Fuarcılığın niteliği değişmeli
Tüyap Kitap Fuarı öncesi yayıncılar ekonomik ve kültürel sebeplerin yayıncılığa zarar verdiğini vurguluyor. Yayıncı Hayri Erdoğan “Kültür hayatının devamlılığı okurların direnciyle mümkün” diyor.
Ethem Kutay TOKER
İstanbul Tüyap 42. Uluslararası Kitap Fuarı yarın başlıyor. Fuar 13-21 Aralık tarihleri arasında İstanbul Tüyap Kongre ve Fuar Merkezi’nde gerçekleşecek. Yerli ve yabancı pek çok yazara ev sahipliği yapacak fuarda onlarca yayınevi okurlarla bir araya gelecek. Birçok yayınevi ve kitapseverin buluştuğu fuar basım maliyetlerinin artması, stant kiralarının ve giderlerin yükselmesi gibi nedenlerle yayınevlerini de okurları da zorluyor. Kitap okuma alışkanlıklarının kültürel ve ekonomik nedenlerle azalması fuarların niteliğini de değiştiriyor.
DESTEK ŞART
Kırmızı Kedi Yayınevi Genel Müdürü Militan Gücüm fuarla ilgili yayınevlerinin yaşadığı durumu şöyle anlattı: “Esas sorun maliyetler ve stant kiralarıyla başlıyor. Kitap satışı giderleri karşılamıyor. Sadece yazarlarımızın halk ile buluşması ve markamızın orada görünmesi için fuara gidiyoruz. Ancak sürdürülebilir değil. Tüyap’ın organizasyonu ile ilgili kurumsal bir sorun yok. Ancak kitap fuarcılığı nitelik değiştirmeli. Pazar yeri anlayışı ile yazar, okuyucu, kitap birlikteliği bir arada olmamalı. Bunların hepsi ticari kaygı sebebiyle. Devlet, sivil toplum kuruluşlarının ve benzeri kurumların kitap fuarcılığın desteklemeli. Tüyap da yayıncılara mali anlamda pozitif ayrımcılık yapmalı. Zira markası da esasen kitaptan geliyor. Tüyap çalışanları özverililer ancak fuarcılığın sadece Tüyap için değil tüm fuarlar için şekli yanlış.”
TOPLUMSAL DİRENÇ VAR
Yordam Kitap Yayın Yönetmeni Hayri Erdoğan ise şu değerlendirmelerde bulundu: “Türkiye’nin kültür hayatı ağır ekonomik koşullar ve politik baskılar altında. Bu ortamda özellikle küçük ve orta ölçekli yayınevlerinin görünürlüğü sınırlanıyor; nitelikli kitaplar kitapçı raflarında yer bulamıyor. Kitap fuarları, kitabın doğrudan okurların dikkatine sunulabildiği en önemli alanlardan biri. Fuarlar okuma bayramı işlevi görmeli. Yüz yüze buluşmanın sağladığı canlılık başka hiçbir mecrayla karşılanamaz.
Fuar Türkiye’nin en büyük fuarı olma özelliğini taşıyor. Yordam Kitap olarak 2006’dan beri bu fuara kesintisiz katılıyoruz. Popüler yayın yapmıyoruz; sosyalist bir yayın çizgimiz var. Bu nedenle fuarlar, kitaplarımızın tamamının okur tarafından görülmesini ve değerlendirilebilmesini sağlayan hayati bir kanal niteliğinde. Stant kiraları ve diğer masraflar, stantların yayınevlerine dağılımındaki adaletsizlikler küçük ve orta ölçekli yayınevlerini fuardan çekilmeye mecbur bırakıyor. Rengârenk bir çiçek bahçesi olması gereken fuarlar çeşitliliğini kaybediyor, fuarın renkleri soluyor. Okurlar açısından da durum parlak değil. Emekçiler yoksullaşırken, satın alma güçleri düşerken; bilinen nedenlerle kitap fiyatları sürekli artıyor. Ayrıca fuar alanına ulaşmak da çaba gerektiriyor. Buna rağmen okurların fuara yoğun ilgi göstermesi, onların kitap sevgisinin güçlü bir göstergesi. Bu ilgi, aynı zamanda kültürel gericileştirmeye karşı toplumsal bir direncin işaretlerini de barındırıyor. Kültürel hayatımız çok yönlü bir kuşatma altında. Buna rağmen ilerici, sorgulayıcı, aydınlanmacı kitaplara yönelik güçlü bir okur ilgisinin sürdüğünü görüyoruz. Siyasal atmosfer ne kadar baskıcı olursa olsun, toplumun önemli bir kesimi nitelikli edebiyata ve düşünsel üretime sahip çıkıyor. Zorluklara rağmen fuarları okurlar ve yayınevleri için önemli görüyoruz. Kültür hayatının devamlılığı okurların direnci ve ısrarı sayesinde mümkün oluyor. Biz de Yordam Kitap olarak bu çabanın bir parçası olmaktan mutluluk duyuyoruz.”
∗∗∗
PAY SÜREKLİ AZALIYOR
TÜİK’in güncel kültür harcamaları verileri, kitap harcamalarındaki gerilemeyi ortaya koyuyor. Buna göre hanelerin kültür harcamaları enflasyona paralel artış gösterse de bu harcamalar içinde kitaba ayrılan payın oranı bir önceki yıla göre 2,5 puan düştü. 2024’te her 100 TL’lik kültür harcamasının sadece 18 TL’si kitap için ayrıldı.
