İsrail ve Hamas, ateşkesin ilk aşamasında anlaştı: Savaş henüz bitmedi

Dış Haberler

İsrail ve Hamas’ın ABD Başkanı Donald Trump’ın sunduğu barış planının ilk aşamasında anlaşmasının ardından Gazze’de 2 yılda 67 binden fazla Filistinlinin katledildiği kanlı savaşın sona ereceğine dair umutlar arttı. Saldırıların sürdüğü Gazze ve İsrail’de halk ateşkes ilanını sevinç gösterileriyle karşıladı. Planın diğer aşamalarına ilişkin belirsizlik sürerken İsrail’in daha önce olduğu gibi ateşkesi bozup bozmayacağı endişesi sürüyor.

ABD Başkanı Trump, İsrail ile Hamas arasında 20 maddelik barış planı çerçevesinin ilk aşaması üzerinde anlaşmaya varıldığını duyurdu. Trump, Mısır’da yürütülen dolaylı müzakereler sonucunda onaylanan anlaşmayla tüm rehinelerin serbest bırakılacağını, ayrıca İsrail askerlerinin Gazze’deki “sarı hat” olarak adlandırılan sınıra çekileceğini söyledi. Trump, “Bu tarihi ve benzeri görülmemiş olayın gerçekleşmesi için bizimle birlikte çalışan Katar, Mısır ve Türkiye'den arabuluculara teşekkür ediyoruz” dedi.

‘TRUMP ŞOV’

Trump, ateşkeste anlaşma sağlandığı “haberini” Beyaz Saray’da canlı yayınlanan bir etkinlik sırasında Dışişleri Bakanı Marco Rubio’nun “kâğıda yazılı bir not uzatırken kulağına fısıldamasıyla” aldı. Associated Press fotoğrafçısı Evan Vucci’nin yakaladığı karede Rubio’nun Trump’a uzattığı notta “Çok yakınız. Anlaşmayı ilk olarak senin duyurabilmen için Truth Social paylaşımını onaylaman gerekiyor” ifadeleri yer aldığı görüldü.

Trump daha sonra gazetecilere “hafta sonuna doğru Ortadoğu’ya gitmeyi planladığını” belirterek “Belki Mısır’a, hatta Gazze’ye uğrayabilirim” dedi.

Trump, ABD basınına verdiği röportajda ise İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile telefonda görüştüğünü belirterek Hamas’ın elindeki rehineleri 13 Ekim Pazartesi günü serbest bırakabileceğini söyledi. Trump, “Netanyahu’ya ‘İsrail tüm dünyayla savaşamaz’ dedim. O da bunun farkında” açıklamasında bulunurken Netanyahu’nun ona “İnanamıyorum, şimdi herkes beni seviyor” dediğini iddia etti. İsrail Başbakanlık Ofisi ise Netanyahu’nun Trump’ı İsrail Meclisi Knesset’e hitap etmeye davet ettiğini açıkladı.

HAMAS GÜVENCE İSTEDİ

Trump’ın ateşkes açıklamasını doğrulayan Hamas da arabuluculara teşekkür ederken “İsrail’in Gazze’den çekilmesini hedefleyen Trump’ın çabalarını takdir ettiğini” duyurdu. Hamas, Trump’tan ve garantör ülkelerden İsrail’in ateşkesi tam olarak uygulamasını güvence altına almasını istedi.

Açıklamada “Halkımızın fedakârlıklarının boşa gitmeyeceğini, verdiğimiz söze sadık kalacağımızı ve halkımızın özgürlük, bağımsızlık ve kendi kaderini tayin etme hakkı gibi ulusal haklarından vazgeçmeyeceğimizi vurguluyoruz” denildi. İsrail’in serbest bırakmasını istediği Filistinlilerin listesini teslim ettiğini kaydeden Hamas, “Son Filistinli esir serbest kalana kadar çabalar sürecek” dedi.

FİLİSTİN DEVLETİ VURGUSU

Filistin Devlet Başkanı Mahmud Abbas da ateşkese ilişkin açıklamasında Trump ve tüm arabuluculara teşekkür etti. Bu çabaların, 1967 sınırlarında başkenti Doğu Kudüs olan bağımsız Filistin devletinin kurulmasıyla sonuçlanmasını umduğunu ifade eden Abbas “Gazze’nin egemenliği Filistin Devleti’ne aittir” dedi.

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu da “diplomatik bir başarı” olarak nitelendirdiği anlaşmayı “ulusal ve manevi bir zafer” olarak nitelendirdi. İsrail’deki savaş kabinesi ise ateşkes anlaşmasını onaylamak için dün akşam saatlerinde toplandı.

İsrail basınında çıkan haberlerde, Hamas’ın sağ esirleri tek seferde bırakacağı ancak ölü esirlerin cenazelerinin teslim edilmesinin zaman alabileceği ifade ediliyor. Gazze’de 48 İsrailli esirin bulunduğu belirtilirken bunların 20’sinin sağ olduğuna inanılıyor. Ayrıca ateşkesin imzalanmasında sonraki 72 saat içinde 1700 Filistinli mahkumun İsrail hapishanelerinden serbest bırakılabileceği belirtiliyor.

∗∗∗

ANLAŞMAYA İLİŞKİN BELİRSİZLİKLER NELER?

Ateşkes anlaşması savaşın sona ereceğine dair umutları artırsa da Trump’ın barış planının uygulanması ve İsrail’in esirleri geri aldıktan sonra atacağı adımlara ilişkin belirsizlik sürüyor.

Trump’ın 20 maddelik barış planına ilişkin belirsizliklerin başında İsrail’in çekilme zamanı ve kapsamı, Hamas’ın gelecekte oynayacağı rol ile Gazze’de savaş sonrası yönetim geliyor. Gazze’nin yönetimi için Eski İngiltere Başbakanı Tony Blair’in de yer alacağı uluslararası bir “Barış Kurulu” öngören Trump’ın planı,  Filistin Yönetimi’ne kısıtlı bir rol biçiyor.

HAMAS’IN GELECEKTEKİ ROLÜ

İsrail ve ABD ile Batı ve Arap ülkeleri, Hamas’ın gelecekte Gazze yönetiminde yeri olmadığı konusunda hemfikirken Trump ve Netanyahu, Hamas silahsızlandırılmadan savaşın bitmeyeceğini söylüyor. Filistinli kaynaklara göre İsrail askerleri Filistin topraklarında bulunduğu sürece Hamas’ın silah bırakmayacağını belirtirken Hamas, şimdiye kadar görüşmelerde silahsızlanma talebini reddetti.

Hamas’ın talebiyle paralel bir şekilde endişeleri artıran bir diğer belirsizlik ise İsrail’in Gazze’deki tüm rehineleri aldıktan sonra atabileceği adımlar. Gazze’deki tüm İsrailli rehinelerin serbest bırakılmasının ardından İsrail, saldırıları tekrar başlatabilir. Gazze’de ABD’li elçi Steve Witkoff’un arabuluculuğunda 19 Ocak’ta yürürlüğe giren ateşkes ve esir takası anlaşmasının birinci aşaması 2 Mart’ta sona ermişti.

İSRAİL ATEŞKESİ BOZAR MI?

İsrail, müzakerelerde anlaşma sağlanamadığı gerekçesiyle ateşkesi bozarak 18 Mart’ta Gazze’ye tekrar saldırı düzenlemeye başlamıştı. İsrail’in verdiği sözlere uymadığını açıklayan Hamas, Netanyahu’nun “kendini ülke içindeki krizlerden kurtarmak için İsrailli esirleri kurban ettiğini” açıklamıştı.

Böyle bir durumun tekrar yaşanması, Hamas’ın silah bırakmaması durumunda dahi olası müzakerelerde pazarlık gücünü azaltacak.

Her ne kadar Trump ile İsrail kamuoyundan ve uluslararası toplumdan artan baskı böyle bir ihtimali oldukça azaltsa aşırı sağcı koalisyon ortaklarının kabineden çekilme tehditleri ve 2026 Ekim’de yapılması planlanana genel seçimler, Netanyahu’nun siyasi nedenlerle savaşı uzatma kararı alabileceğini gösteriyor.

∗∗∗

KRİTİK 5 GÜN

Mısır basınına göre, Gazze'de yürürlüğe girmesi beklenen ateşkes anlaşmasının ilk aşaması, İsrail ordusunun çekilmesinin bugün başlamasından sonra 5 gün sürecek. Pazartesi günü, esir takası süreci Türkiye, Mısır, Katar ve ABD'nin gözetiminde başlayacak.

∗∗∗

PARİS’TE GAZZE TOPLANTISI: İSRAİLLİ BAKAN TEPKİ GÖSTERDİ

Trump’ın planında yer almasa da destekleyen Batı ve Arap ülkeleri, sürecin bağımsız bir Filistin Devleti’nin kurulmasıyla sonuçlanması gerektiği görüşünde. Bu doğrultuda dün Fransa’nın başkenti Paris’te de Gazze’nin savaş sonrası dönemde yeniden inşasının masaya yatırıldığı bir toplantı düzenlendi. Dışişleri bakanları düzeyindeki toplantıya, Avrupa ve Müslüman ülkeler ile Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın yanı sıra ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio’nun da katılacağı belirtilmişti. Ancak İsrail yönetimi,  Filistin devletinin asla gerçekleşmeyeceğini belirtiyor. İsrail Dışişleri Bakanı Gideon Saar, toplantının Trump’ın planını “baltalama girişimi” olduğunu, “Gazze’de İsrail’in onayı olmadan hiçbir düzenleme yapılamayacağını” savundu.

∗∗∗

İSPANYA MECLİSİ AMBARGOYU ONAYLADI

İspanya Meclisi, Başbakan Pedro Sánchez’in önerisiyle İsrail’e silah, askeri ekipman ve çift kullanımlı teknoloji satışını yasaklayan ambargoyu parlamentoda 178’e 169 oyla onayladı. Kararname, İsrail’e savunma amaçlı tüm teçhizat, teknolojik donanım, silah ve malların ihracatını yasaklıyor. Ayrıca askeri yakıtların taşınmasını sağlayan gemi ve uçakların İspanyol limanlarına, hava sahalarına girmesi engelleniyor. Sánchez, ambargoyu “İspanya’nın insan hakları ilkesiyle tutarlı bir tutum sergilemesinin gereği” olarak savundu.