Hak ihlalleri kurumsallaştı
Baskıcı iklim, AYM’nin tazminat kararlarını çarpıcı noktaya taşıdı. 2023 yılında 27,4 milyon TL tazminata hükmedilirken bu tutar, Ocak-Eylül 2025 döneminde 194,3 milyon TL’ye ulaştı.
Mustafa Bildircin
mustafamertbildircin@birgun.netTürkiye’de adalet sistemi, siyasi kaygılarla alındığı öne sürülen kararlar nedeniyle büyük yara aldı.
Yurttaşın yargıya güvenini yerle bir eden kararlar nedeniyle Türkiye, uluslararası kuruluşların adalete güven endekslerinde üçüncü dünya ülkeleriyle aynı lige düştü. Yargı bağımsızlığı ve tarafsızlığına yönelik tartışmalar, AKP hükümetleri döneminde zirve yaptı.
Tutuklamanın istisna olmaktan çıkarılarak adeta bir kural halini aldığı Türkiye’de, “Aşırı yavaş işleyen süreçler, AİHM ve AYM kararlarına uyulmaması, mahkemeler arasındaki uygulama farklılıkları” ve “Savunma mekanizmasının itibarsızlaştırılması” yargı sisteminin en temel sorunları arasında sıralandı. Adil yargılama hakkı ve ifade özgürlüğü başta olmak üzere, en temel Anayasal haklar dahi kullanılamaz hale getirildi.
ON BİNLERCE HAK İHLALİ
Anayasa Mahkemesi’nce verilen hak ihlali kararlarının konularına göre dağılımı ve hükmedilen tazminat tutarları da Türkiye’deki adalet sisteminin içinde bulunduğu vahim tabloyu gözler önüne serdi. 2024 yılında AYM’den, “İfade özgürlüğünün ihlali” gerekçesiyle 4 bin 432, “Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının ihlali” gerekçesiyle ise bin 486 ihlal kararı çıktı. 2024 yılında adil yargılanma hakkı ve makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği yönünde alınan AYM kararlarının toplam sayısı ise 63 bin 271 oldu.
AYM’den çıkan hak ihlali kararlarının yanı sıra hükmedilen tazminat tutarlarında yıllar itibarıyla yaşanan artış da dikkati çekti. BirGün’ün Adalet Bakanlığı Tazminat Komisyonu’ndan ulaştığı verilere göre, Ocak 2019 – Eylül 2025 döneminde AYM, toplam 445 milyon 562 bin 696 TL’lik tazminata hükmetti.
FAHİŞ ARTIŞ
Yüksek mahkeme tarafından hükmedilen tazminat tutarlarında yıllar itibarıyla çarpıcı artış yaşandı. 2019 yılında 28 milyon 589 bin TL olan hükmedilen tazminat miktarı, 2020-2025 döneminde yıllara göre şöyle kaydedildi:
2020: 35 milyon 76 bin TL
2021: 28 milyon 864 bin TL
2022: 1 milyon 26 bin TL
2023: 27 milyon 428 bin TL
2024: 130 milyon 260 bin TL
2025 (Ocak-Eylül) 194 milyon 316 bin TL
