Trump’ın barış şovu

İsrail’in iki yıl boyunca Gazze Şeridi’ne ölüm yağdırmasına destek sunan ABD’nin Başkanı Donald Trump, Mısır’daki Gazze zirvesini “barış şovu”na dönüştürdü. 9 Ekim’deki “Trump Planı” doğrultusunda kabul edilen anlaşma için 22 ülkenin lideri dün Kızıldeniz kıyısındaki Şarm el Şeyh’te bir araya geldi.

Gazze’nin geleceğinin masaya yatırıldığı zirve için Ortadoğu’ya gelen Trump’ın ilk adresi İsrail oldu. Meclis'te İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu tarafından karşılanan Trump, ardından Meclis hatıra defterine "Bu benim için büyük bir onur; büyük ve güzel bir gün. Yeni bir başlangıç" mesajını yazarak imzaladı.

İSRAİL İÇİN ZAFER

Tel Aviv’de İsrail Meclisi Knesset’te alkışlarla karşılanan Trump, buradaki konuşmasında, "Bu, yeni bir Ortadoğu'nun tarihi şafağı. İsrail ve dünya için inanılmaz bir zafer" dedi.

İsrail’in silah zoruyla kazanabileceği her şeyi elde ettiğini, ABD’nin her zaman kendilerinin yanlarında olacağını söyleyen Trump, Gazze Şeridi'nde savaşın bittiğini Hamas’ın da anlaşmaya uyacağını söyledi. Trump, Gazze'deki ateşkes için "Gazze anlaşması en büyük başarım olabilir" diye değerlendirdi.

Bugünün BirGün'ü

TRUMP’A PROTESTO

Trump, İsrail Meclisi'nde konuşma yaptığı sırada Filistin asıllı İsrail Meclisi üyesi Ayman Odeh ve komünist Meclis üyesi Ofer Cassif tarafından protesto edildi. Odeh ve Cassif, "Filistin Devleti'ni tanıyın" yazılı döviz taşıdı. Trump, protesto için "Etkileyiciydi" dedi.

Odeh, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, "Sadece en basit talebi, tüm uluslararası toplumun üzerinde uzlaştığı bir talebi dile getirdiğim için genel kuruldan atıldım" dedi.

"Filistin Devleti'ni tanıyın" diyen Odeh, "Bu basit gerçeği fark edin: Burada iki halk var ve buradan kimse ayrılmıyor" ifadelerini kullandı.

ERDOĞAN’IN ŞOVU

Şarm El Şeyh’deki zirve öncesi diplomatik gerilim de yaşandı. AKP’li Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın uçağının Şarm El Şeyh Havalimanı’nda pisti pas geçtiği ileri sürüldü. Uçağın, Netanyahu’nun zirveye katılacağı yönündeki haberler üzerine 19 dakika havada beklediği, İsrail liderinin gelmeyeceğinin açıklanmasının ardından iniş yaptığı kaydedildi.

Gazze’de yürürlüğe giren ateşkesin ardından düzenlenen Şarm El Şeyh Barış Zirvesi’ne Filistin Devlet Başkanı Mahmud Abbas, Mısır Cumhurbaşkanı Abdulfettah es-Sisi, ABD Başkanı Donald Trump’ın yanı sıra AB, Almanya, Fransa, İngiltere ve Ortadoğu’daki Arap devletlerinin liderleri de katıldı.

∗∗∗

7 EKİM’DEN 9 EKİM’E KADAR OLDU?

İsrail’in kuşatma ve saldırıları altındaki Gazze Şeridi’ni yöneten Hamas’a bağlı El Kassam Tugayları 7 Ekim 2023 tarihinde İsrail’e dört bir koldan kapsamlı saldırı gerçekleştirdi. Yüzlerce kişinin öldüğü 270 civarında esir alındığı saldırı sonrasında İsrail Gazze’ye yönelik en acımasız savaşı başlattı. İki yılı aşan saldırılarda 65 binden fazla Filistinli katledildi, yüz binler sürüldü, abluka nedeniyle kıtlık yaşandı. Halkların artan tepkileri sonrası ABD Başkanı Trump’ın arabuluculuğunda Hamas ve İsrail 9 Ekim’de “anlaşmaya” vardı. 20 maddelik Trump Planı’nın ilk aşaması devreye girdi, silahlar sustu. 13 Ekim’de de esir takası yapıldı.

∗∗∗

KREMLİN: PLAN ŞEKİLLENMELİ

Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, Trump’ın Gazze ile ilgili planın uygulanmasının ardından Filistin Devleti’nin kurulması sürecine geçilmesi gerektiğini belirterek, "Tüm anlaşmaların hayata geçeceğini umuyoruz" dedi. Lavrov, başkent Moskova’da Arap ülkeleri gazetecileriyle bir araya geldi.

Lavrov, "Trump’ın planında ancak Gazze yer alıyor. Bu planda devletle ilgili ifadeler yer alıyor ancak bunların detaylandırılması gerekiyor. Ayrıca Batı Şeria’nın akıbetini belirlemek lazım. Çünkü Birleşmiş Milletler (BM) kararları, 1967 sınırlarında toprak bütünlüğüne sahip Filistin Devleti’nin kurulmasını öngörüyor. Birçok uluslararası toplum üyesi gibi Rusya da bu kararların uygulanması gerektiğine bağlı kalıyor" diye konuştu. Lavrov, Filistin Devleti’nin kurulmasıyla ilgili sorunların çözülmemesinin, bölgede aşırılıkçılığı teşvik edeceğini söyledi.

∗∗∗

İLK AŞAMA DEVREYE GİRDİ

İki yıl boyunca yerle bir edilen Gazze Şeridi’nin geleceğinin çizileceği zirvede masaya sunulan Trump Planı kalıcı bir barış getirmiyor. Hamas’sız bir Gazze ve devletsiz bir Filistin öngören planın ilk aşaması Hamas’ın tüm rehineleri bırakması, buna karşılık İsrail’in de kısmen geri çekilmesini içeriyor. Dünkü zirvede de öncelikli konuların başında Gazze Şeridi’nin kimin, nasıl yöneteceği ve İsrail’in geri çekilmesinin boyutu yer aldı. Diğer yandan ülkelerin Gazze’nin yeniden inşası ve bölgeyi yeniden “ayağa kaldırma” konularında sağlayacakları destekler konusu da masaya yatırıldı. Trump, Mısır’a giderken Gazze için hızla bir "Barış Kurulu" kurulacağını ve Gazze’nin bir "yıkım alanı" gibi göründüğünü söyledi.

∗∗∗

ESİR TAKASI GERÇEKLEŞTİ

Ateşkes anlaşması kapsamında dün İsrailli 20 rehine ve Filistinli 1966 mahkûm serbest bırakıldı. Rehinelerle tutukluların bırakılması İsrail ve Filistin genelinde coşkuyla karşılandı. Gazze'de İsrail ile Hamas arasındaki anlaşmanın ilk aşamasının 10 Ekim günü yürürlüğe girmesinin ardından, Hamas'ın dün öğlen saatlerine kadar elinde kalan tüm rehineleri serbest bırakması gerekiyordu.

∗∗∗

UZMANLAR DEĞERLENDİRDİ

SEMİH İDİZ: YENİ BİR DÖNEM AÇILDI

Uzun zamandır hiç olmayan bir durum gerçekleşti ve birçok devlet başkanı Mısır’da toplandılar -ki Mısır Ortadoğu için önemli bir ülke. Amerikan Başkanı da şu an tam sonucunda ne olacağı belli olmayan bir barışı masaya koyabildi. Onun için bu açıdan yeni bir başlangıç olduğunu söyleyebiliriz. Mülteci sorunu, Gazze’nin yeniden yapılandırılması, İsrail’in ortaya koyacağı güvenlik tedbirleri; zorlu ve uzun bir sürece işaret ediyor. Şu an için dünyanın kabulü Trump’ın savaşı durdurabildiği yönünde. Türkiye’nin Ortadoğu'ya asker göndermesi her açıdan hassas. Ortadoğu devletleri Türkiye askerlerini topraklarında görmekten çok memnun değiller. Orada Türkiye’ye çoktaraflı bir birliğin unsuru olarak önemli roller düşebilir. Bunun ne olabileceği önümüzdeki günlerde belirlenecek. Mesela ABD “Biz orada olmayacağız” diyor. Buna mukabil Mısır, ‘Amerika’nın orada olmaması işin yürümeyişini sağlar’ gibi görüşler beyan ediyor. Bu açıdan bakıldığında daha müzakere edilecek çok konu olduğunu görebiliyoruz.

ULUÇ ÖZÜLKER: ÖNCE FİLİSTİN KURULMALI

Trump anlaşmayı ne olduğunun farkında olmadığı bir bağnazlık içinde yaptı. Bir soykırım yaşanıyor ve konuşmalar geleceği aydınlatmıyor.

Ateşkes, silahları bundan sonra kullanmayacaksınız demek değil, öldürmek için kullanmayacaksınız diyen bir geçiş dönemi tedbiridir. Ortaya konulan 20 maddede herkesi yanıltan bir tutum var. Gazze, bağımsızlık elde edilebilecek bir Gazze olarak tanımlanmıyor ve bu toprağın bir Filistin Devleti halinde düşünülmesi gerektiği dile getirilmiyor. İsrail’in hakim pozisyonda olduğu bir tutuma yer veriliyor. Filistin toprakları, özellikle Batı Şeria konusunda, Netanyahu ile fikir ayrılıkları olan Trump süreci yönlendirdiyor.

Bir yandan da Trump ve Netanyahu birlikte yaptıkları konuşmalarda ciddiyetsiz. Filistin Devleti esası üzerine kurulmuş çözüm hayata geçirilmezse sonuç alınabileceğini ve Filistinliler’in huzura kavuşabileceğini öngöremiyorum. Filistin hakimiyetinde ve Filistin toprağı olduğunu söyleyen herhangi bir açılım mevcut değil. Gidişat yararlı görünmüyor.