Meydan okudular
Şanghay İşbirliği Örgütü’nün bugüne kadarki en geniş katılımlı zirvesi Tiencin’de yapıldı. ABD liderliğindeki Batı hegemonyasına karşı meydan okumaya dönüşen zirvede tek kutuplu sistemin sona erdiği kaydedildi.
Dış Haberler
Çin Halk Cumhuriyeti’nin Tiencin kentinde düzenlenen iki günlük Şangay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ) Zirvesi sona erdi. 20’den fazla ülkenin devlet ve hükümet başkanlarının katıldığı zirve Batı ittifakına meydan okumaya dönüştü. Aralarında Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Hindistan Başbakanı Narendra Modi, İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, Çin Lideri Xi Jinping’in de olduğu liderler çok kutuplu dünya vurgusu yaptı. Toplantıda Laos, ŞİÖ’nün yeni diyalog ortağı olarak kabul edildi.
Şİ’DEN DÖRT İLKE
Çin Devlet Başkanı Şi Jinping ilk günkü açılış konuşmasında ülkesinin SİÖ çerçevesindeki vizyonunu “dört ilk” altında özetledi.
Çin’in binlerce kilometrelik sınır hattını işbirliğini pekiştiren bir bağa dönüştürdüğünü kaydeden Şi, “Kuşak ve Yol” işbirliği ile de bölgesel kalkınma ve refahın ivme kazandığını belirtti. Xi, komşularıyla nesilden nesile devam edecek dostluk ilişkileri kurma taahhüdünde bulunduklarını söyleyerek ayrıca, “Ortak Müzakere, Ortak İnşa ve Ortak Paylaşım” anlayışını savunduklarını kaydetti. Aynı zamanda ülkesinin gerçek çok taraflılığı benimsediğini ifade etti.
Şi, Şanghay İşbirliği Örgütü’nün, çok taraflılık anlayışıyla ve uluslararası eşitlik ile adaletin yanında olarak hegemonyacılığa ve güç siyasetine karşı etkin bir güç haline geldiğini söyledi.
Şi, SİÖ’nün uluslararası arenadaki etkisinin ve cazibesinin her geçen gün daha da arttığını ifade ederek “Shanghai Ruhu yüceltilmeli” dedi. Şi, Şanghay İşbirliği Örgütü küresel yönetişimde reform çağrısı yaparak, eşitlik, çok taraflılık ve halk odaklı yaklaşımı temel alan “Küresel Yönetişim Girişimi”ni duyurdu. Şi beş temel ilkeyi de şöyle vurguladı: Birincisi, egemen eşitliğe bağlı kalmalıyız. İkincisi, uluslararası hukuka riayet etmeliyiz. Üçüncüsü, çok taraflılığı uygulamalıyız. Dördüncüsü, insan odaklı yaklaşımı savunmalıyız. Beşincisi ise somut adımlar atmaya odaklanmalıyız.
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile ikili bir zirve gerçekleştiren Hindistan Başbakanı Narendra Modi, "Hindistan ve Rusya, en zor şartlar altında bile her zaman omuz omuza ilerlemiştir" dedi. Modi de iki ülke arasındaki güçlü ilişkilere işaret ederek, 1,4 milyar Hint vatandaşının Putin’in bu yıl gerçekleştirmeyi planladığı Hindistan ziyaretini beklediğini dile getirdi. Ukrayna Savaşı’na da değinen Modi, "Çatışmayı mümkün olan en kısa sürede sona erdirmenin ve barışı sağlamanın yollarını aramak gerekir. Bu, tüm insanlığın çağrısıdır" ifadelerini kullandı. Putin, iki ülke arasındaki işbirliğinin BRICS, G20, Birleşmiş Milletler ve SİÖ nezdinde ilerlediğini söyledi. İki ülke arasındaki ilişkilerin "özel imtiyazlı stratejik ortaklık" düzeyinde bulunduğunu vurgulayan Putin, "Çok yönlü Rusya-Hindistan ilişkileri, bu ilkelere dayanarak etkin şekilde gelişiyor" ifadesini kullandı.
YENİ BİR GÜVENLİK SİSTEMİ
Putin, Ukrayna krizine değinerek, kalıcı barış için krizin temel nedenlerinin ortadan kaldırılması gerektiğini söyledi. SİÖ içindeki diyalogun, Avrasya’da eski Avrupa merkezli ve Avrupa-Atlantik modellerin yerini alacak yeni bir güvenlik sisteminin temellerinin atılmasına yardımcı olduğunu söyleyen Putin, "ŞİÖ, uluslararası sorunların çözümünde etkisini sürekli artırıyor" ifadesini kullandı. Putin, ŞİÖ sürecinin "Daha adil bir çok kutuplu dünya düzeni yaratılma" sürecine katkı sağlanacağını vurguladı. Zirvenin en önemli konuklarından Putin’in yarına kadar Çin’de kalarak başta Şi Cinping olmak üzere çok sayıda liderle ikili görüşmelerde bulunacağı kaydedildi. Ukrayna’da savaş suçu işlediği gerekçesiyle Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) tarafından 2023 yılının Mart ayında hakkında uluslararası yakalama emri çıkarılan Putin, son iki buçuk yılda nadiren ülke dışına çıkıyor.
MODİ-Şİ İŞBİRLİĞİ DEDİ
Dünyanın en kalabalık nüfusuna sahip iki nükleer ülkesi Hindistan ile Çin yakın zamana kadar yer yer, sınır bölgesinde ufak çaplı çatışmalara varan gerginlikler yaşıyordu. Hint lider Modi işe Şi’nin görüşmesinde "Karşılıklı güven, saygı ve anlayış çerçevesinde" ilişkilerin geliştirilmesi karar bağlandı. Modi, "İki ülkede yaşayan 2,8 milyar insanın çıkarı bizim iş birliğimize bağlı" ifadelerini kullandı.
TİANJİN BİLDİRİSİ
Liderler ŞİÖ’nün 2026-2035 dönemine ilişkin kalkınma stratejisini onayladı. Zirve sırasında, güvenlik, ekonomi, kültürel etkileşimler ve kurumsal yapının güçlendirilmesine yönelik 24 sonuç belgesi de kabul edildi. Zirve sonunda örgütün geleceğine yön verecek Tianjin Bildirisi de yayınlandı. Bildiride karşılıklı işbirliğinin artırılması karara alındı. 2001’de kurulan 10 üyeli ŞİÖ’de "diyalog ortağı" olarak yer alan Türkiye adına zirveye katılan AKP’li Cumhurbaşkanı Erdoğan da zirve kapsamında Putin, Modi, Ermensitan Başbakanı Nikol Paşinyan gibi isimlerle ikili görüşmeler gerçekleştirdi.
∗∗∗
SİÖ NEDİR?
SİÖ bugün 26 ülkenin katılımıyla 50’den fazla alanda işbirliği yürüten ve toplam ekonomik büyüklüğü 30 trilyon dolara yaklaşan dünyanın en büyük bölgesel örgütüne dönüşmüş durumda. Çin, Rusya, Hindistan, İran gibi ülkelerin üye olduğu ŞİÖ’de Türkiye ile birlikte Azerbaycan, Ermenistan, Kamboçya, ise örgütün diyalog ortakları arasında.
∗∗∗
ASKERİ GEÇİT TÖRENİ İLE MESAJ!
Başkent Pekin’de çarşamba günü büyük bir askeri geçit töreni yapılacak. Japonya’nın İkinci Dünya Savaşı’nda yenilgiyi kabul etmesinin 80’inci yıl dönümü nedeniyle yapılacak olan törene Rusya Devlet Başkanı Putin ile Kuzey Kore Devlet Başkanı Kim Jong Un’un da olduğu 20’den fazla devlet ve hükümet başkanının katılması bekleniyor.
