Trump’ın ne yapacağı belli değil
Siyaset bilimci Soli Özel, Trump’ın kritik seçim sonrası Beyaz Saray’daki ikinci döneminde ABD’nin dış politikada izleyeceği tutumu BirGün’e değerlendirdi.
Soli ÖZEL - Siyaset Bilimci
Trump'ın ne yapacağını tam olarak kestirmek zor; fakat genel çerçevede bir fikrimiz var. Ukrayna ve özellikle Gazze savaşlarının ardından, ABD'nin 1945'te kurduğu ve Sovyetlerin çöküşünden sonra küreselleştirdiği liberal dünya düzenine son çivinin çakıldığına tanık olduk. Harris seçilse bile bu düzenin eskisi gibi sürmesi mümkün olmayacaktı, çünkü ekonomik güç dengesi Asya'ya kayıyor. Bu kayma, jeopolitik güç dengelerini de değiştiriyor. Avrupa, Soğuk Savaş'tan sonra dünyanın stratejik merkezi olmaktan çıkmıştı; fakat Rusya'nın Ukrayna’yı işgaliyle eski dengeler sarsıldı.
ABD, insan hakları ve demokrasi konularında bir müddet “uyarıcı” görevi yaptı. Trump’ın böyle bir derdi olmayacak. ABD’nin içi daha otoriterleşecekse bu, bütün dünyadaki otoriterleşme dalgasına güç katacak bir unsur olacak.
TRANSATLANTİK İLİŞKİ GERİLECEK
Trump Avrupa’ya soğuk bakıyor ve NATO’nun da ülkesinin çıkarlarının korunmadığını düşünüyor. Trump’ın bu tutumu, Avrupalı ülkelerin savunma harcamalarını artırmalarına neden oldu. Avrupa ülkelerinin birçoğu NATO hedefi olan yüzde 2 savunma bütçesi limitini ciddiye almaya başladı. Transatlantik ilişkilerde bir gerginlik yaşanacaktır. ABD, Avrupa’ya geçmişte olduğu kadar enerji ve para harcamak istemeyecektir.
Trump’ın Ukrayna Savaşı hakkında ne yapacağı merak konusu. “Ben bu savaşı bitiririm” dedi. Buradaki kastı Ukraynalıların kabul etmekte zorlanacağı bir anlaşmaya ikna etmek olduğu düşünüldü. Trump yardımı sürdürmeyecektir. Zelenski’yi masaya oturmaya ikna ettiklerinde Putin olmayacak koşullar ortaya koyarsa, Rusya’nın ciddiye alması için yardımı biraz daha sürdürebilirler. Trump bu işi bitirmek istiyor ve Rusya ile hasmani bir ilişki yürütmek istemiyor. Buna karşılık Trump’ı destekleyen pek çok sağcı unsurun, onun çok önemsediği Çin kadar Rusya’yı da hasım olarak gördüğünü biliyoruz. Bunların arasındaki müzakerelerden nasıl bir denge siyaseti çıkacağını kestirmek zor.
ORTADOĞU’YA DAİR İŞARETLER BELİRSİZ
Trump, ilk döneminde İsrail yanlısı bir politika izledi ve bunu değiştireceğine dair bir işaret yok. Trump iktidara geçene kadar Biden yönetimi, İsrail’e savaşları bitirmesi için baskı yapabilir. Trump iktidara geldiğinde her ne kadar İsrail yanlısı olsa da Suudları daha fazla dinleyeceği ve İsrail’in eylemleri bölgede istikrarsızlık yaratacağı için bu işin bitmesi için bir baskı kuracaktır. İran ise, ABD ile ilişkileri düzeltmek istiyor; fakat İsrail'in Gazze’ye yönelik operasyonları ilişkileri zorlaştırıyor.
SURİYE İÇİN ANKARA İLE GÖRÜŞEBİLİR
Türkiye ve ABD arasında eskisi kadar sık görüşme olmayabilir. Suriye’de PYD ve YPG’ye verilen desteğin kesilmesi gündeme gelebilir. Türkiye’nin ABD’nin dış politikasında en öncelikli konu olacağını düşünmüyorum. Ama Suriye üzerinden bir müzakereye girişebilir ve Trump’tan Biden yönetimine göre daha olumlu bir cevap alınabilir. Bu da ABD’nin Irak’tan çekilmesine bağlı.
