Kontrolsüz sosyal medya kullanımı "beyin çürümesi"ne yol açabilir
Amerikan Psikoloji Derneği’nin (APA) 71 çalışma ve 98 binin üzerinde katılımcıyla hazırladığı kapsamlı analiz, TikTok, Instagram Reels ve YouTube Shorts gibi kısa video platformlarının yoğun kullanımının dikkat, hafıza ve dürtü kontrolü üzerinde belirgin olumsuz etkiler yarattığını ortaya koydu. Verilerin, bilimsel literatürde giderek daha sık kullanılan “beyin çürümesi” (brain rot) tartışmasını güçlendirdiği belirtiliyor.
Küresel ölçekte milyonlarca insanın günlük rutininin parçası haline gelen kısa videolar, Amerikan Psikoloji Derneği’nin yürüttüğü geniş kapsamlı bir araştırmayla yeniden tartışma konusu oldu. APA’nın meta-analizi, kısa video tüketiminin artmasıyla birlikte dikkat süresinde düşüş, bilişsel kontrol zayıflaması ve impulsivite artışı arasında anlamlı ilişki bulunduğunu ortaya koydu.
Amerikan Psikoloji Derneği (APA), kısa video platformlarının etkisini incelemek amacıyla farklı ülkelerden 71 akademik çalışmayı bir araya getirerek 98.299 katılımcının verilerini analiz etti. Bulgular, TikTok, Instagram Reels ve YouTube Shorts gibi algoritma temelli içerik akışlarına uzun süre maruz kalmanın nörobilişsel işlevlerde gerilemeye yol açtığını gösteriyor.
ODAKLANMA, DİKKAT VE DÜRTÜ KONTROLÜ ZAYIFLIYOR
Analizde, izlenen kısa video sayısı arttıkça dikkat süresinin kısaldığı, odaklanma becerisinin zayıfladığı ve dürtü kontrolünde belirgin bozulmalar görüldüğü saptandı. Araştırmacılar, bu platformların hızlı karşılık veren algoritmalarının beyin ödül sistemini sürekli tetikleyerek dopamin düzeyini yükselttiğini, bunun da zamanla dikkat dağınıklığı ve davranışsal kontrol sorunlarıyla bağlantılı olduğunu belirtiyor.
Meta-analiz ayrıca kısa video kullanımının yoğun olduğu yaş gruplarında -özellikle ergen ve genç yetişkinlerde- riskli karar alma eğilimlerinin arttığını ve yürütücü işlevlerde (planlama, sıralama, değerlendirme gibi) zayıflama işaretleri bulunduğunu aktarıyor.
APA uzmanlarına göre kısa videoların hızlı tüketim yapısına dayanan tasarımı, beynin uzun süreli odaklanmayı sağlayan sinir ağlarını zayıflatabiliyor. Araştırma, bu nedenle algoritmik içerik akışlarının özellikle genç kullanıcıların gelişimsel süreçleri üzerinde dikkatle izlenmesi gerektiğini vurguluyor.
Çalışmanın sonuçları, sosyal medya platformlarının kullanıcı davranışlarını nasıl biçimlendirdiğine dair tartışmaları güçlendirirken, dijital çağda dikkat sağlığının korunmasına yönelik politikalar ve bilinçlendirme çalışmalarının önemini bir kez daha gündeme taşıdı.
BRAİN ROT NEDİR?
Oxford İngilizce Sözlüğü, 2024 yılının en popüler kelimesini beyin çürümesi/beyin erimesi anlamına gelen "brain rot" olarak açıkladı.
Kelime, sosyal medyanın gereksiz kullanımını yansıtıyor.
Sosyal medya çağında yeni bir anlam kazanan 170 yıllık bir kavram olan beyin çürümesi, 2024 yılı için Oxford Yılın Kelimesi seçildi.
Oxford İngilizce Sözlüğü'nün yayıncısı Oxford University Press, beyin çürümesini “bir kişinin zihinsel veya entelektüel durumunun, özellikle önemsiz veya meydan okumayan olarak kabul edilen materyallerin aşırı tüketiminin sonucu olarak görülen sözde bozulmasına” atıfta bulunmak olarak tanımlıyor.
