Şubat neden 28 gün sürer?

Takvimlerimiz dört yılda bir şubat ayını bir gün fazla gösteriyor. 29 Şubat’ta doğanlar ise, ancak dört yılda bir kez doğum günlerini tam gününde kutlayabiliyor ve dört yılda bir yıl 365 değil 366 gün olarak yaşanıyor. Artık yıl hangi zorunluluk sebebiyle ortaya çıktı?

Tarihsel anlatılara göre en eski Roma takvimi, Romulus’a atfedilir. Bu takvimde yıl Mart’ta başlar, 10 ay sürer ve toplam 304 gün sayılır; kış dönemi ise adeta “boşluk” gibi arada kalır. Daha sonra ikinci kral olarak geçen Numa Pompilius’un Ocak ve Şubat’ı ekleyerek bu boşluğu doldurduğu anlatılır.

Bu erken düzenin önemli sonucu şuydu: Takvim, mevsimlere göre kısa kalınca Roma Cumhuriyeti döneminde Şubat’ın içine bir “ek ay” sıkıştırma yöntemi kullanıldı. Britannica’ya göre Mercedonius (Intercalans) adı verilen bu ay, Şubat 23 ile 24 arasına konur; 27-28 gün sürer ve tarihsel uygulamalarda Şubat’ın son günlerinin bir kısmı kimi zaman tamamen atlanırdı.

NEDEN 28 GÜN?

Tarihsel anlatılara göre “en kısa ay” rolü, bilinçli bir seçimle Şubat’a verildi.

Hem Encyclopaedia Britannica hem de University College London tarafından aktarılan yaygın açıklamaya göre Romalılar çift sayıları uğursuz sayıyordu. 12 ayın toplamını “uğurlu” gördükleri tek sayıda tutmak için ayların çoğu tek günlü tasarlandı ve en az bir ayın çift günlü kalması gerekti.

Bu “zorunlu” çift günlü ay olarak da Şubat seçildi ve 28 günde kaldı.

Bu seçimi destekleyen ikinci gerekçe ise kültürel.

Britannica’ya göre Şubat, yeraltı/ölülerle ilişkilendirilen ritüellerle anılan “uğursuz” bir ay olarak görülüyordu; bu yüzden kısa kalması “uygun” sayıldı.

JÜL SEZAR VE ARTIK GÜN

Takvimdeki büyük kırılma, U.S. Naval Observatory’nin özetlediği gibi MÖ 46’da gelir. Jülyen takvimi, her dört yılda bir “artık gün” ekleyerek ortalama yılı 365,25 güne taşır. Ama bu sistem de kusursuz değildir; çünkü mevsim yılının (tropik yıl) uzunluğu yaklaşık 365,2422 gündür ve Jülyen yıl bundan biraz uzundur.

Peki artık gün neden Şubat’a eklenir? Bunun tarihsel kökü, Roma’nın “ek zamanı” Şubat’a yerleştirme alışkanlığıdır: Mercedonius’un Şubat 23-24 arasına konması, takvim tamirinin yılın bu bölümünde yapılmasına bir gelenek oluşturdu. Modern takvimde artık günün ayın sonuna eklenmesi (29 Şubat) bu mirasla uyumludur.

Jülyen sistemin biriktirdiği küçük hata yüzyıllar içinde büyüyünce, Papa XIII. Gregorius 1582’de Gregoryen düzeltmesini getirir. Kural inceltilir (100’e bölünen yıllar artık yıl sayılmaz; 400’e bölünenler sayılır) ve ortalama yıl 365,2425 güne yaklaşır.

ASTRONOMİNİN MÜDAHALESİ: NEDEN BAZEN 29?

Astronominin verilerine göre Dünya, Güneş’in çevresinde bir turu yaklaşık 365,2422 günde tamamlar. Yani takvimdeki 365 güne göre yılda yaklaşık 0,2422 gün “fazla” zaman birikir. Bu da kabaca 6 saate karşılık gelir. Dört yılda 6 saat × 4 ≈ 24 saat eder. İşte Şubat’a eklenen 29. gün, bu birikimi tek hamlede kapatmak için vardır.

Bu düzeltme yapılmazsa mevsimler takvim üzerinde kayar. USNO’ya göre, hep 365 gün saysaydık yüzyıl ölçeğinde takvim ile mevsimler yaklaşık 24 gün ayrışacak kadar sapma büyürdü.

Aşağıdaki tablo, “Şubat’ın kısa kalması” ile “mevsimlerle uyum” arasındaki dengeyi özetler:

SONUÇ

Şubat’ın 28 gün çekmesi, Roma’nın takvimi “uğurlu” sayılarla kurma denemesinin kalıcı bir izi.

Şubat’ın bazen 29 olması ise gökyüzünün matematiği. Dünya yılı tam gün etmediği için, takvim mevsimlerden kopmasın diye dört yılda bir bu aya bir gün ekleniyor.