Araştırma: Patates, domates ile bir bitkinin melezlenmesiyle ortaya çıktı
Bilim insanları, patatesin, 9 milyon yıl önce domates ile Etuberosum adlı yabani bir bitkinin melezlenmesiyle ortaya çıktığını keşfetti. Bu buluş, patatesin genetik geçmişine dair en kapsamlı çalışmalardan biri olarak kabul ediliyor.
Çin’in Shenzhen kentindeki Tarımsal Genomik Enstitüsü’nden Prof. Dr. Sanwen Huang liderliğindeki araştırma ekibi, tatları ve dokuları birbirinden tamamen farklı olan patates ve domatesin birbirlerine benzer bir ataya sahip olduğunu ve bu melezlemenin yaklaşık 9 milyon yıl önce gerçekleştiğini duyurdu.
The Guardian'ın özetlediği araştırmaya göre, Güney Amerika'nın And Dağları’nda yetişen yabani domatesler, Etuberosum adlı bir bitkiyle doğal olarak melezlendi. Bu genetik birleşim, patatesin atası olan tamamen yeni bir türün oluşmasına neden oldu. Huang, “Domates annesi, Etuberosum babası sayılır. Ama bu ilk bakışta hiç belli olmuyor” diyor.
İKİ GENİN BULUŞMASIYLA GELEN PATATES DEVRİMİ
Araştırma, genetik dergisi Cell’de yayımlandı. Ekip, 450 evcilleştirilmiş ve 56 yabani patates genomunu inceledi. Elde edilen verilere göre, patatesin toprak altındaki nişastalı yumrularını (tubers) oluşturmasını sağlayan iki temel gen var: Domateste bulunan SP6A ve Etuberosum’da bulunan IT1. Tek başına bu genler yeterli olmasa da birlikte etkileşime girdiklerinde, bitkinin yer altı gövdelerini besin deposu haline getiren süreci tetikliyorlar.
Harvard Üniversitesi’nden evrimsel biyolog Prof. James Mallet bu buluşu “çığır açıcı” olarak nitelendirdi: “Bu, melezlenmenin yeni bir organın oluşmasına nasıl yol açabileceğini gösteriyor. Aynı zamanda yeni bir türler grubunun da doğuşunu açıklıyor.”
Güçlü genetik yapısıyla zorlu koşullara dayanabilen patates, And Dağları’nın yüksek rakımlı bölgelerine kolayca uyum sağladı. Yerli halk tarafından evcilleştirilen ve çeşitlendirilen patates, bölge genelinde yüzlerce farklı formda yetiştirilmeye başlandı. Doğa Tarihi Müzesi’nden Dr. Sandra Knapp, “Andlar’daki yerli topluluklar yüzlerce patates çeşidi yetiştiriyor. Avrupa’da ise sadece birkaç çeşidi biliyoruz – hepsi de Solanum tuberosum türünden geliyor” dedi.
Patates, 16. yüzyılda İspanyol gemileriyle Avrupa’ya ulaştı. Başlangıçta toprağın altında yetiştiği, kutsal kitaplarda geçmediği ve tuhaf göründüğü gerekçesiyle şüpheyle karşılandı. Ancak kısa sürede yoksul topraklarda bile verim sağlayan, besleyici bir temel gıda haline geldi.
Günümüzde doğal yolla yeni melez patates türleri oluşamıyor çünkü patatesin atalarıyla genetik uzaklık çok büyümüş durumda. Ancak araştırmacılar, genetik mühendisliğiyle domatese tekrar yumru (tuber) üretme yetisi kazandırmayı hedefliyor. Prof. Huang, “Şu anda, patatesin IT1 gibi önemli genlerini domatese aktarma denemeleri yapıyoruz. Eğer başarılı olursak, domates patatesin sadece geçmişi değil, geleceği de olabilir” dedi.
