Kültür harcamalarının payı yine %1’in altında kaldı

TÜİK’in açıkladığı 2024 Kültür Harcamaları İstatistikleri, kültür alanında nominal artışa rağmen yapısal sorunların sürdüğünü ortaya koydu. Kültür harcamaları geçen yıla göre %83,3 artarak 408,3 milyar TL’ye ulaştı; ancak bu artışa rağmen kültürün gayrisafi yurt içi hasıla içindeki payı sadece %0,9 oldu. Harcama kalemlerinde hanelere ve devlete ait artışlar dikkat çekerken, kültürel ürün ithalatındaki %166’lık yükseliş kültür ekonomisinin dışa bağımlı hale geldiğini gösteriyor.

KÜLTÜR HARCAMALARINDA AĞIRLIK DEVLETTE

Toplam kültür harcamalarının yarıya yakınını oluşturan genel devlet harcamaları, 2024’te yüzde 76,1 artarak 200,3 milyar TL’ye yükseldi. Devlet kültür yatırımlarının üçte ikisi merkezi yönetim bütçesinden karşılanırken, en yüksek payı yüzde 17,7 ile kültürel miras harcamaları aldı. Müze, ören yeri ve kültürel koruma alanlarına yapılan bu yatırımlar, kültür bütçesinin ağırlıklı yönünü oluşturdu.

KATILIMDAN ÇOK FİYATLAR ARTTI

Hanehalkı kültür harcamaları ise bir yılda yüzde 91,5 arttı. Bilgi işleme ekipmanları yüzde 25, kültürel hizmetler yüzde 24,3, kitaplar ise yüzde 18,1 ile başı çekti. TÜİK verileri, kültür harcamasındaki bu artışın kültürel katılımın yükselmesinden ziyade fiyat artışlarından kaynaklandığını gösteriyor.

Kültürel sektörlerin faktör maliyetiyle katma değeri 2024’te yüzde 73,9 artarak 188,5 milyar TL’ye çıktı. Katma değerin en büyük kısmı basılı medya, sinema-video-müzik yapımcılığı ve mimarlık faaliyetlerinden geldi.

KÜLTÜRDE DIŞA BAĞIMLILIK ARTTI

Dış ticaret kalemleri ise kültür alanındaki kırılganlığı gözler önüne serdi. Kültürel mal ihracatı yüzde 8,1 artarak 9,8 milyar dolar olurken, ithalat yüzde 166 artışla 7,3 milyar dolara yükseldi. El sanatları hem ithalat hem ihracatta en büyük payı aldı. Kültürel ithalattaki hızlı artış, Türkiye’nin kültürel ürünlerde dışa bağımlılığının derinleştiğini ortaya koydu.

İSTİHDAMDA SINIRLI BÜYÜME

İstihdam cephesinde kültür alanı sınırlı bir büyüme kaydetti. Kültürel istihdam yüzde 6,5 artarak 957 bin kişiye ulaştı ve toplam istihdamın yüzde 2,9’unu oluşturdu. Sektörde çalışanların yarısından fazlası üniversite mezunu. Kültürel istihdamın üçte birini el sanatları çalışanları oluştururken, mimarlar ve tasarımcılar yüzde 19,2, yazarlar, gazeteciler ve dilbilimciler yüzde 8,2 pay aldı. Kadın istihdamının en yüksek olduğu alan “diğer dil öğretmenleri” olurken, en düşük kadın oranı kültür ve sanat alanındaki yardımcı mesleklerde görüldü.

Veriler, kültür alanında nominal büyüme yaşansa da kültür ekonomisinin payının düşük kaldığını, ithalat bağımlılığının arttığını ve istihdamdaki büyümenin sınırlı olduğunu ortaya koyuyor.