Bıçaklı saldırı Balkan ülkesini karıştırdı

Umut Can FIRTINA

Balkan ülkesi Karadağ’ın başkenti Podgorica’da 25 yaşındaki Karadağlı bir gencin iki Türk vatandaşı tarafından bıçaklanması ülkeyi karıştırdı. Karadağ’da halk sokaklara dökülürken 45 Türk gözaltına alındı. Başbakan Milojko Spajić, Türk vatandaşları için uygulanan vize serbestîsinin geçici olarak durdurulduğunu açıkladı. Son yıllarda vize engeli olmadığı için Türk mafya gruplarının sığınma ve kara para aklama gibi işlerde uğrak yeri haline gelen Karadağ, uyuşturucu kaçakçılığı gibi yasadışı işlerin de önemli duraklarından.

TACİZ İDDİASI

Olaylar başkent Podgorica’nın Zabjelo mahallesinde pazar gecesi 25 yaşındaki M.J. adlı bir Karadağ vatandaşının 2 Türk tarafından bıçakla yaralanmasıyla başladı. Sosyal medyada yayınlanan görüntülerde bir kafede oturan Karadağlı bir grubun söz konusu 2 Türk vatandaşıyla tartıştığı, ardından Türk vatandaşlarından birinin kendisine müdahale eden M.J.’yi bıçakladığı görüldü. İddialara göre olay, Kafede oturan Karadağlı grubun söz konusu iki Türk vatandaşı bir kadına sözlü tacizde bulunmasının ardından uyarması üzerine yaşandı.

‘TÜRKLERE ÖLÜM’ SLOGANI

Türk vatandaşlarının en çok ziyaret ettiği ülkelerden olan ve yaklaşık 10 bin Türk’ün yaşadığı 600 bin nüfuslu Karadağ’da halk sokaklara döküldü. Sosyal medyada Türklere karşı videolar ve çağrılarla Türklerin işyerleri önünde toplananlar “Türklere ölüm” sloganları attı.

Öfkeli kalabalığın Türklere ait işyerlerine saldırdığı ve tahrip ettiği belirtildi. Ülkede infial yaratan olayın ardından Türklere yönelik nefret söylemi ve şiddet arttı. Sosyal medya kullanıcıları, Türk vatandaşlarına yönelik hakaret içeren paylaşım ve “Onları evinden çıkarıp korkutalım” gibi tehdit yorumları yaptı. Ayrıca Türklere ait bazı araçların ateşe verildiği iddia edilirken paket servis yapan bazı Türk vatandaşlarının yakalanarak dövüldüğü videolar paylaşıldı.

ONLARCA GÖZALTI

Öte yandan sosyal medyada tahrip edilen dükkanlara ilişkin görüntülere yapılan yabancılara ülkede şirket kurmaları için sağlanan kolaylıklara da tepki gösterildi.

Polis, bıçaklanma olayının ardından gece boyunca operasyonlar düzenledi. Olayla bağlantılı iki Türk vatandaşının yanı sıra 45 Türk vatandaşının daha gözaltına alındığını açıklayan polis, gözaltına alınanların incelemelerin ardından sınır dışı edileceklerini duyurdu.

Serbestiyet’ten Kaan Göktaş’ın haberine göre yaklaşık 10 bin Türk vatandaşının geçici oturum izniyle, bir o kadarının da kayıtsız ya da kaçak olarak yaşadığı ülkede yetkililer “Türkler evlerinden çıkmasın” anonsları yaptı.

Karadağ’daki Türkiye Büyükelçiliği, artan gerginlik sonrası vatandaşlara uyarı mesajı gönderdi. Açıklamada, “Podgoritsa’da dün gece yaşanan bıçaklı saldırı sonrası bugün Zabjelo başta olmak üzere şehir genelinde Türkler aleyhine bir hareketlilik gözleniyor. İkisi saldırıyla bağlantılı olmak üzere toplam 47 Türk vatandaşı gözaltına alındı” denildi.

Elçilik, sosyal medyada Türk kimliğini hedef alan paylaşımların sürdüğüne dikkat çekti ve vatandaşlara, zorunlu olmadıkça dışarı çıkmamaları, kalabalık alanlardan uzak durmaları çağrısında bulundu. Ayrıca herhangi bir olumsuzluk yaşanması halinde derhal Büyükelçilik ile iletişime geçilmesi istendi.

VİZE ANLAŞMASI ASKIDA

Olaylar üzerine Başbakanı Spajić, X’teki paylaşımında Türkiye’den Karadağ’a vizesiz giriş anlaşmasını askıya aldıklarını duyurdu.

Spajić “Yarın acil prosedürle Türk vatandaşları için vizesiz rejimin geçici olarak kaldırılmasına yönelik kararı alıyoruz. Ekonomik faaliyetlerin ve iyi ikili ilişkilerin korunması amacıyla, önümüzdeki dönemde Türkiye Cumhuriyeti ile yoğun görüşmeler başlatacağız. İyi işbirliği ve müttefiklik ruhu içinde, iki ülkenin çıkarına en uygun modeli bulmayı amaçlıyoruz” ifadelerini kullandı.

Karadağ Cumhurbaşkanı Jakov Milatovic ise Türk vatandaşlarını ve mallarını hedef alan şiddetli saldırıları kınayarak “Toplu suçlamalara veya tüm bir halkın damgalanmasına yer olmamalıdır” dedi. Milatovic, X'teki paylaşımında “Karadağ'ın daha sorumlu bir göç politikasına ihtiyacı var: suiistimallere ve suçlara karşı kararlı, yasalarımıza saygı duyan herkese karşı adil” diye konuştu.

YABANCI YASASI

Karadağ İçişleri Bakanı Danilo Šaranović ise yeni “Yabancılar Yasası’nın” önümüzdeki hafta meclis gündemine geleceğini ve mevcut yasal çerçeveden “çok daha kısıtlayıcı” olacağını açıkladı.  Šaranović'e göre yeni yasa, yabancıların ülkede oturum sahibi olmasını, özellikle de en çok tercih edilen yol olan kâğıt üstünde göstermelik şirket kurmayı zorlaştırıyor.

DIŞİŞLERİ’NDEN AÇIKLAMA

Dışişleri Bakanlığı’nın olaylarla ilgili olarak açıklamasında ise Karadağ makamlarıyla temasların kurularak Türkiye vatandaşlarının güvenliğinin tesisi için gerekli tedbirlerin alınmasının sağlandığı aktarıldı. Açıklamada “Gelişmeler tüm boyutlarıyla yakından takip edilmekte olup, Karadağ makamlarıyla temas ve eşgüdüm kesintisiz şekilde sürdürülmektedir” denildi.

Bakanlık kaynaklarından edinilen bilgiye göre de Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Karadağ Başbakanı Spajić ve Karadağ Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı Ervin İbrahimovic ile yaptığı telefon görüşmesinde Türk vatandaşlarının güvenliği ile haklarının korunmasına yönelik güvence aldı.

İŞ KURMA KOLAYLIĞI

Karadağ ile Türkiye arasındaki anlaşma gereği, uzun bir süredir Türk vatandaşları Karadağ’a vizesiz girebiliyor, ayrıca kâğıt üstünde şirket kurma gibi çeşitli yöntemlerle 5 yıla kadar ülkede oturum sahibi olabiliyordu.

Türkiye ile Karadağ arasında Vize Muafiyeti Anlaşması çerçevesinde “Türkiye ve Karadağ vatandaşı olan diplomatik, hususi, hizmet ve umuma mahsus pasaport hamilleri, birbirlerinin ülkesine, her altı ay içinde ilk giriş tarihinden itibaren 90 günü aşmayan bir süre için veya transit geçiş maksadıyla vize almadan girebilir” hükmü bulunuyordu.

Ayrıca Karadağ’a karayolundan girişlerde, en az 6 ay geçerliliği bulunan umuma mahsus pasaport ile 180 gün içinde 90 güne kadar turistik ya da transit geçiş amaçlı seyahat etmek imkânı tanınmıştı.

∗∗∗

SOKAĞA ÇIKAMIYORUZ, BASKI ARTACAK

Podgorica’da işletmesi bulunan Serkan K., Karabağ’ı karıştıran olayı ve ardından yaşananları BirGün’e anlattı. Şehirde yaşayan Türk vatandaşlarının evlerinden çıkamadığını belirten K., “Buradaki Türklerle iletişim halindeyiz, herkes evinde, dükkanı olanların dükkanları da kapalı. Sabaha kadar uyuyamadık, her an kapımıza dayanacaklar diye bekliyoruz” dedi. K., “Asıl korkumuz bize saldırırlarsa polisi aradığımızda gelip müdahale etmemesi” diye konuştu.

Özellikle Sırp Kosovalıların öfkesine ve tehditkar paylaşımlarına dikkat çeken K., birçok Türk vatandaşının şiddete maruz kaldığını aktardı. Podgorica’daki işletmesini devretmeyi düşündüğünü belirten K., bölgede işletmesi bulunan bazı Türk vatandaşlarının da benzer kararlar aldığını söyledi.

ÖFKE SON DÖNEMDE ARTTI

Sokaklarda protestoların ve şiddet olaylarının durulduğunu kaydeden K., diğer şehirlerde durumun sakin olduğunu söyledi. Olayın ülkede yaşayan tüm Türkiye vatandaşlarına mal edildiğini belirten K., bazı polislerin de Türkiye vatandaşlarına yönelik tehditkar konuştuklarını belirterek “Baskı artacak” dedi.

Yaz aylarında Türkiye’den gelen turist akınıyla birlikte Türklere yönelik öfkenin arttığına dikkat çeken K., “Bir süre önce Türk turistler polisle silahlı çatışmaya girmişti. Ayrıca gelen turistlerin kiraladığı evlerdeki eşyaları satıp gittiği söyleniyor. Burası küçük bir şehir, bu yüzden bu tür söylentiler çabuk yayılıyor, sosyal medyaya düşünce herkes duyuyor. Bu olaylara karışan Türkler sınır dışı edildi, ancak yaşananlar herkese mal ediliyor” ifadelerini kullandı.

∗∗∗

TÜRK VATANDAŞLARI AKIN ETTİ

Toplam nüfusu 623 bin olan küçük Adriyatik ülkesi, Türk sakinleri ve işletmelerinde keskin bir artış gördü. 30 Eylül'de yayımlanan son istatistiklere göre, şu anda Karadağ'da 13 bin 308 Türk vatandaşı ikamet ediyor.

Karadağ İstatistik Ofisi, Karadağ'da 24 bin 278 yabancı işletme olduğunu belirtiyor. Bunların %28,3'üne denk gelen 6 bin 866'sı Türk vatandaşlarına ait.

BRÜKSEL’DEN VİZE BASKISI

Türk turistler de Karadağ'ın turizm endüstrisinde önemli bir unsur oluşturuyor. 2024'te ülkeye 2 milyon 606 bin 854 geliş ve 15 milyon 594 bin 299 geceleme kaydedildi. 2024'te en büyük sayı Sırbistan'dan gelen ziyaretçiler olurken (%23,5) bunu Rusya (%18,3), Bosna (%8,4), Türkiye (%4,9), Almanya (%4,7), Ukrayna (%4,3) ve İngiltere (%3,8) takip ediyor.

Brüksel, Avrupa Birliği’nin (AB) 28’inci ülkesi olmaya hazırlanan Karadağ dâhil olmak üzere Batı Balkan ülkelerine, vize uygulamalarını AB üye devletlerinkilerle uyumlu hale getirmek amacıyla Türk vatandaşları için vizesiz uygulamaları kaldırmaları için baskı yapıyor.