Şap hastalığı büyüyor, et ve süt sektörü zorda: İthalat dursun, önlem alınsın

Kars, Ardahan, Iğdır’ın ardından Tokat ve Artvin başta olmak üzere son aylarda sıklıkla gündeme gelen şap hastalığı, et ve süt üreticilerini adeta perişan etti. Tarım ve Orman Bakanlığı Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü’nün 1 Temmuz 2025 tarihinde tüm hayvan pazarlarını kapatma kararına rağmen hastalık yayılırken, hayvanları hastalığa yakalanan üretici "Her gün bir yerde 10-15 hayvan ölümü oluyor. Bu hayvanları kredilerle aldık, kredilerimizi ödeyemez haldeyiz. Süt ve et üretimi bitiyor, ilaçlar çok pahalı, veteriner hizmetleri yetersiz, yetkililer sesimizi duysun" dedi. Veteriner hekimler de acilen üreticinin desteklenmesi gerektiğine dikkat çekti.

Şap virüsünün neden olduğu ve büyükbaş ile küçükbaş hayvanlar arasında bulaşıcılığı yüksek olan hastalık, hayvanlar arasında doğrudan temas ve dolaylı yollardan yayılıyor.

KREDİLER ERTELENMELİ

Bölgedeki hastalığa ilişkin bilgi veren Ardahan Hoçvan Dernekler Federasyonu Başkanı Derviş Arslan, her köyde günde ortalama 15-20 büyükbaş hayvanın öldüğünü söyledi. İki aydan bu yana hayvancılıkla uğraşanların ciddi anlamda mağduriyet yaşadıklarını anlatan Arslan, ‘‘İnsanlar kredi ile hayvanları aldı ancak gerek ölümler gerekse hayvan satışları hastalık kaynaklı yasaklanınca hayvanlarını satamaz hale geldiler. Eylül-ekim aylarında bu kredileri kapatmaları gerekecek ama satışlar olmadığı için kredisini ödeyemeyecek. Bu kredilerin faizsiz bir şekilde ertelenmesi gerekir’’ diye konuştu. Hastalığın şu anda büyükbaş hayvanlar arasında yaygın olduğunu vurgulayan Arslan, bölgede mera hayvancılığı yapması nedeniyle hastalığın bulaşmasının da kolay hale geldiğini anlattı.

Arslan, şöyle devam etti: ‘‘Bölgede besicilik yok hayvanlar merada. Bu nedenle hastalık hızlı yayılıyor. Besi hayvancılığı olsa en azından hayvanlar içeride korumaya alınır. Dolayısıyla veteriner hekimlerin her bir yaylaya gidip gelmesi gününü bitiriyor. Veteriner hekim ve ilaç yetersizliği de var. Halkın gücü ilaç almaya yok. Bu anlamda bakanlığın bölgeye ciddi bir şekilde hem ekipman hem ilaç hem aşı göndermesi gerek. Bölgede şap hastalığından etkilenmeyen köy yok. Kars, Ardahan, Iğdır üç ilde de çok ciddi bir salgın var. Tarım Bakanlığı’nın bölgeye takviye güç göndermesi gerekiyor. Önlem alınmaması durumunda bölgede hem hayvancılık hem de hem çiftçilik yok olma noktasına gelecek. Önlem alınmazsa Türkiye’nin her tarafına yayılacak.’’

∗∗∗

AFET BÖLGESİ İLAN EDİLMELİ

Hayvancılıkla geçinen Kars Sarıkamış Yayıklı Köyü’nden Sunay Akbulak, komşularının çok sayıda hayvanının öldüğünü ve ölümlerin önüne geçilemediğini söyledi. Akbulak ‘‘Bizim köyde 30 kadar hayvan öldü ama destekler yetersiz’’ dedi. Seslerini duyuramadıklarından yakınan Akbulak, şöyle devam etti: ‘‘60 yaşındayım 40 hayvanım var, yarısı öldükten sonra ben ne yapacağım? Ne iş yapacağım? Bu işi bu şartlarda nasıl yapayım? Burası normal şartlarda afet bölgesi ilan edilmeli. Yem fiyatları uçtu gitti, bir de üstüne hastalık geldi, perişan olduk. Özel veterinerlerin eline kaldık, sadece yol parası bin lira veriyoruz. Bir iğne yapıyorsun bin lira da oradan başka iğneler de olacaksa 5 bin lira veriyoruz. Tarım Bakanı dedi ki ‘Her köye bir veteriner ve bir ziraat mühendisi tayin ettik’. Nerede bunlar?’’

∗∗∗

HAREKETE GEÇİN

Artvin’in Şavşat ve Ardanuç ilçelerinde de etkisini göstermeye başlayan şap hastalığı, bölgede hayvancılıkla geçimini sağlayan üreticileri zor durumda bıraktı. SOL Parti Ardanuç İlçe Yönetim Kurulu Üyesi Atakan Hasan Şahin, "Yetkilileri bir kez daha sorumluluğa ve acilen harekete geçmeye davet ediyoruz" dedi.

∗∗∗

İNSANLAR PERİŞAN

CHP Kars Milletvekili İnan Akgün Alp de geçen hafta köy ziyaretleri yaptı ve hastalık hakkında bilgi aldı. Yaşanan felaketin yalnızca hayvan sağlığını değil, bölge ekonomisini de çökerttiğini söyleyen Alp, “Kars’ta süt krizi, buzağı atmalar, kilo kayıpları yaşanıyor. Kars yıkılıyor. Bu sesi duymamız için daha ne yapmalıyız?” dedi. Alp, bölgeye acil müdahale edilmesi çağrısında bulundu.

∗∗∗

ACİL ADIMLAR ATILMALI

Uzmanlar ve üreticiler alınması gereken önlemleri şöyle sıraladı:

• Hastalık hızlı yayıldığından mümkün olan en kısa sürede kontrol altına alınması gerek. Bakanlığın uygulamaya koyduğu hayvan hareketlerinin kısıtlanması kararlarına sıkı sıkıya uyulmalı.

• Hayvancılık işletmelerinin girişlerinde biyogüvenlik tedbirler ve sınır denetimleri arttırılmalı, hastalık görülen yerlerde hayvanlar yeni şap aşısıyla aşılanmalı.

• Hastalık kontrol altına alınana kadar başta sığır olmak üzere koyun-keçi ithalatı yapılmamalı, anlaşması yapılanlar ertelenmeli.

• Hayvan ve hayvansal ürünlerin sevkinde veteriner hekim kontrolü mutlaka yapılmalı.

• Tarım ve Orman Bakanlığı sahada etkin ve yaygın mücadele programı başlatmalı.

• Üreticilere ücretsiz ilaç ve veteriner desteği sağlanmalı.

• Hayvanları hastalanan ya da ölen üreticilere maddi destek verilmeli.

• Mevcut borçlar faizsiz ertelenmeli, kredi ödemelerinde kolaylık sağlanmalı.

• Veteriner hekim teşkilat yapısı güçlendirilmeli.

∗∗∗

ETKİN AŞILAMA ÖNEMLİ

Türk Veteriner Hekimler Birliği 50. Dönem Merkez Konsey Başkanı Prof. Dr. Murat Arslan, hastalığın ülkemizde başta sığır olmak üzere koyun ve keçilerde yıllardır zaman zaman görülen ve bazen büyük salgınlara neden olan viral bir hastalık olduğunu söyledi. Arslan, hastalığın bulaşıcılığının yüksek olduğunu bu nedenle görülen bölgelerde önlemler alınmaması halinde bütün hayvanların hastalığa yakalandığını anlattı. Hastalığın verim kaybına yol açtığını kaydeden Arslan, şöyle devam etti:

‘‘Verim kaybı yalnız hastalığın seyrettiği akut dönemle sınırlı kalmaz, çoğunlukla süt verimleri uzun süre istenilen düzeye yükselmez. Ayak problemleri artar. Tüm bunların sonucu olarak görüldüğü ülkede hayvancılığa büyük zarar verir, yetiştirici için önemli ekonomik kayıplara neden olur. Şap hastalığı ülkemizde sıklıkla görülen ancak düzenli aşılamayla kontrol altında tutulan bir hastalıktır. Veteriner hekimlerin düzenli aşılamaları sayesinde genellikle önemli zararlara yol açmadan hastalık söndürülmektedir. Şap hastalığı zoonoz karakterli (hayvandan insana) kabul edilse de insanlarda ciddi bir vaka bildirilmemiştir. Ancak ciddi bir verim kaybına neden olduğundan et ve süt kaybına neden olarak dolaylı olarak toplum sağlığını etkilemektedir. Virüs ısıya duyarlıdır, 70 derece de 30 dakika pişirmeyle virüs yok olmaktadır. Bu ve benzeri salgınlar hayvancılığımız için ciddi tehditler oluşturmakta hem hayvan sağlığı hem halk sağlığı hem de ekonomik açıdan önemli riskleri getirmektedir. Derhal bölgedeki meslek odaları ve yetiştirici birliklerinin içinde olduğu bir çalışma başlatılmalı, aşılama en etkili şekilde yapılmalı, yetiştiricinin zararı tazmin edilerek üretime devam etmesi sağlanmalıdır. Bölgede ve genel olarak tüm ülkede sahada aşılama yapan veteriner hekim sayısı oldukça azdır. Bakanlık istihdam için daha fazla beklememelidir. En önemlisi ithalatın verdiği zarar ile ülkeye getirdiği hastalıkların derhal önüne geçilmelidir. Aksi takdirde önümüzdeki yıllarda başta et olmak üzere tüm hayvansal ürünlere hem fiyat hem de miktar olarak ulaşmakta zorluk çekeceğimiz açıktır.’’