Nadir toprak savaşı

Dış Haberler

ABD ile Çin arasındaki değerli mineraller ve nadir toprak elementleri rekabeti şiddetleniyor. Zengin rezervlere sahip Gröndland’ı isteyen, savaş içindeki Ukrayna ile maden anlaşması imzalayan ABD Başkanı Donald Trump,  mineral ve nadir toprak elementleri mücadelesinde gözünü kararttı. Trump, Beyaz Saray’da Avustralya Başbakanı Anthony Albanese ile nadir toprak elementleri ve diğer kritik minerallerin arzını artırmayı amaçlayan bir anlaşma imzaladı.

NE VAR NE YOK KAPACAK

8,5 milyar dolarlık anlaşmanın imza töreninde konuşan Trump, "Yaklaşık bir yıl içinde, o kadar çok kritik mineral ve nadir toprak elementine sahip olacağız ki, bunlarla ne yapacağınızı bilemeyeceksiniz" dedi.

5 ay süren müzakerelerin sonucunda atılan imzalara ilişkin Avustralya Başbakanı Albanese de, anlaşmanın ülkesinin madencilik ve işleme yeteneklerini genişletecek "kullanıma hazır" projelerden oluşan bir boru hattını destekleyeceğini söyledi. Albanese, son anlaşmanın ortaklığı "bir sonraki seviyeye" taşıyacağını söyledi.

ÇİN’İN DAVETİNE ‘EVET’

Avustralya ile yapılan anlaşmanın ardından Oval Ofis’te gazetecilere konuşan Trump, Çin ile yaşanan gerilime de değindi. Pekin’den aldığı davet üzerine gelecek yılın başında Çin’e gideceğini söyleyen Trump, "Çin’e davet edildim ve bunu gelecek yılın başlarında yapacağım. Her şey belli" dedi. Trump, Çin Devlet Başkanı Şi ile Güney Kore’de bir araya geleceğini belirterek, neler yapabileceklerine bakacaklarını ifade etti.

Şi ile muhtemelen "çok adil" bir anlaşmaya varacaklarını düşündüğünü aktaran Trump, "her iki ülke için de iyi olacak bir şey" üzerinde çalışacaklarını kaydetti. Bir anlaşma sağlanamaması halinde Çin’e 1 Kasım itibarıyla yüzde 100 ek gümrük vergisi uygulayacağını yineleyen Trump, "Bence bir anlaşma yapacağız. Bizi nadir toprak elementleriyle tehdit ettiler, ben de onları tarifelerle tehdit ettim, ama onları ayrıca başka birçok şeyle de tehdit edebilirim, mesela uçaklarla. Çünkü uçakları için parça bulamıyorlar" diye konuştu. Çin ve ABD arasındaki rekabet kızışırken Trump’ın vergi artırımına karşı Pekin, 9 Ekim’de nadir toprak elementlerinin ihracatı alanındaki kontrolünü sıkılaştırdı. Trump bu hamleye Çin ürünlerine ek %100 gümrük vergisi açıklayarak yanıt verdi.

Bu arada CHP Lideri Özgür Özel, Türkiye’deki nadir toprak elementlerin devlet tarafından işletilmesi için kanun teklifi hazırladıklarını belirtti. Teklife ilk imzayı canlı yayında atan Özel, Erdoğan’a seslenerek iktidarın madenleri ABD’ye sattığını kaydetti.

∗∗∗

KÜRESEL ÜRETİMİN YÜZDE 69’U ÇİN’E AİT

Çin, açık ara dünyanın en büyük nadir toprak elementleri üreticisi. ABD Jeolojik Araştırmalar Kurumunun (USGS) verilerine göre 2024’te dünya genelinde nadir toprak elementi üretimi 390 bin tona ulaşırken bunun 270 bin tonu Çin’de üretildi. Dünyada 17 grup nadir toprak elementinin yaklaşık yüzde 69’unu üreten Çin, küresel pazardaki hakimiyetini koruyor. Dünya genelinde nadir toprak elementlerinin toplam üretimi 2010 ile 2024 yılları arasında iki kattan fazla arttı.

∗∗∗

NADİR TOPRAK ELEMENTLERİ NEDİR?

Nadir toprak elementleri, son yıllarda birçok ileri teknolojide kullanımları nedeniyle giderek daha da önem kazanan 17 kimyasal elementten oluşan bir listeyi içerir. Nadir toprak elementleri arasında şu elementler yer alıyor: Seryum (Ce), disprozyum (Dy), erbiyum (Er), europiyum (Eu), gadolinyum (Gd), holmiyum (Ho), lantan (La), lutesyum (Lu), neodimyum (Nd), praseodimyum (Pr), prometyum (Pm), samaryum (Sm), skandiyum (Sc), terbiyum (Tb), tülyum (Tm), iterbiyum (Yb) ve itriyum (Y).

Nadir toprak elementlerinin nihai kullanım alanları arasında mıknatıs, pil, katalizör, ekran ve daha fazlasının üretimi yer alıyor. Nadir elementler yarı iletken üretiminden, elektrikli araçlara ve savunma imalatına kadar her alanda çok değerli. Yerine konulamaz özellikleri nedeniyle birçok endüstri, nadir toprak elementlerine büyük ölçüde bağımlı.