80 yıl önce, 80 yıl sonra

Kerem SALTUK

İnsanlık tarihinin en kötü dönemlerinden İkinci Dünya Savaşı günümüzden 80 yıl önce, 1945 yılı Mayıs ayında sona ermişti. Diktatörlerin çığırtkanlığı sonucu dünya çapında 70 milyonun üzerinde insanın ölümüne yol açan, yüzlerce kenti yerle bir eden, denizleri, havayı zehirleyen, ormanları yok eden bu korkunç savaşın izleri hiç bir zaman yok olmadı.

Almanya'nın başkenti Berlin’in 35 kilometre kuzeyindeki Sachsenhausen Nazi toplama kampı da 6 yıl süren bu felaket döneminin acı merkezlerinden birisi idi. Yaklaşık 200 bin insanın 12 sene boyunca esir olarak gelip gittigi bu dev hapishanenin yapımına Hitler’in Almanya’da iktidarı ele geçirdiği 1934 yılında başlanmıştı. Her bir kenarı 600 metre uzunluktaki üçgen bir alana kurulan bu esirhanenin Nazi döneminde daha sonra kurulacak diğer kamplar için de 'iyi' bir örnek olması düşünülmüştü. Kampa önce başkent Berlin’de aktif olan, Hitler’in diktatörlüğüne tehdit olarak gördüğü karşıt görüşlüler, sosyalist liderler yerleştirildi. Savaş başladıktan sonra kampın nüfusu hızla çoğaldı. İşgal edilen Fransa’nın başbakanı, İspanya’daki iç savaşa, oradaki diktatörlüğe karşı çıkan sosyalistler de tutuklanıp buraya getirildi. Bavyera’daki krallık üyeleri, Sovyetler Birliğini yöneten Stalin’in büyük oğlu Yakov da buradaki esirler arasında oldu. Yakov 1943 Nisanında, 36 yasındayken bu kampta hayatını yitirdi.

Yaklaşık 60 bin insanın öldürüldüğü Sachsenhausen toplama kampına savaşın son günlerinde giren Polonyalı askerler açlıktan deri kemik kalmış, kampı terk edip kaçmış Nazi askerlerinin öldürmek için fırsat bulamadıkları esirleri kurtardılar. O esirlerden günümüzde halen yaşayan bir Ukraynali gectigimiz hafta sonu Sachsenhausen'da yapılan “80 yıl önceki özgürlük günü” isimli törenlere katıldı. 101 yaşındaki Mykola Urban bu kamptaki gençlik yıllarında yaşadıklarını anlatırken dinleyiciler gözyaşlarını tutamadılar. Halen aklı başında olan ve satranç oynamayı çok seven Urban, kamptaki esirler için bir dilim kuru ekmeğin ne kadar kutsal olduğunu, aralarındaki dayanışmanın nasıl güç verdiğini ve hayata nasıl umutla tutunup barış dolu bir gelecek hayal ettiklerini anlattı. Fakat Mykola Urban Ukrayna’da bir kez daha savaşa yakalandı. Şubat 2022’de Ukrayna’da tedavi gördüğü askeri hapishaneden İsviçre’ye götürüldü. Sachsenhausen’daki törene özel bir araçla getirilen Mykola Urban, Berlin’deki pek çok politikacının ve büyükelçinin katıldığı törenlerin onur konuğu idi.

Savaşlar günümüzde de devam ediyor. Diktatörler günümüzde de büyük hapishaneler kurup güçlerini tehdit edenleri tutukluyorlar. Kentler yıkılıyor, çocuklar aç kalıyor, doğa yok oluyor. Güç ve para hırsı ile gözü dönmüş şekilde ülke yönetenler büyük acıları, büyük problemleri, büyük tehlikeleri görmezden geliyorlar. Fakat günümüzden 80 yıl sonra hiç birisi dünyada olmayacak. İnsanlık tarihinin karanlık yapraklarındaki kaybedenler listesinden birer isim olarak kalacaklar. Tıpkı Adolf Hitler gibi.