük topluluğa dair kabullerimizi, bu topluluğun yarattığı kültür ve uygarlık konusundaki düşüncelerimizi kökten sarsıcı nitelikte.

Televizyon hayaletleştirmelerle, sahte cisimleştirmelerle yeni bir kolektif bellek oluşturuyor Bu abartılı, bu hiperbolik görsellik en sarsıcı deneyimleri kavramayı, anlamayı, dolayısıyla da yas tutmayı önlüyor.

Wordsworth’un şiiri tükenmemiş, hatta henüz tam olarak gerçekleşmemiş, dolayısıyla da cisimleştirilme talebinde bulunan pastoral hayatın ve kültürün bu talebini karşılamıştı. Geçmişin bugüne musallat olacak bir hayaletleşmesini önlemişti. Hartman görsel kültürün, medyanın bütün soyutlaştırmaları ve hakikate erişimi engellemeleri karşısında Wordsworth’un şiirindeki o güce ihtiyacımız olduğunun altını çiziyor. Ama bu şiiri olduğu gibi günümüz kültürüne taşımanın, nakletmenin imkansız olduğunu da kabul ediyor. Hayaletleştirmeden kurtulmak, hakikate yaklaşabilmek için şiirin gücüne ihtiyacımız var; ne ki, Wordsworth on dokuzuncu yüzyıldan bizlere uzanamıyor. Bugün bunu yapacak olan bizatihi şiir değil, ama şiirsel bir güç. O halde ne yapmalıyız? Görsel kültürün hayaletleştirmelerine panzehir olacak böylesi bir gücü nerede, hangi kaynakta bulabiliriz?

Hartman videoyu öneriyor bizlere. Videonun optik gücünün görsel kültür üzerinde Wordsworth’un poetik gücünü çağrıştıran bir etkide bulunabileceğini, görsel kültürdeki yoğun soyutlamaya panzehir olabileceğini, karşı-sinematik (counter-cinematic) bir otorite oluşturabileceğini ileri sürüyor.Ona göre video tanıklığı büyük kıyımlarda yitirmiş olduklarımızın anılarının geç modern kamusal bellekte yer edinmelerini, orada tutunmalarını sağlayabilir. Televizyona özgü kimi teknikleri ödünç alsa da videonun tanıklıkları optik ve işitsel açıdan, imge ve ses olarak kayıt altına alması farklılıklar taşıyor.

Hartman’ın 80’lerde kurucuları arasında yer aldı Fortunoff Video Arşivi’nin temelinde de bu düşünceler yatıyor. Yale Üniversitesi bünyesinde yer alan arşiv Holokost’tan sağ kurtulanların tanıklıklarının video kayıtlarından oluşuyor.

Hartman, Holokost’un Yahudilerin yaşamış olduğunu büyük bir felaket, dehşet verici bir deneyim niteliği taşıdığını,” nihai çözüm” olarak yirminci yüzyılın diğer soykırımlarından farklı olduğunu belirtmekle birlikte travmatik deneyimlere Holokost’un ötesine geçerek yaklaşıyor. Bunların ortak özelliği, modernitenin parametreleriyle anlaşılabilir olmaları.

 (x) –Geffrey Hartman, The Longest Shadow: The Afrermath of Holocaust (En Uzun
Gölge : Holokost’un Sonuçunda), Palgrave MacMillan, 2002. 

- Reklam -

SON HABERLER

Gösteri ve imaj

Geçen hafta da savaş üzerine yazmıştım, ne yazık ki bu hafta da...

İngiltere ve Hollanda’da AP oylaması başladı

İngiltere ve Hollanda’da, Avrupa Parlamentosu (AP) seçimleri için oy verme işlemi başladı.

Antalya’da prova yapan akrobat 12 metre yükseklikten düşerek hayatını kaybetti

Antalya Belek'te bir eğlence merkezinin bahçesindeki sirk çadırında akrobat ölümü yaşandı. 

Edebiyatın ve sosyolojinin ortak gücü sözcükler

TOLGA ARASEdebi eserleri yalnızca edebiyatla açıklamaya, anlamaya...

Ev dönüşüyor, atlaslar da

HIDIR ELİGÜZELSüreyyya Evren, Can Yayınları’ndan çıkan son...

Bodrum’da yine su borusu patladı

Bodrum'un Torba Mahallesi'nde patlayan su hattı paniğe ve zarara yol açtı. Torba,...

İktidar medyası: Canan Kaftancıoğlu’na 11 yıl hapis isteniyor

CHP İstanbul İl Başkanı Canan Kaftancıoğlu'nu sosyal medya paylaşımlarıyla hedef gösteren iktidar...

Askerlik ile ilgili yeni düzenleme Meclis Başkanlığı’na sunuldu

Milli Savunma Bakanı Hulusi Akar'ın geçen gün açıkladığı Yeni Askerlik Sistemi ile...

Prof. Dr. Selçuk Şirin ‘Yetişkin Çocuklar’ı ve eğitimi anlattı: Babalar çocuk yetiştirmede yok!

Newyork Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Selçuk Şirin ile yeni kitabı Yetişin...

9 yaşındaki çocuğun ölümü ile ilgili inşaat müteahhitine tutuklama

Çocuğun inşaat alanındaki çukura düşerek hayatını kaybetmesiyle ilgili gözaltına alınan müteahhit tutuklandı.

Sonraki haber