Çok parçalı, çok denklemli seçim

DIŞ HABERLER SERVİSİ 

İran ile ABD arasında güç mücadelesine sahne olan Irak’ta bugün ülkenin yeni yönetimi belirlenecek. Tahran ile Washington arasında denge siyaseti izleyen Başbakan Muhammed Şiya es-Sudani’nin koltuğunu koruyup koruyamayacağı merak ediliyor. Türkiye, İran, ABD ve İsrail’in de yakından takip ettiği seçimde 2022’de İran yanlısı partilerin desteğiyle göreve gelen Sudani, seçime "İmar ve Kalkınma Koalisyonu" bünyesinde girecek.

Ülkedeki en büyük siyasi hareketini temsil eden Şii Ulusal Akımı Lideri Mukteda Sadr, seçimleri boykot ederken yarış Başbakan Sudani liderliğindeki İmar ve Kalkınma İttifakı ile eski Başbakan Nuri el-Maliki’nin liderlik ettiği Kanun Devleti Koalisyonu arasında geçecek.

SADR YİNE BOYKOTTA

Sadr, takipçilerini, "hatalı bir seçim" olarak nitelendirdiği seçimi boykot etmeye çağırdı. Sadr liderliğindeki hareket 2021’deki seçimde en fazla sandalyeyi kazanmış ancak rakip Şii partilerle hükümet kurma müzakereleri sonuçsuz kalınca sistemi boykot etme kararı almıştı. Sadr’ın parlamentodan çekilmesiyle çoğunluk, İran yanlısı ‘Koordinasyon Çerçevesi’ koalisyonuna geçmiş ve bu yapı, Muhammed Şiya es-Sudani’yi başbakanlık koltuğuna taşımıştı.

32 milyonluk ülkede öne çıkan diğer Şii parti ve ittifaklar arasında Koordinasyon Çerçevesi, Ulusal Devlet Güçleri İttifakı, Bedir Listesi, Sadikun Listesi, İbşir Ya Iraq İttifakı (Irak İçin Müjde) yer alıyor.

İmar ve Kalkınma Koalisyonu’nda Sudani’nin partisi Fırateyn Akımı’nın yanı sıra Ulusal Sözleşme İttifakı, Vataniyye Koalisyonu, Kerbela Yaratıcılık İttifakı, Sümer Ülkesi Topluluğu, Nesiller Topluluğu ve Ulusal Çözümler İttifakı grupları yer alıyor.

KÜRT PARTİLER PARÇALI

Kürtler bu seçime ittifaksız şekilde giriyor. Öne çıkan partiler Kürdistan Demokrat Parti (KDP), Kürdistan Yurtseverler Birliği (KYB), Yeni Nesil Hareketi, Halk Cephesi, Tutum Cephesi, Kürdistan İslami Birlik, Adalet Topluluğu var. KDP ve KYB arasındaki tarihi rekabet, Ekim 2024’te yapılan Irak Kürt Bölgesel Yönetimi (IKBY) Parlamento Seçimleri’nin ardından hükümetin kurulamamış olmasıyla iyice derinleşmiş durumda.

Sünniler ise Egemenlik İttifakı, Azim İttifakı, Hasm İttifakı, Bedil İttifakı ve Sivil Demokratik İttifak grupları ile giriyor. İki parçalı Türkmenler de birlik oluşturamadı.

DENGE SİYASETİ İZLEYECEK

55 yaşındaki Şii siyasetçinin seçimleri kazanması halinde ikinci döneminde de ülkesini bölgesel çatışmaların dışında tutmayı, ABD ve İran arasında bir denge tutturması bekleniyor. Kamu hizmetlerini iyileştirmeye odaklandığını söyleyen ve ilk döneminde ülkede görece istikrarı sağlayan Sudani’nin seçimin ardından güçlü bir blok oluşturarak görevde kalması bekleniyor. İran yanlısı partilerin desteğini alarak göreve gelse de Sudani görevdeyken Tahran ve Washington arasında denge bulmaya çalışan bir politika izledi.

Irak’ta ABD’nin 2003’teki işgalinden bu yana sadece bir başbakan birden fazla dönem koltuğunu koruyabilmişti.

118 PARTİ, ONLARCA İTTİFAK

118 partinin yarışacağı seçimlerde 21 milyon kişi oy kullanma hakkına sahip. Irak’ta sayıları 1 milyonu aşan güvenlik gücü mensupları ile ülke içinde yerinden edilmiş yaklaşık 27 bin kişi parlamento seçimleri için pazar günü oy kullandı. 329 sandalyeli parlamentonun belirleneceği genel seçimlere, yaklaşık 3’te 1’i kadın olmak üzere 7 bin 740’tan fazla aday katılıyor.

İşgal sonrası Irak’ta oluşturulan güç dağılımına göre başbakanlık görevi Şiilere, parlamento başkanlığı Sünnilere ve büyük ölçüde sembolik olan cumhurbaşkanlığı ise Kürtlere verildi. ABD’nin işgali sonrası Şiiler Irak siyasetinde baskın güç haline geldi.

Ülkedeki baskın grup olan Şii blok içindeki rekabet ile Sünni ve Kürt cephelerindeki parçalanma seçim sonrasında hükûmet kurma sürecini zorlaştıracak.

Çok katmanlı, etnik ve mezhepsel yapı nedeniyle seçim sisteminde kota uygulanırken partiler arasında yapılan koalisyonlar siyasi gerilimlere ve beraberinde ittifak değişikliklerine yol açıyor. Dış Haberler