Görünmez emek meydanları ısıttı

Melisa AY

Hindistan’da neredeyse tamamı kadınlardan oluşan ve kırsal bölgelerde temel sağlık hizmetlerini yürüten ASHA (Accredited Social Health Activist) işçileri, güvenceli çalışma ve insanca ücret talebiyle ülke genelinde eylemlerini sürdürüyor. Resmiyette “gönüllü” olarak tanımlanan ASHA’lar, fiiliyatta ise tam zamanlı çalışıyor; ancak düzenli maaş, sigorta ve emeklilik haklarından yoksun bırakılıyor.

Yaklaşık 1 milyon ASHA işçisi, hamile takibi, aşılama, doğum öncesi ve sonrası bakım, salgın hastalık izleme gibi hayati görevleri yerine getiriyor. Buna karşın gelirleri büyük ölçüde performansa dayalı teşvik ödemelerine bağlı ve birçok eyalette aylık kazanç asgari geçim düzeyinin çok altında kalıyor.

ASHA işçilerinin en uzun soluklu eylemlerinden biri, güney eyaleti Kerala’da yaşandı. Yılın başında başlayan ve 266 gün süren aralıksız eylemlerin ardından eyalet hükümeti, ASHA işçilerinin aylık ödeneğini 7 bin rupiden 8 bin rupiye yükseltmek zorunda kaldı. Bu tutar, 90 dolara dahi denk gelmezken işçiler daha iyi ücretler için haftalık eylem ve mitinglerini sürdürüyor. Son olarak önceki hafta Batı Bengal’de direniş başladı. İşçiler, pek çok eyalet ve kentte 23 Aralık’tan bu yana süresiz grevde.

Aylardır simgesel pembe iş giysileri ile meydanları dolduran ASHA işçilerinin başlıca talepleri arasında, aylık en az 21 bin rupi sabit maaş, sosyal güvenlik ve emeklilik hakkı, sağlık çalışanı statülerinin yasal olarak tanınması bulunuyor. ASHA işçilerinin mücadelesi yalnızca Kerala’da değil. Karnataka, Odisha, Maharashtra gibi eyaletlerde de sayıları binleri bulan işçiler, düşük ödenekler ve artan işyüküne karşı protestolar düzenliyor. Karnataka’da işçiler, hükümetin verdiği 10 bin rupi ödenek sözünü yerine getirmesini talep ederken Odisha’da performansa dayalı sistemin kaldırılması ve sabit maaşa geçilmesi isteniyor.

ASHA işçilerinin ücretleri, Hindistan merkezi hükümeti ile eyalet yönetimlerinin ortak sorumluluğunda. Eyalet hükümetleri, ASHA ödemelerinde topu merkezi bütçenin darlığına; merkez ise eyaletlere atıyor. Sendikalar ve kadın örgütleri ASHA sisteminin, kadın emeğinin ucuz ve güvencesiz biçimde sömürülmesine dayandığını söylüyor. ASHA Karmi (ASHA İşçileri Sendikası), örgütlü olduğu her yerde meydanlara çıkarken kadınlar kırsaldaki görev yerlerinden kent meydanlarına direnişlerini sürdürüyor.

Hint dilinde "umut" anlamına gelen ASHA’lar sayesinde ülkede kırsal sağlık hizmetleri hız kazandı. Hindistan’da sağlık sisteminin en alt basamağında, en ağır yükü taşıyan bu emekçilerin mücadelesi, yalnızca ücret değil; kadın emeğinin değeri, kamusal sağlık hizmetleri ve sosyal devlet tartışmalarının da merkezinde yer alıyor. Geçen hafta yapılan eylemde konuşan ASHA İşçileri Sendikası Batı Bengal Şube Başkanı Namita Mohanta, yerel basına verdiği demeçte "ASHA çalışanları kırsal sağlık hizmetlerinin belkemiği. Salgınlarda, acil durumlarda gece gündüz çalışıyoruz, ancak düzenli maaş ve iş güvencesi gibi temel haklarımızdan mahrum bırakılıyoruz. Hükümet bizi daimi çalışan olarak tanıyana ve meşru taleplerimizi karşılayana kadar hareketimiz devam edecek" demişti. Kadınlar, eylemlerinde bunun özellikle kendi emeklerine saldırı olduğunun altını çiziyor.

SAĞLIK HİZMETLERİNİN ÖDÜLLÜ EMEKÇİLERİ

Ülkede sağlığa erişimde güçlükler yaygın. Özellikle kırsal bölgelerde anne ölüm oranlarını düşürmeleriyle tanınan ASHA işçileri, 2022 yılında Dünya Sağlık Örgütü tarafından ödüllendirildi ancak aylık ve çalışma koşullarında hiçbir iyileşme yapılmadı. İşçiler, Covid-19 sürecinde de sahada en kritik görevlerde yer aldı. 2025’in ilk haftasından beri sokakta olan sağlık emekçisi kadınlar “Gönüllü değil, işçiyiz” sloganıyla güvenceli iş, insanca yaşayacak ücret ve daha iyi çalışma koşulları talep ediyor.