Hak arayanın  önüne duvar

Türkiye, 10 Aralık Dünya İnsan Hakları Günü’ne de olumsuz bir tabloyla girdi. Ülkede yaşanan hak ihlalleri giderek artıyor. İnsan Hakları Derneği (İHD) ve Türkiye İnsan Hakları Vakfı (TİHV) raporlarına göre, 2025 boyunca ifade, toplanma ve örgütlenme özgürlüklerine yönelik ciddi ihlaller yaşandı. Türkiye’nin demokratik bir toplum olma hedefinden giderek uzaklaştığına dikkat çekildi.

2025 yılı boyunca onlarca kişi, ifade özgürlüğüne ilişkin çeşitli gerekçelerle gözaltına alındı ve tutuklandı. Terörle Mücadele Kanunu (TMK), en büyük baskı araçlarından biri olarak gösterildi ve birçok kişi “örgüt propagandası” yaptığı iddiasıyla gözaltına alındı.

GAZETECİLERE BASKI

Gazeteciler yine en çok hak ihlali yaşayan meslek gruplarının başında geldi. Sınır Tanımayan Gazeteciler (RSF) Türkiye Temsilcisi Erol Önderoğlu, Türkiye’de Fatih Altaylı ve Merdan Yanardağ dahil 20’yi aşkın gazeteci ve çizerin hapse girdiğini, üç gazetecinin hâlen tutuklu bulunduğunu belirtti. Önderoğlu, Türkiye’de gazetecilerin tutuklanmasının hem yöntem hem de suçlama alanı açısından endişe verici bir yaygınlık gösterdiğini ifade etti.

19 Mart eylemlerinde en az 14 gazeteci gözaltına alındı. Haklarında tutuklama kararı verilen 7 gazeteci, yapılan itirazların ardından serbest bırakıldı. Çok sayıda gazeteci hakkında yaptıkları haberler nedeniyle soruşturmalar açıldı.

19 MART EYLEMLERİ

Kolluk güçlerinin barışçıl gösterilere müdahalesi yıl boyunca sürdü. Yüzlerce kişi işkence ve kötü muameleye maruz kalarak gözaltına alındı. Ev baskınları ve gösterilerde, aralarında çocukların da olduğu en az bin 879 kişi gözaltına alındı; 260 kişi tutuklandı. 468 kişi ise adli kontrolle serbest bırakıldı. Polisin müdahalelerinde çok sayıda kişi darp, yakın mesafeden plastik mermi ve gaz kapsülü sıkılması, tazyikli su, ters kelepçe ve çıplak arama gibi işkence niteliğindeki uygulamalara maruz kaldı.

İHD, hapishanelerde yaşanan hak ihlallerine dair çok sayıda başvuru aldı. Rapora göre sağlık hakkının engellenmesi, şiddet ve keyfi uygulamalar artık istisna değil, cezaevi yönetimlerinin rutin pratiği haline geldi. Yüzlerce hasta mahpus ise tahliye edilmeyi bekliyor.

SANSÜR VE YASAKLAR

Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK), televizyon kanallarına ağır para cezaları uyguladı. Sözcü TV, Halk TV ve Tele1 karartıldı. TELE1’e daha sonra kayyum atandı. Çok sayıda haber sitesi engellendi, sosyal medya hesaplarına erişim engeli getirildi.

***

İNSAN HAKLARI İZLEME LİSTESİ

Türkiye, CIVICUS – World Alliance for Citizen Participation’ın İnsan Hakları İzleme Listesi’ne dahil edildi. Kararın gerekçesi, “sivil hak ve özgürlüklere yönelik baskıların artması” olarak açıklandı. CIVICUS, Türkiye’de hükümetin muhalefete ve toplumsal eylemlere yönelik sert müdahaleleri, kitlesel tutuklamalar ve artan sansür nedeniyle listeye alındığını belirtti. Karar üç başlıkla özetlendi: "Protestocuları, gazetecileri, avukatları ve LGBTQİ+ topluluklarını hedef alan şiddet, sansür uygulamaları, tutuklamalar ve yıldırma politikaları."