İktidar halka hayal satıyor

İlayda SORKU

İktidar, bir kez daha dar gelirli ve ilk defa konut alacaklara yönelik yeni bir sosyal konut projesi duyurdu. Hayat pahalılığının en önemli nedeninin kiralar olduğunu savunan Hazine Bakanı Mehmet Şimşek, yeni dönemde konut arzını artırmaya öncelik vereceklerini söyledi. Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın düşük maliyetle konut üretmek için hazırlık yaptığını açıkladı. Bahsi geçen konutlara ilişkin 40-45 bin TL gelir sınırı, yüzde 10 peşinat ve 240 ay vade koşullarıyla kamuoyuna yansıyan proje, halkı tekrar "konut sahibi olma" hayaline sürükledi. Geçmiş yıllardaki gibi 240 ay vade imkanı olacağı iddia edilen proje kapsamında dar ve orta gelirlilere yönelik 100 bin sosyal konut üretilmesi hedefleniyor.

Son yıllarda pek çok kez sosyal konut projeleri duyuran AKP iktidarı, bu projelerin çoğunluğunu ya zamanında tamamlayamadı ya da vaat edilen sayıya ulaşamadı.

Bunlardan biri AKP’li Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın, 2019 yılında duyurduğu “100 bin Sosyal Konut” projesi. Cumhurbaşkanı Erdoğan, projeyle ilgili yaptığı açıklamada, “1 ila 1,5 yıl içinde konutları bitirip sahiplerine teslim edeceğiz” demişti. Açıklanmasının ardından 6 yılı aşkın süre geçen proje hâlâ tamamlanmadı. İstanbul’un Tuzla ve Arnavutköy ilçelerinde yaklaşık 10 bin konut teslim edilmedi. Antep’te süren Kuzeyşehir ve Güneyşehir konut projelerinde de, binlerce aile 6 yıldır süren gecikmeler nedeniyle mağduriyet yaşıyor. Kuzeyşehir projesinde 2 bin 200 hane, Güneyşehir projesinde ise bin 900 hane olmak üzere toplam 4 bin 100 hane, hem ekonomik hem de psikolojik zorluklarla mücadele etmek zorunda bırakıldı.

ÖDEME PLANLARI DEĞİŞTİ

240 ay boyunca 0,49 sabit faizle ödeme imkanı sözü verilen projede, ödemeler 180 aya düşürüldü, artışlar ise memur maaşına endekslendi. Ayrıca ödeme koşullarında yüzde 1 olan KDV oranları da yüzde 10’a yükseltildi. 894 lira ödeyeceği açıklanan dar gelirli yurttaşların ödemeleri 10 bin lira tutarına yükseldi ve en geç 1,5 yılda bitirileceği ifade edilen evler hâlâ teslim edilmedi.

2 YILA HAZIR DENİLDİ

Bir başka büyük vaat ise 2022’de duyurulan ve “Cumhuriyet tarihinin en büyük sosyal konut hamlesi” olarak pazarlanan TOKİ’nin 250 bin sosyal konut ve arsa projesi oldu. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın fotoğrafları ile tanıtımı yapılan “İlk Evim ve İlk Evim Arsa” projesinde kuralar çekilmiş ve hak sahiplerine 2 yıl içerisinde teslim edileceği açıklanmıştı. Geçtiğimiz kasım ayında, tamamı teslim edilmesi gereken 250 bin konuttan yalnızca 6 bin 530’unun ve arsa projesinde de hak sahibi olan 235 bin 439 kişiden yalnızca 6 bin 23’üne teslim edildiği kamuoyuna yansıdı. Konut ve arsaların yüzde 5’i dahi teslim edilmedi.

6 Şubat 2023’te gerçekleşen depremler sonrası yine büyük vaatlerde bulunan Cumhurbaşkanı Erdoğan, depremzedelere yönelik, 319 bini bir yıl içinde olmak üzere 650 bin konut inşa edileceğini açıklamıştı. Ancak Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın geçtiğimiz ay açıkladığı verilere göre, deprem bölgesinde teslim edilen konut ve iş yeri sayısı 155 bin 124 oldu. Depremlerin üzerinden geçen 2 yıla rağmen hedeflenen rakamın yarısına dahi ulaşılamadı. Öte yandan 2020 yılında İzmir’de yaşanan 6.6 büyüklüğündeki depremin ardından da benzer vaatler verilmişti. Çoğunluğu İzmir Bayraklı’da olmak üzere depremde ağır, orta, az olmak üzere 8 bin 37 bina, 79 bin 272 bağımsız bölüm hasar görmüştü. Cumhurbaşkanı Erdoğan “İnşallah bir ay içinde deprem konutlarının yapımına başlayacağız. Önümüzdeki yıl bitmeden hak sahiplerine evlerini teslim etmiş olacağız” demişti. 2021 yılında temelleri atılan rezerv alandaki evler, 4 yılın ardından teslim edildi.

FAİZLERİ ÖDEYEMİYORLAR

Araştırmacı-Yazar Cihan Uzunçarşılı Baysal, “Devamlı piyasaya sosyal konut adı altında konut sürerek sorun çözümlenmez. Sosyal konut dedikleri projelerde, başta ‘Faiz alınmayacak’ diyorlar. Sonra bunu TÜFE’ye ya da memur maaşlarına endeksliyorlar. Yurttaşlar bu faizleri ödeyemiyor ve mağdur oluyor” dedi.

Çözümün sosyal kiralık konut olduğuna dikkat çeken Baysal, “Devletin ucuz ve elverişli şartlarda kiralık konut yapması lazım. Bu konutlar kentlerin çeperlerinde değil, kent merkezlerinde yapılmalı. Ama bunu yapmıyor. Ortaya atılan proje yine müteahhitlere birikim alanı açacak. Geçmişte vaat edilen konutlar bitirilmedi, insanlar isyan halinde. Durum böyleyken ‘Sosyal konut yapıyoruz’ söylemi tamamen popülist bir söylem. İnsanlar ekmek kuyruklarında, ucuz et kuyruklarında, kent lokantalarında uygun fiyata yemek yeme derdindeyken nasıl peşinat, faiz ödeyecek de konut sahibi olacak?” diye konuştu.

∗∗∗

TOKİ MAĞDURLARI ARTTI

İstanbul Planlama Ajansı’nın Şubat 2024 tarihli “’Her Yıl 200-250 Bin Konut’: Kentsel Dönüşüm Vaat Analizi” raporuna göre geniş imkanlara sahip TOKİ İstanbul’da 2018-2023 yılları arasında ortalama 3 bin konut tamamlayabildi. TOKİ, Sosyal Konut Hamlesi aracılığıyla 2 sene içerisinde İstanbul’da son 20 yılda üretilen konut sayısı kadar konut üreteceğini taahhüt etmişti. 2019-2023 yılları arasında inşaatı başlamış ve devam eden toplam 25 bin 490 projeden yalnızca yüzde 10’u tamamlandı, 2 bin 539 konut hak sahiplerine teslim edildi. Raporda yer alan verilere göre, TOKİ ürettiği konutun 9 katı “TOKİ mağduru” üretti. Raporda ayrıca şu ifadeler yer aldı: “TOKİ, bağlı iştirakleri eliyle kurduğu ortaklıklar ile birlikte kamu gücünün avantajından yararlanarak yüksek rantlı bölgelerde orta ve üst sınıfa konut üreten bir özel sektör aktörü gibi çalışmıştır. 2000-2019 yılları arasında kamu arazilerinin imara açılması sonucu 130 yüksek rantlı proje ile yalnızca imtiyazlı şirketlerin faydalanabildiği 85 milyar dolarlık rant yaratılmıştır. Bu rant İstanbul’u dört kere depreme hazırlayacak büyüklüktedir.”