Çark dönmüyor, kepenkler iniyor

Ebru ÇELİK 

İktidarın “Türkiye Yüzyılı” söylemiyle süslediği pembe tabloların ardında, emekçilerin, küçük üreticilerin ve esnafın çöken hayatları yatıyor. 2025’in ilk beş ayında ülke genelinde 2 bin 235 şirket konkordato başvurusunda bulundu.

2025 yılının ilk beş ayında toplam 2 bin 235 konkordato dosyası yargıya taşındı. 2021 yılında bin 914 firma konkordato ilan etmişken, 2022’de bu sayı bin 587’ye, 2023’te bin 516’ya düşmüştü.

Ancak 2024 yılında konkordato ilan eden firma sayısı 3 bin 497’ye yükseldi. 2025’in ilk beş ayında ise 2 bin 235 firma konkordato ilan etti. Bu firmalardan 967’si geçici mühlet, 690’ı kesin mühlet kararı aldı. Bunun yanı sıra 462 firma için red, 77 firma için iflas ve 39 firma için tasdik kararı verildiği görüldü.  Konkordato başvurularının yoğunlaştığı iller arasında İstanbul, Ankara ve İzmir başı çekerken, sanayi kenti Kocaeli dördüncü sırada yer aldı. Sektörel bazda bakıldığında ise inşaat ve tekstil firmaları en yüksek risk altında olan alanlar olarak öne çıktı. Tekstil ve demir-çelik sektörlerinde faaliyet gösteren önemli şirketler de konkordato sürecine girdi. Özellikle Mavi, Koton, LC Waikiki gibi markalara üretim yapan Eze Triko, Mi Triko Tekstil ve Keytex Tekstil ile birlikte Ekol Demir Çelik de bu sürece dâhil oldu.

ESNAF GÖZDEN ÇIKARILDI

2025 ekonomisi yalnızca büyük firmaları değil küçük esnafı da vurdu. Vergilerini dahi ödemeyen binlerce şubesi olan zincir marketler gıdanın tekeli oldu. Bu tekelleşme küçük esnafın kepenk indirmesine neden oldu. 2025’in ilk 5 ayında, 49 bin 097 esnaf kepenk kapattı. Günde 325 esnaf artan maliyetler, ödenemeyen krediler ve faizler nedeniyle emeklerini, işlerini zincirlere bırakmak zorunda kaldı.

REKABET YOK OLDU

Tarsus Ticaret Borsası Yönetim Kurulu Başkanı ve Ziraat Mühendisi olan Mustafa Teke, piyasadan çekilen firmalar ve esnaflar hakkında “Bugün gelinen noktada birçok tekstil firması makinelerini üçte bir fiyatına Mısır’a satmak zorunda kalıyor. Türkiye’de pamuk üretiminin neredeyse tamamen durma noktasına gelmiş olması. Pamuk ithalatına yönelmek zorunda kalan tekstil firmaları, yüksek üretim maliyetleriyle baş edemez hale geldi” dedi.

Teke, “Sektör, artık tamamen ithal hammaddeye bağımlı olarak çalışıyor. Tekstil sanayiindeki firmalar, işçilik, boya ve enerji gibi girdilerin de ithal ve pahalı olması nedeniyle, ya konkordato ilan ediyor ya da sektörden tamamen çekiliyor. Bu durum sadece tekstil için değil, diğer sanayi kolları için de geçerli. Özellikle faiz oranlarının yüzde 50 seviyelerine çıktığı bir ortamda kimse üretime yatırım yapmak istemiyor. Sanayiciler, üretim yapmak yerine parasını faize yatırarak bu darboğazı atlatmaya çalışıyor. Çünkü üretim artık kârlı olmaktan çıkmış durumda. Çark dönmeyince, konkordato da kaçınılmaz oluyor” diye konuştu.

“Diğer yandan, 49 bin 97 esnaf kepenk kapattı. Günde ortalama 325 esnaf iş yerini kapatırken, bu durumun temel nedeni olarak yüksek maliyetler ve azalan iç talep gösteriliyor” diyen Teke, konuşmasına şu ifadelerle devam etti:

“Maliyetlerini karşılayamayan esnaf, vergi, kira ve enerji giderlerini ödeyemediği için iş yerlerini kapatmak zorunda kalıyor. BİM, A101 ve ŞOK gibi zincir marketler, küçük esnaf üzerinde ciddi bir baskı oluşturuyor. Büyük sermayeli bu firmalar istedikleri yere market açıyor, yüksek alım gücüyle fiyat avantajı sağlıyor ve hiçbir sorumluluk hissetmeden tekelleşiyor, rekabeti yok ediyor. Bu durum, yerel bakkalları, manavları ve kasapları piyasadan siliyor. Çiftçi ürününü dalında zararına bırakırken, bu marketler büyük kârlar elde ediyor. Ancak devletin bu konuda herhangi bir düzenleme getirmemesi, küçük esnafı daha da zorluyor.”