Çeltik üreticisinin maliyeti düşürülmeli

20.11.2018 15:17 EKONOMİ
Çeltik üretimi artış gösterse de Türkiye halen ihtiyacının bir bölümünü ithalatla karşılıyor. Çeltik fiyatının bu yıl geç açıklanması ürününü açıklama öncesi satan çiftçiyi mağdur etti. Çiftçiyi korumanın ilk adımı, maliyeti düşürmek

NECDET ORAL | YÜKSEK ZİRAAT MÜHENDİSİ

Bileşiminde az miktarda protein bulunmasına karşılık beslenme için gerekli amino asitlerce zengin olması nedeniyle çeltik, insan beslenmesinde buğdaydan sonra en çok kullanılan tahıl. Aynı zamanda dünyadaki insanların yarıdan fazlasının ana besin kaynağı.

Su içerisinde çimlenebilen tek tahıl cinsi olan ve suda erimiş oksijeni kullanarak gelişen çeltik, tuzlu ve alkali arazilerde yetişebilmesi, bu arazilerin ıslahında etkili olması ve bu topraklardan ekonomik verim alınması açısından, Türkiye dahil birçok ülkenin tarımında önemli bir yere sahip.

Üretim aşamasından sonra hasat ile elde edilen ilk ürüne ‘‘çeltik’’ adı verilirken yalnız kavuzları soyulmuş, fakat parlatma işlemi görmemiş taneye ticari işlemlerde ‘‘kahverengi pirinç’’ veya ‘‘kargo’’ adı verilir. Kabukları soyulmuş ve parlatma işlemi yapılmış nihai ürüne ise ‘‘pirinç’’ denir.

Dünya nüfusu, günlük ihtiyaç duyduğu kalorinin yüzde 20’sini pirinçten sağlamakta. Asya kıtasında bu oran yüzde 30’dur. Ancak, bazı Asya ülkelerinde günlük kalorinin yüzde 70’den fazlası pirinçten sağlanmakta.

KİŞİ BAŞINA 10 KG PİRİNÇ TÜKETİMİ

Türkiye çeltik üretiminde kendi kendine yeter bir ülke olma yolunda ilerlemekte. Pirinç üretimindeki artışın en önemli nedeni, özellikle son 10 yılda artan verimlilik.
Bölgelere göre çeltik hasad zamanı değişiklik gösterir. Trakya ve Karadeniz bölgelerinde hasat Eylül ayı ortalarında başlar, Ekim sonlarında biter. Bana karşılık Ege, Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde hasada Ağustos ortalarında, Güney Marmara bölgesinde Ağustos sonunda başlanabilir.

2007 yılında 94 bin hektar ekim alanında 648 bin ton üretim ve 6,9 ton/ha verim elde edilmişken, 2017 yılında 110 bin hektar ekim alanında 900 bin ton üretim ve 8,2 ton/ha verim elde edildi. Çeltik ekiliş, üretim ve veriminde ciddi bir artış söz konusudur.

Türkiye’nin son yıllardaki pirinç tüketimi 535–750 bin ton arasında değişmekte. 2007 yılında 613 bin ton olan tüketim, her geçen yıl artış göstererek 750 bin tona çıktı. Yıllık kişi başına tüketilen pirinç miktarı 2000 yılında 7 kg iken, 2016 yılında 9,4 kg’a yükseldi.

celtik-ureticisinin-maliyeti-dusurulmeli-532907-1.

ÜRETİMDE MARMARA BÖLGESİ BİRİNCİ SIRADA

Çeltik ekim alanı ve üretimi bakımından ilk sırada yüzde 70 oranıyla Marmara Bölgesi gelir. Yüzde 26 oranıyla Karadeniz ikinci sırada. Bu iki bölge Türkiye üretiminin yüzde 96’sını sağlamakta. Kalan yüzde 4’lük kısmı ise İç Anadolu (yüzde 2), Güneydoğu Anadolu (yüzde 1) ve diğer (yüzde 1) bölgeler oluşturmakta.

Çeltik üretiminde il düzeyinde de yoğunlaşma var. Üretim oranları illere göre şöyle sıralanıyor:

>> Edirne: Yüzde 44

>> Samsun: Yüzde 15

>> Balıkesir: Yüzde 13

>> Çanakkale: Yüzde 7

>> Çorum: Yüzde 6.

Bu beş il toplam üretimin yüzde 85’ini sağlamakta. Kalan yüzde 15’lik kısmı ise Sinop, Tekirdağ, Kırklareli, Bursa, Çankırı, Diyarbakır ve Mersin gibi iller oluşturmakta.

İHTİYAÇ İTHAL PİRİNÇLE KARŞILANDI

Ülkemiz çeltik üretimi, tüketimi karşılayamadığı için hemen hemen her dönem çeltik veya pirinç ithalatı gerçekleştirilmekte. 2010 yılında çeltik ithalatı 409 bin ton ile son 16 yılın en yüksek seviyesinde. 2017 yılı çeltik ithalatı ise 165 bin ton oldu. Son dönemde çeltik ithalatının büyük çoğunluğu ABD, Rusya Federasyonu, Bulgaristan, Portekiz ve Yunanistan’dan yapıldı.

2017’de pirinç ithalatı yaklaşık 149 bin ton oldu. Pirinç ithalatının büyük çoğunluğu İtalya, Hindistan, Yunanistan, Bulgaristan ve Çin’den yapıldı. Öte yandan 2017 yılı kargo pirinç ithalat miktarı ise 35 bin ton.

2003-2018 yılları arasındaki 16 yıllık dönemde yaklaşık olarak 4,8 milyon ton çeltik ve pirinç ithal edilmiş; karşılığında 2,2 milyar dolar ödendi.

celtik-ureticisinin-maliyeti-dusurulmeli-532908-1.

GEÇ FİYAT AÇIKLAMASI ÇİFTÇİYE YARAMADI

Tarım ve Orman Bakanı Bekir Pakdemirli, Osmancık çeltiğinin alım fiyatını ton başına 2 bin 600 TL olarak açıkladı. Çeltik hasadı 2 ay önce başladı ve üreticilerin büyük çoğunluğu çeltiğini 2 bin TL’nin altında fiyatlarla sattı. Küçük çiftçilerin elinde çeltik kalmadığı için açıklanan fiyattan yararlanma imkanları bulunmuyor..

Osmancık cinsi çeltiğin piyasa fiyatı 2017 yılı Kasım ayında randımanına göre 2 bin -2 bin 300 TL/ton civarında idi. Son bir yılda mazot fiyatı yüzde 30, kimyasal gübre fiyatları ise yüzde 90’ın üzerinde arttığı dikkate alındığında TMO alım fiyatının girdi fiyatlarının altında kaldığı ortaya çıkmakta.

2003-2018 yıllarını kapsayan 15 yıllık dönemde TMO tarafından belirlenen çeltik alım fiyatları endeksi 371 iken; enflasyon artış endeksi 394 olmuştur. Başka bir ifadeyle enflasyon yüzde 100 artarken çeltik alım fiyatları artışı yüzde 94’te kalmıştır. Yani çeltik üreticisinin reel geliri yüzde 6 oranında düştü.

SONUÇ VE ÖNERİLER

>> Ülkemizde çeltik üretiminde kullanılan mazot, elektrik, kimyasal gübre ve ilaç gibi temel girdilerin fiyatları, pirinç ithalatı yaptığımız ABD, Rusya Federasyonu, Bulgaristan, Portekiz gibi ülkelerin fiyatları ile karşılaştırıldığında oldukça yüksek. Bu da ülkemizde üretim maliyetini artırmakta ve ucuz maliyetli ithal pirinç ile rekabet zorlaşmakta.

>> Rekabeti oluşturan koşullar sağlanıncaya kadar, çeltik üreticisi düşük fiyatlı ürünlere karşı korunmalı.

>> TMO üretici fiyatlarının gerilediği durumlarda piyasaya zamanında müdahale etmeli, üreticiyi mağdur etmeyecek bir müdahale fiyatı açıklamalı. Açıklanan fiyat kesinlikle girdi fiyatlarındaki artışın ve reel enflasyonun altında olmamalı.

>> Hasat döneminde ithalata kesinlikle izin verilmemeli.

>> Çeltik üretiminin artırılması için yeni sulanan alanlar açılmalı; ayrıca sulama ücretleri düşürülmeli.


Çin pirinç üretiminde dünya lideri

Geleneksel beslenme alışkanlıkları, iklimin uygunluğu ve kalabalık nüfuslarından dolayı toplam pirinç üretimi ve tüketiminin yarısından fazlası Asya’da gerçekleşmekte. Dünya nüfusunun yüzde 60’ı Asya’da yaşamakta, pirinç ekim alanlarının yüzde 88’i (142 milyon hektar) Asya’da bulunmakta ve pirinç üretiminin yaklaşık yüzde 90’ı (438 milyon ton) Asya’da yapılmakta.

Dünyada pirinç üretemine ilişkin 2017/18 dönemina ait bazı veriler şöyle sıralanıyor:

>> Pirinç üretiminde yüzde 30’luk payla Çin birinci, yüzde 23’lük payla Hindistan ikinci sırada yer almakta.

>>487 milyon ton seviyesinde olan küresel pirinç tüketiminin yüzde 56’sı Çin, Hindistan ve Sahra-altı Afrika’da gerçekleşti.

>> Dünya pirinç ihracatının yüzde 26’sını Hindistan, yüzde 22’sini Tayland, yüzde 14’ünü ise Vietnam yaptı.

>> Pirinç ithalatında başı yüksek nüfus artışı ve üretim/altyapı olanaklarındaki kısıtlılık nedeniyle Sahra-altı Afrika (yüzde 37) çekmekte. Çin yüzde 11’lik paya sahipken, onu yüzde 5 ile Bangladeş, yüzde 3 ile Suudi Arabistan ve İran izlemekte.