Eğitimin tasfiyesi dibe sürüklüyor
Beşeri Sermaye Endeksi, AKP’nin kamusal eğitimi ve sağlığı hedef alan politikalarının ülkeyi götürdüğü uçurumu ortaya koydu. Türkiye, Avrupa'da sondan 7’nci olurken AB ortalamasıyla arasındaki puan farkı da giderek açıldı.
Ekonomi Servisi
AKP’nin kamusal eğitimin tasfiyesine yönelik girişimlerinin çıktıları uluslararası endekslere de yansıyor. Dünya Bankası tarafından ‘bugün doğan bir çocuğun yaşadığı ülkede hâkim olan sağlık ve eğitim şartları göz önünde bulundurularak, 18 yaşına geldiğinde elde etmiş olması beklenen beşeri sermayeyi ölçmeyi amaçlayan’ Beşeri Sermaye Endeksi verilerinde Türkiye son sıralarda yerini aldı. 0 ile 1 arasında değerlendirme yapılan ve endeks değerinin 1’e yaklaşmasının bireylerin kaliteli eğitim ve sağlık koşullarına sahip olduğunu gösterdiği endekste Türkiye 2023’te 0,696 puanı aldı.
ÜLKENİN KARNESİ KIRIKLA DOLU
Endeksi oluşturan üç temel alt değer incelendiğinde ise ülkenin neden ‘geçer not alamadığı’ ortaya çıktı. Endeksi oluşturan sağlık, eğitim ve hayatta kalma alt bileşenlerinden sağlık ve hayatta kalma ölçütlerinde 1’e yakın puanlar alan Türkiye’nin eğitimde yaşadığı gerileme, endeksteki konumunu da geriye çekti. Buna göre doğan çocukların 5 yaşına kadar hayatta kalabilme oranını ifade eden alt bileşen endeksi 0,985 olarak ölçüldü, sağlık endeksi 0,966 oldu. Buna karşılık eğitim endeksinin değeri 0,725’te kaldı.
Sağlık ve hayatta kalma endekslerindeki istikrara karşın alınan eğitim puanının düşüklüğü, ülkenin Avrupa endeksindeki konumunun geriliğinin temel sebebini oluşturduğu gibi AKP’nin başta zorunlu eğitimi tartışmaya açmak olmak üzere kamusal eğitimi hedef alan saldırı politikalarının sebep olduğu gerilemeyi gözler önüne serdi. Eğitim endeksi, beklenen eğitim süresi ve alınan eğitimin niteliğini ölçmeyi hedeflerken iktidarın çocukları eğitimden uzaklaştırmayı ve eğitimin özel sektöre devrini amaçlayan politikaları, bu puanın gerilemesine yol açtı. Endeks 2023’te yıllık yüzde 0,8 geriledi.
BÖLGESEL EŞİTSİZLİK HAT SAFHADA
Böylece kamusal eğitimin niteliğinin günden güne azaltıldığı, kamu kaynaklarının özel okullara ve vakıflara akıtılırken devlet okullarının bütçeden yeterli pay alamadığı, eğitimin her geçen gün bilimsellikten, laiklikten, eşitlikçi bir yaklaşımdan uzaklaştırıldığı ve en nihayetinde zorunlu eğitimin dahi tartışmaya açıldığı bir ortamda büyüyen çocuklarının yeterli bir eğitim alamadığı verilerle tescillenmiş oldu.
Endeksin gözler önüne serdiği bir diğer gerçeklik ise ülkedeki bölgesel eşitsizlik oldu. Buna göre Beşeri Sermaye Endeksi’nin en yüksek olduğu iller sırasıyla Çanakkale, Antalya, Erzincan, Eskişehir ve Rize olurken en düşük olduğu iller Şırnak, Ağrı, Urfa, Gümüşhane ve Muş olarak hesaplandı. Endeksin en yüksek olduğu kent olan Çanakkale ile en düşük olduğu kent olan Şırnak arasındaki puan farkı 0,182 olarak gerçekleşti. Endeksin en yüksek olduğu kentler Çanakkale ve Antalya sırasıyla 0,781 ve 0,761 alırken en düşük kentler Şırnak, Ağrı, Urfa, Gümüşhane ve Muş arasında bu puan 0,599 ile 0,622 arasında seyretti. Bölgesel eşitsizliği ortaya koyan tekil bir örnek ise Siirt oldu. Verilere göre Siirt 2021 ile 2023 yılları arasında en yüksek oranda değişim gösteren iller grubunda olmasına rağmen endekste ancak sondan ikinci gruba yükselebildi.
DEPREM BÖLGESİNDE DRAMATİK DÜŞÜŞ
Endeks, depremin kentlere olan etkisini de ortaya koydu. 2021 ile 2023 arasında endeksteki konumu eksi yönde değişen 5 ilin 4’ü deprem kentleri oldu. Buna göre endekste en çok düşüş gösteren il 0,066 puan gerileme ile Hatay olurken onu eksi 0,059 puan ile Adıyaman ve eksi 0,048 puan ile Maraş takip etti. Manisa eksi 0,024 puanlık değişimle bu illeri takip ederken eksi yönde değişim gösteren bir diğer kent de 0,022 puan ile Malatya oldu. Hatay, Adıyaman, Maraş ve Malatya’nın sergilediği gerileme, deprem bölgesinde çocukların 5 yaşına kadar hayatta kalma oranının yanı sıra eğitim ve sağlık hizmetlerinin de gerilediğini gözler önüne serdi.
∗∗∗
AB ORTALAMASININ GERİSİNDE
Güncel verilere göre, Avrupa Birliği (AB) ülkelerinin endeks ortalaması 0,730 oldu. Endekste en yüksek puanı alan ülke 0,796 ile Finlandiya olurken zirveyi 0,795 ile İsveç, 0,793 ile İrlanda ve 0,790 ile Hollanda takip etti. Endekste Türkiye’nin gerisinde ise yalnızca 6 ülke yer aldı. Bunlar sırasıyla Yunanistan, Lüksemburg, Macaristan, Slovakya, Bulgaristan ve Romanya oldu.
