Türkiye ciddi bir sanayisizleşme içinde

09.12.2019 08:48 EKONOMİ
TMMOB Sanayi Kongresi 13-14 Aralık’ta Ankara’da gerçekleştirilecek. MMO Başkanı Yener: Türkiye ciddi bir sanayisizleşme içinde. Sanayileşme ve sanayisizleşme olgularını ve nasıl bir alternatif oluşturmamız gerektiğini birlikte tartışmaya ihtiyacımız var. Herkesi bekliyoruz

TMMOB Sanayi Kongresi, 13-14 Aralık’ta Ankara’da, İnşaat Mühendisleri Odası Teoman Öztürk Konferans Salonu’nda gerçekleştirilecek. Ekonomik kriz, sanayide yaşanan bunalım ve sanayisizleşme olgularının yanı sıra mühendislerin yaşadıkları sorunların da ele alınacağı kongrede, tüm bu sorunlara karşı nasıl bir mücadele hattı oluşturmak gerektiği tartışılacak. Kongre öncesi kongrenin yürütme kurulunda yer alan Makina Mühendisleri Odası (MMO) Yönetim Kurulu Başkanı Yunus Yener’le görüştük.

TMMOB Sanayi Kongresi bu yıl ekonomide artan işsizlik, enflasyon ve geçim sıkıntısı konjonktüründe gerçekleşiyor. Öncelikle nasıl bir kongre bizleri bekliyor?

Öncelikle TMMOB Sanayi Kongresi’ni TMMOB görevlendirmesiyle Odamızın düzenlediğini belirtmek istiyorum.

Doğru, sizin de belirttiğiniz üzere siyaset ve toplumsal alanda olduğu gibi ekonomide de çok ciddi sıkıntıların olduğu bir dönemdeyiz. Bu sıkıntılar her zaman vardı; fakat içinde bulunduğumuz sürecin çok daha sert geçtiğini belirtmek gerekiyor. Biz gerek MMO olarak, gerekse TMMOB Sanayi Kongresi Yürütme Kurulu olarak ekonomideki bu süreci ‘bunalım’ olarak nitelendiriyoruz. Bildiğiniz gibi 2018’de döviz şoku ile gelen bir krizi yaşadık, bu kriz şimdilik savuşturulmuş görünebilir; fakat toplumda derin bir ekonomik bunalım yaşanıyor. İşsizlik ve hayat pahalılığı başta olmak üzere ciddi bir geçim sıkıntısı var. Bunun yanında büyük bir işsiz nüfus var, çoğunluğu genç ve kadın.

Kısaca 17 yıllık AKP döneminde bu sistemin en başta gelecek nesiller için umutsuzluk ürettiğini, topluma vaat edecek bir yarın perspektifinden uzak olduğunu söylüyorduk. Bugün rejimin tüm sonuçlarıyla daha net yüzleşildiği günlerden geçiyoruz. TMMOB Sanayi Kongresi 2019 böylesi bir konjonktürde gerçekleşiyor. Bu bizler için genelde ekonomiye, özelde ise sanayi ve mühendislik mesleğine ilişkin sorunları, yapısal bozuklukları tartışma, bu konulara dair kolektif bir söz söyleme fırsatı veriyor. Bu açıdan kongrenin ülkemizin içinden geçtiği zor döneme dair önemli saptamalar yapacağına inanıyoruz.

Bu yılki ana tema olan ‘Bunalım, Sanayi ve Mühendisler’ de sanırım bu durumun özetini yansıtıyor.

Evet, 13-14 Aralık günleri Ankara’da yapacağımız kongrede yaşanan bunalımı ve bunalımın sanayiye ve mühendislere yansımalarını konuşmak istedik.

Sizce nedir bu yansımalar? Sanayi ve mühendisler bu süreçten nasıl etkileniyor?

Aslında soruyu sanayi ve mühendisler açısından ‘17 yıllık bilançonun sonuçları neler?’ diye de sorabiliriz. TMMOB Sanayi Kongresi’nin yıllardır altını çizdiği bir saptama var: Türkiye ciddi bir sanayisizleşme içindedir. Bu süreci hem makroekonomik hem de sosyal verilerden izleyebiliyoruz. Bu olgu iki yolla saptanıyor: Birincisi sanayi verilerindeki değişimlerin ortaya koyduğu sonuç üzerinden. Bu sonuç, üretim alanlarının tahrip edildiği, dış tasarruflara dayalı, finansal spekülasyon ve şişirilmiş değerler sistemini baz alan inşaat odaklı büyüme stratejisi ile gün geçtikçe ülkemizin sanayileşme olanaklarından uzaklaştığını ortaya koyuyor. Örneğin imalat sanayi verileri, özel sektör üretken yatırım verileri ve bu sektörlerde yer alan istihdamda bozulma gözleniyor. Sosyal verilerden ise sanayisizleşmeyi, işsizleşme ve yoksullaşma olarak izliyoruz. İstihdam bir yandan daralırken, yani işsizlik hızla artarken, diğer bir yanda da var olan istihdamın niteliksel açıdan bir bozulmaya maruz kaldığını görüyoruz. Esnek, enformel ve güvencesiz çalışma, otomasyonun istihdam üzerindeki olumsuz etkileri gibi süreçler işsizlikle birlikte istihdamın yapısının bozulduğunu ortaya koyuyor.

Mühendisler de bu durumun en somut yansımalarını yaşıyorlar. Mühendislik mesleği bir yandan itibarsızlaştırılır ve değersizleştirilirken diğer yandan işsizlik ve güvencesizleşme sorunlarının tümünü yaşamaktadır. İşsizleşmeye sayısal örnek vermek gerekirse, bugün mühendisler arasında işsizlik oranı yüzde 10’u aştı, işsiz mühendislerin sayısı iki yılda 18 bin arttı. İş bulabilen mühendisler arasında mesleğini icra edemeyip başka işlerde çalışanların sayısı oldukça yüksek.

KRİZİN GÖLGESİNDE MÜHENDİSLER

Tam da bu noktadan Makina Mühendisleri Odası’nın son yıllarda kamuoyuna sunduğu saha çalışmalarını sormak istiyorum. Farklı bölgelerde mühendislerle ankete dayalı çalışmalar yapıldı, genel olarak aldığınız sonuçlar nasıldı?

Mühendislerin üretim süreçlerindeki ve kentle olan ilişkilerini gözlemlemeye dönük, ilk olarak Gebze’de bir çalışma yaptık ve ‘Üretim Zincirlerinde Mühendislerin Yeri ve Yaşam Koşulları’ adlı raporumuz hazırlandı. Daha sonra bu çalışmayı üç bölgede; Ergene Havzası, Gaziantep ve Konya’da genişlettik ve ‘Mühendisler: Fabrika, Toplumsal Yaşam ve Kent Deneyimleri’ adlı üç ayrı rapor ortaya çıktı. Bu yıl ise ülkemizin içinden geçmekte olduğu bunalım sürecini meslektaşlarımız nezdinde gözlemleyebilmek için Türkiye genelinde anketlere dayalı Krizin Gölgesinde Mühendisler adlı raporumuzu hazırladık. Çalışmanın ilk sunumu TMMOB Sanayi Kongresi’nde yapılacak.

Geniş bir kapsamda gerçekleştirdiğimiz bu çalışmalarla daha önce sistematik olarak akademik ve bilimsel çalışmanın olmadığı bir alanda yapılmamış olanı hedefleyerek, Türkiye’de yeni mühendislik örüntülerini incelemeyi amaçladık. Mühendislerin iş deneyimlerini, gündelik hayat deneyimlerini, kültürel, toplumsal, politik ve kent deneyimlerini bir bütün olarak inceledik. Bu araştırma sırasında iş deneyimi alanında çalışma koşullarını, ücretlerini, vasıf yahut yaratıcılıklarını, otonomi, denetim, teknoloji, kariyer, meslek gibi konuları sorguladık. Anket ve görüşmeler yaptık, hem birebir hem de grup olarak mühendislerle görüşme olanağı yakaladık.

Sonuçlar ise gayet çarpıcı olarak, bugüne dek dile getirdiğimiz mühendislik mesleğine ilişkin sorunları güncel olarak tüm netliği ile bizlere sunuyor. Bu çalışmaların bütününün işsizleşme, mesleki sorunlar, düşük ücret, yüksek borçlanma, istihdamda cinsiyet eşitsizliği başta olmak üzere ekonomik ve sosyal açıdan mühendislerin yaşadığı sorunların anlaşılmasına oldukça büyük katkılar sunan çalışmalar olduğunu söyleyebilirim.

İKTİSATÇI BELGESELİNİN GÖSTERİMİ YAPILACAK

Son olarak yaklaşan kongre öncesi neler söylemek istersiniz?

1962 yılından bu yana iki yılda bir düzenlediğimiz ve artık geleneksellemiş olan TMMOB Sanayi Kongresi’nde bu yıl bütün dostlarımızla birlikte olmayı amaçlıyoruz. Gencinden yaşlısına, işçisinden emeklisine, uzmanından toplumcu iktisatçılara kadar geniş bir katılımla sanayileşme ve sanayisizleşme olgularını ve nasıl bir alternatif oluşturmamız gerektiğini hep birlikte tartışmaya ihtiyacımız olduğu açık. Bu kapsamda 13-14 Aralık tarihlerinde Ankara’da İnşaat Mühendisleri Odası Teoman Öztürk Konferans Salonunda yapılacak kongreye katılmak isteyen herkesi davet ediyoruz.

Bir de yönetmenliğini Çiğdem Boz’un yaptığı “İktisatçı” belgeselinin Ankara’daki üçüncü gösteriminin kongremizde yapılacağını söylemek istiyorum. Bu belgeselin TMMOB Sanayi Kongresi açısından özel bir yeri var. Kongremizin Yürütme Kurulu üyesi de olan Sevgili Korkut Boratav’dan Oktar Türel’e, Fikret Şenses’ten Bilsay Kuruç’a bugüne dek Odamızın ve Birliğimizin birçok çalışmasında olduğu gibi kongremize de büyük katkıları olan çok değerli hocalarımızın dilinden iktisatçılık mesleğini dinlemek bizler açısından ayrı bir zevk olacak.