Donald Trump'ın BM'ye alternatifi: Barış Kurulu hakkında neler biliniyor?
ABD Başkanı Donald Trump'ın kurduğu Barış Kurulu’nun, Gazze’den bağımsız ve kalıcı organa dönüşme iddiaları güçlendi. Kurul'un tüzüğünde kurucu başkan Donald Trump'ın ömür boyu başkanlık görevine atandığı belirtiliyor. Uluslararası hukuk uzmanları ise kurulun doğrudan BM ile rekabet edebilir hale geleceğine işaret ediyor ancak bu koşul, üye devletlerinin katılımına bağlı. Şu ana dek sadece Fransa, Barış Kurulu üyeliğini reddettiğini duyurdu.
Amerika Birleşik Devletleri (ABD) Başkanı Donald Trump’ın Gazze için gündeme getirdiği Barış Kurulu tartışmaların odağında.
Uluslararası hukuk uzmanları kurulun doğrudan Birleşmiş Milletler (BM) ile rekabet edebilir hale geleceğine işaret ediyor.
Reuters haber ajansına konuşan bir diplomat, kurul için "Bu, BM tüzüğünün temel ilkelerini hiçe sayan bir 'Trump Birleşmiş Milletleri'" ifadesini kullandı.
2025 yılının Kasım ayında BM'de verilen onay ile kurulan Barış Kurulu için o tarihte dahi bazı uluslararası hukukçular, daha o aşamada bile bunun uluslararası hukukla çeliştiğini savundu.
İsrail’de yayın yapan Times of Israel'in bu Pazar (18 Ocak) günü yayımladığı kuruluş tüzüğünde Gazze Şeridi'nden hiç söz edilmiyor.
DW Türkçe’de Jan D. Walter imzalı analizde “Trump'ın bu Barış Kurulu'nu Ortadoğu çatışmasından bağımsız olarak, kendi liderliği altında kalıcı bir yapı haline getirmek istediği anlaşılıyor” ifadesine yer verildi.
BARIŞ KURULU NEDİR?
Barış Kurulu'nun tüzüğüne göre bu organ, dünya genelinde "istikrarı teşvik etmeyi, güvenilir ve hukuka uygun yönetimi yeniden tesis etmeyi ve kalıcı barışı güvence altına almayı" hedefliyor.
Bu hedefler, "çatışmalardan etkilenen ya da tehdit altındaki bölgeler" için geçerli. Belgede, Barış Kurulu başkanına son derece geniş yetkiler tanınıyor.
Kurucu başkan olarak Donald Trump'ın adı açıkça belirtiliyor.
Buna karşılık Gazze Şeridi'ne dair herhangi bir atıf yer almıyor. Trump, Perşembe (yarın) günü Dünya Ekonomik Forumu'nun düzenlendiği Davos'ta Barış Kurulu tüzüğünü törenle imzalayacak.
ÜYELER KİMLER OLACAK?
Tüzüğe göre, devletleri üye olarak davet etme yetkisi yalnızca başkana ait.
Üyelik süresi üç yıl ile sınırlansa da bu süre başkan tarafından uzatılabiliyor. Kuruluştan sonraki ilk yıl içinde Barış Kurulu'nun finansmanına bir milyar dolardan fazla katkı sağlayan devletlerin ise süresiz üyeliğe sahip olması öngörülüyor.
Şu ana kadar yaklaşık 60 devlet Barış Kurulu'na davet edildi.
İtalya, Almanya, Türkiye, Macaristan ve Kanada'nın da aralarında bulunduğu bazı NATO ülkeleri, Barış Kurulu’na üyelik daveti geldiğini duyurdu.
Başkanın davetiyle verilen üyelik esasen üç yıl ile sınırlı. Ancak bir yıl içinde Barış Kurulu'nun finansmanına bir milyar dolardan fazla katkı yapan devletler, süre sınırlaması olmaksızın üye olabiliyor.
Kremlin'den yapılan açıklamaya göre, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin de davet aldı ve bunu kabul etmeyi değerlendiriyor.
Ortadoğu'da ise Mısır ve Ürdün, davet aldıklarını teyit etti, Pakistan da davetin kendilerine ulaştığını açıkladı.
Arjantin Devlet Başkanı Javier Milei ile Paraguay Devlet Başkanı Santiago Pena da davet için açıkça teşekkür etti.
Ayrıca Azerbaycan ve İsrail de kendilerine Barış Kurulu davetinin geldiğini duyuran ülkeler arasında.
FRANSA DAVETİ REDDETTİ
Fransa ise 19 Ocak Pazartesi günü daveti reddetti.
Fransa Dışişleri Bakanı Jean-Noel Barrot, parlamenterlere yaptığı açıklamada, "Bu Barış Kurulu'nun tüzüğü, Gazze Şeridi ve Birleşmiş Milletler tarafından desteklenen barış planının ötesine geçtiği için Fransa hayır demek zorunda" ifadelerini kullandı.
Trump ise buna karşılık Fransız şarapları ve şampanyalarına yüzde 200 gümrük vergisi tehdidinde bulundu.
Trump ayrıca Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un kendisine gönderdiği mesajları da Truth Social platformunda ifşa etti.
TRUMP'IN DAMADI VE TONY BLAİR BİREYSEL ÜYE
Donald Trump'ın bazı kişileri de bu yapıya dahil etmesi dikkat çekti.
Trump, damadı Jared Kushner'i, eski İngiltere Başbakanı Tony Blair'i, Dünya Bankası Başkanı Ajay Banga'yı, ABD'li milyarder Marc Rowan'ı ve ABD'den bazı siyasi müttefiklerini görevlendirdi.
Bulgar diplomat Nickolay Mladenov, BM Gazze insani yardım koordinatörü Sigrid Kaag - - Türkiye Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Katarlı diplomat Ali Al-Thawadi, Mısır istihbarat teşkilatı direktörü General Hassan Rashad, Birleşik Arap Emirlikleri Bakanı Reem Al-Hashimy - ve İsrailli milyarder iş insanı Yakir Gabay Barış Kurulu'nun yürütme kurulunda yer alan isimler arasında.
Ancak burada söz konusu olan Barış Kurulu üyeliği değil, farklı alt kurullarda üstlenilen görevler. Tüzüğe göre, Barış Kurulu'nda oy hakkına sahip üyeler yalnızca devletler ve bu devletler de kendi devlet ya da hükümet başkanları tarafından temsil ediliyor.
BARIŞ KURULU NASIL İŞLEYECEK?
Barış Kurulu, büyük ölçüde başkanın rolü etrafında şekillendiriliyor. Başkan, yalnızca üyeleri davet etme yetkisine sahip değil; aynı zamanda mevcut üyeleri süresi dolmadan Kurul'dan çıkarabilen tek kişi.
Diğer üyelerin veto hakkı var, ancak bunun için üçte iki çoğunluk gerekiyor.
Üye devletlerin gündem maddelerini kendilerinin önermesi ve önemli kararları "her devlet bir oy" ilkesiyle basit çoğunlukla alabilmesi öngörülüyor. Bu kararlar arasında yıllık bütçe, alt kurulların oluşturulması, yöneticilerin atanması ve önemli siyasi kararlar yer alıyor. Ancak tüm bu kararların yürürlüğe girmesi için başkanın onayı şart.
TRUMP ÖMÜR BOYU BAŞKAN
Tüzükte, Donald Trump açıkça kurucu başkan olarak ve üstelik ömür boyu bu göreve atanmış durumda.
Görev süresinin erken sona ermesi ancak gönüllü istifa ya da üye devletlerin oybirliğiyle vereceği bir "görevden alma" kararıyla mümkün. Her başkan, görevinden ayrılması halinde yetkileri derhal devralacak bir halef belirlemekle yükümlü.
Bu görev, ABD Anayasası gereği üç yıl sonra sona erecek olan Trump'ın ABD başkanlığından bağımsız.
O zamana kadar Trump ayrıca ABD'yi üye devlet olarak temsil etmeye devam edecek.
ULUSLARARASI HUKUK NE DİYOR?
Tüzüğe göre Barış Kurulu, "uluslararası hukukla uyumlu biçimde barışı koruma" amacı taşıyor.
Uluslararası hukukun temelini ise Birleşmiş Milletler Şartı oluşturuyor. Ancak söz konusu BM kararı, Barış Kurulu'nda yalnızca Filistinliler ile İsrail arasındaki Ortadoğu çatışmasını yatıştırma yetkisi vermişti.
Bu yetki dışında başka görevler üstlenmesi, Barış Kurulu'nda doğrudan Birleşmiş Milletler ile rekabet eder hale getirebilir. Bunun ne ölçüde mümkün olacağı ise üye devletlerin katılımına ve bu yapıyı ne kadar güçlü biçimde destekleyeceklerine bağlı.
Tel Aviv Üniversitesi'nden uluslararası hukuk uzmanı Eliav Lieblich, "Eğer çok sayıda ülke katılırsa, bu gerçekten de BM için bir meydan okumaya dönüşebilir" yorumunda bulundu.
BM NE DİYOR?
Reuters haber ajansına konuşan bir diplomat, kurul için "Bu, BM tüzüğünün temel ilkelerini hiçe sayan bir 'Trump Birleşmiş Milletleri'" ifadesini kullandı.
Yine ajansın konuştuğu üç Batılı diplomat daha, hayata geçmesi halinde, kurulun Birleşmiş Milletlerin etkisini baltalayacak gibi göründüğünü söyledi.
Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Antonio Guterres'in sözcüsüyse, ABD'nin Barış Kurulu taslağı hakkındaki soruya cevaben, genel sekreterin, "Üye Devletlerin farklı gruplarda bir araya gelmekte özgür olduğuna inandığını" aktardı.
BM, yaklaşık 80 yıl önce, dönemin ABD Başkanı Franklin D. Roosevelt'in öncülüğünde kurulmuştu. Bugün örgütün 193 üye devleti bulunuyor.
