Sigara satışı rekor kırdı: Denetim yok, yasalar hiçe sayılıyor

Resmi verilere göre, 2024 yılında Türkiye'de satılan bandrollü sigara miktarı 150 milyar adeti aştı. CHP Sağlık Politikaları Kurul Başkanı ve Bursa Milletvekili Prof. Dr. Kayıhan Pala, "Bu Cumhuriyet tarihinin en yüksek seviyesindedir" diyerek Türkiye’nin tütün kontrolünde dramatik bir gerileme yaşadığını söyledi. Pala, 2011 yılına göre yüzde 65 artış yaşandığını anımsatarak son 13 yılda sigara tüketiminin rekor kırdığını anlattı.

"UTANÇ VESİKASIDIR"

9 Şubat Dünya Sigarayı Bırakma Günü'nde açıklamalar yapan Pala, son 13 yılda sigara tüketiminin rekor kırdığını anlattı. 2024'te ülkede satılan bandrollü sigara miktarı 150 milyar 487 milyon adet olduğunu ve 2011’e göre yüzde 65 artış olduğunu belirten Pala uluslararası karşılaştırmaya da dikkat çekti. Pala, Sağlık Bakanlığı’nın 2024 Sağlık İstatistikleri Yıllığı verilerine dikkat çeken Pala, şöyle devam etti:

"Erkeklerde hem tütün kullanımı oranı, hem de günlük ortalama içilen sigara sayısı bakımından OECD ülkeleri arasında 1’inci sıradayız. Bu büyük bir utanç vesikasıdır. Üstelik özellikle gençler ve kadınlar bu salgından çok kötü etkilenen gruplar. 2014-2022 döneminde 15-24 yaş arası kadınlarda tütün kullanımı yüzde 5,7’den yüzde 9’a çıktı. Sağlık Bakanlığı’nın kendi araştırmasına göre halen ülkemizde erkeklerin yüzde 46’sı, kadınların yüzde 24’ü tütün ürünü kullanıyor. Oysa 2012 yılında bu oranlar erkeklerde yüzde 36, kadınlarda yüzde 11 idi."

YASALAR SIFIRLANMIŞ

İstanbul’da denetimlerin neredeyse tamamen kalktığını yasalar hiçe sayıldığını anlatan Pala, yaptığı açıklamada yapılan bilimsel araştırmalarından çarpıcı örnekler verdi:

“2024 yılında İstanbul’da yapılan kapsamlı saha çalışması çok net bir tablo ortaya koydu: İncelenen perakende satış noktalarının yüzde 100’ünde fiyat etiketi ve raf düzeni yasalara aykırı, yüzde 96’sında tütün ürünleri çocukların göz hizasında sergileniyor, yüzde 94,5’inde resimli sağlık uyarıları görünür şekilde yer almıyor. Yani yasalar var ama uygulamada neredeyse sıfırlanmış durumda. 2002 yılında ülkemizde 405 bin tütün üreticisi varken 2023’te bu sayı 44 bine düştü, üretim ise 159 bin tondan 73 bin tona geriledi. 2004-2024 yılları arasında yerli tütün kullanım oranı yüzde 42’den yüzde 19’a indi ve ithal tütün, sigara piyasasının yüzde 81’ini ele geçirdi. Kendi çiftçimizi bitirip yabancı ithal tütüne boyun eğiyoruz.”

ŞİRKETLER REKOR KÂRDA

Pala açıklamasını şu eleştirilerle sürdürdü: “2003-2024 döneminde ulusötesi tütün şirketlerinin Türkiye’deki sigara satış gelirleri 47 kat arttı. 2004-2024 arasında sigara ihracatı 4,7 kat, 2006-2024 arasında nargile tütünü ihracatı ise 151 kat yükseldi. AKP hükümeti ise sadece 2009-2022 döneminde bu şirketlere 53 ayrı teşvik sağladı: KDV muafiyeti, vergi indirimi, sigorta primi desteği… Kâr rekorları kıran tütün devlerine teşvik üstüne teşvik verilirken, halk sağlığı hiçe sayılıyor. Küresel Tütün Endeksi’nde Türkiye genel sıralamada 100 ülke arasında en kötü 15. ülke, tütün endüstrisinin müdahalesine karşı dirençte ise en kötü 8. ülke konumunda. Bir zamanlar Dünya Sağlık Örgütü’nün tütün kontrolünde örnek gösterdiği ülkeydik. Bugün sigara tüketiminde rekor kıran, tütün çiftçisini yoksullaştıran, çocukları, gençleri, kadınları tütün şirketlerinin kâr hırsına teslim eden bir ülke haline geldik. Bu tabloyu değiştirmek zorundayız. Etkin denetim yapılmalı, teşvikler durdurulmalı, sigara bırakma hizmetleri yaygınlaştırılmalı ve TBMM’de tütün salgını konusunda acilen bir araştırma komisyonu kurulmalıdır. Sigara kullanan her bir yurttaşımıza sesleniyorum: Sigarayı, elektronik sigarayı, ısıtılmış tütün ürünlerini, nargileyi bırakmanın tam zamanıdır. Hükümetin de bu mücadeleyi yeniden güçlü bir şekilde sahiplenmesi gerekiyor. Halk sağlığı bizim en öncelikli sorumluluğumuzdur. Bu salgını kontrol altına almak için var gücümüzle çalışmalıyız. Tütün şirketlerinin kazancı uğruna halkın sağlığının yok olmasına izin vermeyeceğiz.”

TTB'DEN İKTİDARA ÇAĞRI

Türk Tabipleri Birliği, Sigara Bırakma Günü’nde yaptığı yazılı açıklamada iktidara mücadele çağrısında bulundu. Açıklamada, "Tütün tüketimi, kullanıcıların yarısını öldüren bir bağımlılıktır. Her yıl 7 milyondan fazla insan tütün ürünü kullandığı için ölmektedir. Bu ölümlerin 1,6 milyonu kendileri tütün ürünü kullanmamasına rağmen pasif içiciliğe bağlı olarak gelişmektedir. Dünya genelindeki 1,3 milyar tütün kullanıcısının % 80’inden fazlası düşük ve orta gelirli ülkelerde yaşamaktadır. Türkiye, ne yazık ki dünyada en çok tütün tüketen 10 ülke arasındadır" denildi. Yapılan açıklamada özetle şunları denildi:

"Ülkemizde 2014 yılında Sağlık Bakanlığı’na bağlı 305 sigara bırakma polikliniği mevcutken 2023’te 326’ya yükselmiştir. Ancak özellikle büyükşehirlerde poliklinik sayısı yetersizdir. Örneğin İstanbul gibi 16 milyon kişinin yaşadığı bir şehirde sadece 25 sigara bırakma polikliniği vardır. Öte yandan 2024 yılında ülkemizde yapılan bir araştırmada faaliyette görünüyor olmasına rağmen kimi sigara bırakma polikliniklerinin kapalı olduğu, faaliyette olan polikliniklerin %66’sının hafta içi her gün hizmet sunduğu, yarısında hemşire bulunduğu, %40’ında ise ilaç stok sorunu yaşandığı saptanmıştır.

9 Şubat Sigara Bırakma Günü vesilesiyle, yurttaşlara, sigara, elektronik sigara, ısıtılmış tütün ürünü, nargile başta olmak üzere her türlü tütün ürününü bırakmalarını; siyasi iktidara ise tütün kontrolü mücadelesini ciddiyetle yapmasını tavsiye ederiz. Türk Tabipleri Birliği, her zaman olduğu gibi, halkın sağlığının yanında, tütün şirketlerinin kâr hırsının karşısında durmaya ve mücadele etmeye devam edecektir."