İşçiyi yaşatacak eğitim değil alınacak önlemler

AKP iktidarı döneminde 32 bine işçi, iş cinayetlerine kurban gitti.

Her geçen gün artan iş kazası ve iş cinayetini önlemek amacıyla işyerlerindeki iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerine yönelik yeni bir düzelemeye giden iktidar, ‘‘Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmeliği’’ni geçen günlerde yayımladı.

Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren yönetmeliğin iş kazaları ve iş cinayetlerini önlemekte yetersiz kalacağını belirten iş güvenliği uzmanları “İş kazalarının çalışanların ihmali ya da eğitimsizliği nedeniyle değil, işverenler tarafından alınmayan önlemler ve Çalışma Bakanlığı tarafından yapılmayan denetimlerden kaynaklanıyor’’ diye konuştu.

Yeni düzenlemeye göre, çalışanların işe başlamadan önce eğitim alması zorunlu, ancak eğitim süresi, yöntemi ve niteliği tamamen işverenin tercihine bırakıldı. İşveren, eğitim programını hazırlamak, uygulamak, gerekli ortam ile ekipmanı sağlamak ve katılımı kayıt altına almakla yükümlü. Eğitim süreleri çalışma süresinden sayılacak, maliyet ise işçiye yansıtılamayacak. Uzmanlar, yönetmeliğin işveren lehine olduğunu ve işçilerin sahada korunmayacağını söyledi. Özellikle “tehlikeli” ve “çok tehlikeli” işyerlerindeki eğitimlerin bir kısmı artık uzaktan verilebilecek. Eğitim içerikleri işyerine özgü riskler ve dokümanlarla bağlantılı olacak; ancak sahada uygulama çoğu zaman formaliteye indirgeniyor.

BU BİR KADER DEĞİL

İş Güvenliği Uzmanı ve TMMOB Çevre Mühendisleri Odası İstanbul Şube Başkanı Ömür Yaşayan, Türkiye’de iş cinayetlerinin yıllardır süren bir gerçek olduğunu hatırlattı. ‘‘AKP iktidarı döneminde en az 32 bin işçi yaşamını yitirdi. 6331 sayılı kanun yürürlüğe girdikten sonra ise en az 20 bin işçi hayatını kaybetti. Bu bir kader değil, siyasal tercihlerin ürünüdür’’  diyen Yaşayan “İş cinayetlerini işçilerin ‘eğitimsizliği’ ile açıklamak, sorumluluğu emekçilerin üzerine yıkan ideolojik bir çarpıtmadır. Gerçek neden gerekli önlemlerin alınmaması ve denetim mekanizmalarının bilinçli biçimde zayıflatılmasıdır” dedi.

KÂR HIRSI ÖLDÜRÜYOR

İş kazaları ve meslek hastalıklarının büyük ölçüde önlenebilir olduğuna dikkat çeken Yaşayan, “Buna karşın Türkiye’de yaşanan iş cinayetlerinin temel nedeni, risk değerlendirmelerinin kağıt üzerinde olması, gerekli teknik ve organizasyonel önlemlerin alınmaması ve denetim süreçlerinin yetersizliğidir. İş sağlığı ve güvenliği hizmetleri çoğu zaman kağıt üzerinde gerçekleştirilmekte sahada gerçek bir risk yönetimi uygulanmamaktadır.

Ayrıca denetim mekanizmalarının yetersiz olması, mevzuata aykırı uygulamaların sürmesine yol açmaktadır. İşverenlerin yükümlülüklerini yerine getirmemesi ve yaptırımların caydırıcı olmaması da bu süreci derinleştirmektedir. Etkin bir işçi sağlığı ve güvenliği için kamusal denetimin güçlendirilmesi, mühendislik ve bilimsel eseslara dayalı uygulamaların hayata geçirilmesi ve işyerinde önleyici yaklaşım ile mümkündür” değerlendirmelerini yaptı. 2025 yılında İstanbul Gayrettepe’de Masquerade adlı gece kulübünde çıkan yangında 29 işçinin hayatını kaybettiğini anımsatan Yaşayan, şöyle devam etti:“Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, iki yıl sonra yönetmelik değişikliği ile karşımıza çıktı. Yıllardır yönetmelik değişiklikleri ile karşılaştığımız bakanlık, iş cinayetlerinin temel nedenlerine dokunmuyor: denetimsizlik, kâr hırsı ve kamusal sorumluluktan kaçış. Etkin denetim ve yaptırım uygulanmadığı sürece benzer acılar devam edecek. İş cinayetlerinin temelinde işveren, patronlar tarafından alınmayan önlemler, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın denetim eksikliği ve oluşan iş cinayetleri sorumluluklarının hiçbir şekilde ceza almamalarıdır.”

***

İŞVERENE ESNEKLİK İŞÇİYE RİSK PEKİŞİYOR

TMMOB İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Grubu Başkanı Bedri Tekin, iş kazaları ve cinayetlerinin çalışanların ihmali ya da eğitimsizliği nedeniyle değil alınmayan önlemler yüzünden yaşandığını söyledi.

Tekin “Yönetmelikte yapılan değişiklikler, eğitimin düzenlenmesine ilişkin daha ayrıntılı düzenlemeler getirilmiş olabilir ama eğitim vermekle, eğitim eksikliği nedeniyle kazalar meydana gelmiyor. İnşaattan her gün işçilerin düşmesi, elektrik akımına kapılması, ezilmeler, çocuk işçilerin ölümü hem nedeni eğitimsizlik değil alınmayan önlemler ve yapılmayan denetimlerden kaynaklıdır. Çalışma Bakanlığı denetim yapmıyor, işveren önlem almıyor. Önlem almayan işverenlere denetimlerde ceza uygulanmıyor, kazalardan sonra da hiçbir şekilde işveren hesap vermiyor. Bakanlık yöneticileri de sorgulanmıyor, yargılanmıyor, yargılananlarda takipsizlik ya da beraatla sonuçlanıyor” dedi.

Yeni düzenlemenin işverene esneklik, işçiye risk yaklaşımını pekiştirdiğini belirten Tekin ayrıca işe başlama eğitimleri iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimleri tarafından verilecek olsa da, bağımsız denetimin yetersizliği ve işveren baskısı nedeniyle etkinliğin düşük kalacağı uyarısını yaptı.