Öne çıkan isimler: Hamaney'in ardından İran'da yeni lider kim olacak?
İran lideri Ayetullah Ali Hamaney'in ABD-İsrail saldırısında hayatını kaybetmesinin ardından yeni lideri Uzmanlar Meclisi belirleyecek. Hamaney'in yerine gelecek yeni lider için birçok isim öne çıkıyor.
İran’da devletin en üst makamı olan "Veliyy-i Fakih" konumundaki Ayetullah Ali Hamaney’in ölümü sonrası yerine gelecek ismi Uzmanlar Meclis’i belirleyecek.
Hamaney’in ABD ve İsrail tarafından düzenlenen ortak bir hava saldırısında öldürülmesi, 1979'dan bu yana ülkenin en kritik siyasi geçiş sürecini başlattı.
İran’da liderlik makamının boşalması halinde anayasal halefiyet mekanizması uygulanıyor. Sürecin merkezinde, yeni lideri belirleme yetkisine sahip olan ve "Uzmanlar Meclisi" (Meclis-i Hubregan) olarak bilinen kurum bulunuyor.
GEÇİCİ LİDERLİK KONSEYİ GÖREVDE
İran Anayasası’nın 111. maddesine göre, liderin ölümü, istifası veya görevden alınması durumunda liderlik görevlerini geçici olarak üç kişiden oluşan bir konsey üstleniyor.
Bu konseyde Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, Yargı Erki Başkanı Gulam Hüseyin Muhsini Ejei ve Anayasayı Koruyucular Konseyi tarafından seçilen bir din adamı yer alıyor. Bu görev için Ayetullah Ali Rıza Arafi belirlendi.
Bu konsey, yeni lider seçilene kadar Veliyy-i Fakih makamının görevlerini geçici olarak birlikte yürütüyor.
YENİ LİDERİ UZMANLAR MECLİSİ BELİRLEYECEK
İran Anayasası’nın 107. maddesine göre, 88 üyeden oluşan ve halk tarafından sekiz yıllığına seçilen Uzmanlar Meclisi, liderin ölümü veya görev yapamaz hale gelmesi durumunda yeni lideri seçmekle yükümlü. Üyeler üst düzey din adamlarından oluşuyor.
YENİ LİDER NASIL SEÇİLİYOR?
Anayasada seçim için belirli bir süre sınırı bulunmuyor. Ancak Uzmanlar Meclisi’nin Tahran’da toplanarak oylama sürecini başlatması bekleniyor.
Seçim gizli oyla yapılıyor. Toplantıya katılan üyelerin salt çoğunluğunu alan aday yeni lider olarak ilan ediliyor.
HAMANEY'İN YERİNE KİMLERİN İSMİ GEÇİYOR?
İran lideri Ali Hamaney’in ABD-İsrail saldırısında ölmesinin ardından ülkenin yeni liderinin kim olacağı konusunda birden fazla aday öne çıkıyor.
İran’ın yeni liderini din adamlarından oluşan İran Uzmanlar Meclisi belirleyecek.
Hamaney, ölümünden önce halefi için herhangi bir isme işaret etmemişti.
• Hamaney’in oğlu Mücteba Hamaney
Adaylar arasında Hamaney’in oğlu Mücteba Hamaney’in ismi öne çıkıyor. 57 yaşındaki Mücteba Hamaney, 1980-88 arasında devam eden Birinci Körfez Savaşı’na katılmış ve babasının politikalarının sıkı bir destekçisi olarak biliniyor.
ABD Hazine Bakanlığı, 2019’da Mücteba Hamaney’i, herhangi bir resmi görevi bulunmamasına rağmen İran yönetimini temsil ettiği gerekçesiyle yaptırım listesine eklemişti.
• Ruhullah Humeyni'nin toprunu Hasan Humeyni
İslam Cumhuriyeti’nin kurucusu Ruhullah Humeyni'nin torunu Hasan Humeyni'nin de adı liderlik için geçiyor.
Ancak bazı kulis bilgilerine göre, Hasan Humeyni'nin adı değerlendirme listesinde bulunmuyor.
• Yargı Erki Başkanı Gulam Hüseyin Muhsini Ejei
Uluslararası hukuk alanında yüksek lisans derecesi bulunan Ejei, Yargı Erki Başkanlığının yanı sıra Uzmanlar Meclisi üyesi olarak da görev yapıyor.
Eski İran Cumhurbaşkanı Mahmud Ahmedinejad’ın başkanlığı döneminde, 2005-2009 yılları arasında İran İslam Cumhuriyeti İstihbarat ve Ulusal Güvenlik Bakanı olarak çalıştı.
• Anayasayı Koruyucular Konseyi üyesi Ali Rıza Arafi
İran’da önde gelen bir din adamı olan Arafi, Uzmanlar Meclisi ve Anayasayı Koruyucular Konseyi üyesi olarak görev yapıyor.
Yeni lider seçilene kadar bu görevi geçici yürütecek konseyin de bir üyesi olan Arafi, El-Mustafa Uluslararası Üniversitesi Rektörü, Kum Medresesi Başkanı ve Cuma Namazı İmamlığı gibi önemli görevlerde bulundu.
• Uzmanlar Meclisi Üyesi Sadık Laricani
Yeni İran lideri olarak seçilecek isimler arasında öne çıkan bir diğer isin Laricani, Hamaney’in 2009’da İran Başyargıcı olarak atamasının ardından bu görevi 10 yıl yürüttü.
Necef doğumlu Laricani, 1989’dan bu yana İran’ın liderini seçmek ve performansını denetlemekle görevli en üst anayasal organ olan Uzmanlar Meclisi üyeliğine iki kez seçildi.
• Uzmanlar Meclisi Üyesi Nuri Hamedani
İran’ın en önde gelen din alimlerinden biri olarak görülen Hamedani, Kum Medresesi’nde Allama Tabatabai ve Ruhullah Humeyni gibi isimlerden ders aldı.
Hamedani, Şah karşıtı faaliyetleri nedeniyle SAVAK güçleri tarafından birkaç kez tutuklanmıştı. Şu anda Kum’da yaşıyor ve Uzmanlar Meclisi üyeliğini sürdürüyor.
