Tek yol anlaşmak
Kosova-Sırbistan ilişkileri, yıllardır süren müzakerelere rağmen krizler sebebiyle normalleşmeden uzak. “Tek yol anlaşma” diyen Doç. Dr. Arifi’ye göre gerginlikte birbirini suçlayan taraflar aslen çatışma istiyor.
Umut Can FIRTINA
Kosova'nın kuzeyinde son zamanlarda artan gerginlikler, Kosova ve Sırbistan arasındaki anlaşmazlığın çatışmaya dönüşmesi endişelerini artırıyor. İki ülke arasında yaşanan sınır anlaşmazlıkları, etnik gerilimler ve statü sorunu, bölgedeki istikrarın sağlanması için acil bir çözüm gerektirdiğini ortaya koyuyor.
Mart ayında Kuzey Makedonya’nın Ohri kentinde taraflar AB’nin hazırladığı normalleşme planı için masaya oturdu. Son olarak nisan ayının başında taraflar Ohri Anlaşması’nın uygulanmasına ilişkin Belçika’nın başkenti Brüksel’de tekrar bir araya geldi.
GERGİNLİKLER YAŞANIYOR
Taraflar arasında yıllardır süren müzakereler ise yaşanan gerginlikler sebebiyle sekteye uğruyor. Kasım ayında yaşanan plaka krizinin ardından son olarak Kosova’nın kuzeyinde Sırp azınlığın yoğun olduğu 4 ilde yapılan yerel seçimleri Sırplar boykot etti. Mayıs ayında Kosova hükümetinin söz konusu 4 belediyeye başkanları yerleştirmesinin ardından bölgedeki Sırplar protesto gösterilerine başladı. Sırp protestocuların belediye binaları önündeki Kosova polisi ve KFOR askerlerine saldırması gerginliği had safhaya tırmandırırken, çatışmaya dönüşmemesi için uluslararası toplumdan acil müzakere çağrıları yapılmaya başlandı. Öte yandan iki ülkenin liderleri gerginliği tırmandırmaktan birbirlerini suçluyor.
Priştine İşletme ve Teknoloji Üniversitesi’nden siyaset bilimci Doç. Dr. Dritero Arifi, Kosova ve Sırbistan arasındaki gerginliği BirGün’e değerlendirdi. Arifi’ye göre gerginliği sonlandırmanın yolu tarafların anlaşmasından geçiyor, ancak çatışma iki tarafın da istediği bir durum.
Kosova ve Sırbistan arasında yapılacak nihai bir anlaşmanın gerginliğin azaltılması ve ilişkilerin iyileştirilmesi için tek yol olduğunu belirten Arifi’ye göre yıllardır süren müzakereler ve yarım kalan anlaşmalar barışı sağlamakta başarısız oldu.
ÇATIŞMA İSTİYORLAR
Son yaşanan belediye krizinin ardından durumun yatışmış olarak gözükmesine rağmen oldukça hassas olduğuna dikkat çeken Arifi “Kosova, özellikle ülkenin kuzey kesiminde, Sırpların kurumlara protesto etmesi sebebiyle tam egemenliğini uygulayamıyor. Bir anlaşma sağlanamadığı takdirde de bölgedeki gerilim durulmayacak. Hatta bu durum silahlı bir çatışmaya da evrilebilir. Bunun sebebi ise Sırbistan’ın radikal grupları Kuzey Kosova’da çatışma ortamı yaratmaya yönlendirmesi. Ki bu çatışma ortamı Kosova hükümetinin de istediği bir şey gibi duruyor” dedi.
Rusya ve Sırbistan’ın kültürel, tarihi ve siyasi bağları bulunuyor. Rusya, Kosova anlaşmazlığı da dâhil Sırbistan’ı birçok konuda destekledi. Putin’in Balkanlardaki gerginliğe dolaylı etkisi olsa da, gerginliğin aslen Avrupa devletleri arasındaki anlaşmazlıklardan ve Batı Balkanların Avro- entegrasyonunun, özellikle Kosova konusunda izlenen yolun netleştirilmemesinden kaynaklandığını belirtmek gerek. Kosova’nın bağımsızlığı veya kuzeyindeki mesele, Rus etkisinden daha çok Avrupa’nın kararsızlığından kaynaklanıyor. Arifi, AB üyesi 5 ülkenin (Yunanistan, Kıbrıs, İspanya, Romanya ve Slovakya) de Kosova’nın bağımsızlığını tanımamasının Batı Balkanlarda istikrarsızlık riski doğurduğuna dikkat çekti.
Siyaset Bilimci Doç. Dr. Dritero Arifi
ÖNCELİK ÇÖZÜM OLMALI
“Gerilimi düşürmek için süregelen diyaloğa katılım sağlamak, ortak noktaları tespit etmek ve çözümü öncelik haline getirmek hayati öneme sahip” diyen Arifi şöyle devam etti: “Bu her iki tarafın da beklentilerini ve endişelerini göz önünde bulunduran bir şekilde, azınlık haklarını ve toprak kontrolünü ele almayı içeriyor. Nihayetinde, karşılıklı tanınmanın genişletilmesi tüm Batı Balkanların yararına olacaktır. Ayrıca tarafların memnun olacağı bir yaklaşımla, AB’nin önemli ekonomik ve siyasi yatırımlar yapması gerekiyor. Her iki ülke için sunulacak AB’ye entegrasyon paketi, ileriye dönük, sürdürülebilir bir barışa doğru ilerlemeyi sağlayacaktır.”
Sırbistan’ın Rusya ile tarihi bağları olduğunu belirten Arifi, Kremlin’in Kosova anlaşmazlığı dahil birçok konuda Belgrad’a destek olduğunu söyledi. Arifi, “Putin’in Balkanlardaki gerginliğe dolaylı etkisi olsa da, Kosova’nın bağımsızlığı veya kuzeyindeki mesele, Rus etkisinden daha çok Avrupa’nın kararsızlığından kaynaklanıyor” dedi.
***
SIRBİSTAN SEÇİME GİDECEK
Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vucic, ülkede erken genel seçimin yapılmasının netleştiğini belirtti. Başkent Belgrad’da halka seslenen Vucic ülkede son zamanlarda meydana gelen silahlı saldırılar sonrası düzenlenen protestolara değinerek “Biz birilerini müzakerelere beklemeye devam edeceğiz, ama onların başka şeyler beklediği ortada. Kimse sokaktan ya da şiddet yoluyla iktidara gelmeyecek. O zamanlar geçmişte kaldı” diye konuştu. Ülkede erken genel seçimin netleştiğini ifade eden Vucic, “Şimdi tek soru, seçimlerin ne zaman yapılacağı” ifadesini kullandı. Sırbistan’da 18 kişinin ölümüyle sonuçlanan silahlı saldırıların ardından muhalefetin çağrısı üzerine, binlerce kişinin katılımıyla 10, 12, 19 ve 27 Mayıs’ta gösteriler düzenlenmişti.
***
OSMANİ: O BİR ‘DRAMA KRALI’
Reuter’a konuşan Kosova Cumhurbaşkanı Vjosa Osmani, ülkenin kuzeyinde anlaşmazlık yaşanan belediyelerde tekrar seçim yapılması çağrılarına ilişkin Belgrad’ın müdahale etmeyeceğine dair güvence istedi. Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vucic’i “drama kralı” olarak niteleyen Osmani, “Oldukça fazla drama yaratmaya çalıştı, ancak bölgede barış ve istikrara katkıda bulunacak hiçbir fikir sunmadı. Bu yüzden büyük tavizler veriyormuş, üzerinde çok fazla baskı varmış, acı çekiyormuş, tehlikedeymiş gibi davranmayı seviyor. Ancak bu tür öfke nöbetleri dört yaşından sonra odanın dışında bırakılmalı” dedi.
