Kuraklıkla birlikte umut da kurudu

Hasat sonuna gelinen buğdayda üreticinin yüzü yine gülmedi. Enflasyon, girdi fiyatlarındaki artış ve kuraklık üreticinin maliyetlerini artırırken üretim miktarını düşürdü. Bu yıl ciddi verim kayıpları yaşanırken üretici hem verim kaybı hem de düşük alım fiyatı nedeniyle zarar etti.

Özellikle İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu Bölgelerinde yaygın olarak üretilen buğdayın yüzde 78’i kuru tarım alanlarında yapılıyor. Amerika Birleşik Devletleri Tarım Bakanlığı Dış Tarım Servisine göre yetiştirme sezonu boyunca devam eden kurak hava şartları nedeniyle Türkiye'nin 2025/26 üretim yılı buğday üretimi bir önceki yıla göre yüzde 15 düşüşle yaklaşık 16,3 milyon ton olarak tahmin ediliyor.

Bu yıl ciddi verim kayıpları beklense de buğday üretim alanları son yıllarda adeta eridi. Son 30 yılda buğday ekim alanları yüzde 30 azaldı. Bu dönemde ülke nüfusu yüzde 50 arttı. Kişi başına düşen buğday miktarı 300 kilo seviyesinden 200 kiloya kadar geriledi. Türkiye ürettiğinin yarısından fazla buğday ithal eder hale geldi. 2003-2024 buğday ithalatında rekorlar kırılırken, yapılan 107 milyon tonluk ithalat karşılığında 29,5 milyar dolar ödendi.

ABD Tarım Bakanlığı’nın tahminleri arasında ithalat beklentileri de yer aldı. 2025/26 sezonu buğday tüketiminin ise 19,4 milyon ton olarak tahmin edildiği raporda, buğday ithalat tahmini ise yaklaşık 10,3 milyon ton olarak belirtildi.

Tarım Yazarı Gazi Kutlu, ilk planlama yılında çöküş yaşandığını kaydetti. “Cumhuriyetimizin ikinci yüzyılının ilk iki yılı, çiftçilerimiz açısından oldukça zorlu geçiyor” diyen Kutlu, “Buğdayın anavatanı olan ülkemizde, nüfus artmasına rağmen son 40 yıldır üretim ortalama 20 milyon ton civarında seyrediyor. Bu yıl, planlı üretimin ilk yılı olmasına rağmen buğdayda hedeflenen üretim miktarının ne olduğu açıklanmadı. Ancak yaşanan kuraklık nedeniyle rekolte kaybının kaçınılmaz olduğu ortada” ifadelerini kullandı.

İthalat rekoru yaşanabileceğini kaydeden Kutlu, “Geçmiş yıllarda olduğu gibi, üretimin hem iç talebi hem de un, makarna, bisküvi ve irmik gibi ürünlerin ihracatını karşılamaya yetmemesi, ithalat rekorlarını beraberinde getirmişti. Bu yıl da benzer şekilde yeni bir ithalat rekoruna imza atmamız olası. İthal buğdayın bir bölümü ihraç ürünlerde kullanılacak, bir bölümü ise iç piyasada kalacak” diye konuştu.

GİRDİ FIYATLARI FIRLADI

Bu durumun çiftçi açısından daha da zor olduğuna dikkat çeken Kutlu, “TÜİK verilerine göre tarımsal girdi fiyatları yıllık yüzde 30’un üzerinde artarken buğday alım fiyatı 11 liradan 13,5 liraya çıkarıldı. Yani artış oranı yüzde 22’de kaldı. Maalesef ekonomik krizin faturası yine çiftçimize kesiliyor” dedi.

“Ortada çok net bir gerçek var” diyen Kutlu, “Tarımsal üretimde mevcut politikalarla yol alamıyoruz. Artık çiftçiyi ayakta tutacak, üretimi artıracak ve dışa bağımlılığı azaltacak yeni adımlar atmanın zamanı geldi, geçiyor” diye konuştu.

Kişi Başına Buğday Üretimi (kg/yıl):