Ülke Tüprag için altın kaplama
Uşak’ın musluklarını kurutan Tüprag’ın 2023-2024 bilançosu ortaya çıktı. Şirket, geçen yıl ülkedeki altın madenlerinden 623 milyon dolar gelir elde etti, devlet hakkı ise yalnızca 79,4 milyon dolarda kaldı.
İlayda SORKU
Kanadalı Eldorado Gold’un Türkiye’deki iştiraki Tüprag’ın 2023 ve 2024 yılı bilançoları ortaya çıktı. Resmi raporlara göre, şirket yalnızca geçen yıl Uşak Kışladağ ve İzmir Efemçukuru’ndaki altın madenlerinden 623,4 milyon dolar gelir elde etti. Üretim artarken, çıkarılan altının neredeyse tamamı piyasaya sürüldü. Ancak aynı dönemde ‘maden ve elde ettikleri kar karşılığında devlete ödedikleri karşılık’ anlamına gelen devlet hakkı olarak ödenen miktar yalnızca 79,4 milyon dolarda kaldı. Kâr Kanadalı şirkete, bedel halkın su ve toprağına yazıldı.
CHP İstanbul Milletvekili Evrim Rızvanoğlu’nun çalışması, Uşak’ın suyunu kurutan Kışladağ Altın Madeni’ni işleten Tüprag’ın ödediği devlet hakkının şirket gelirine oranla yok denecek kadar az olduğunu ortaya koydu. Eldorado Gold’un Türkiye’den sağladığı üretim, toplam altın üretiminin yaklaşık yarısını oluşturdu. Raporda, yeni ruhsatlar ve sondaj programlarının da gündemde olduğu belirtildi. Avrupa’nın en büyük altın madenlerinden biri olan Kışladağ, şirketin başlıca yatırımı olarak öne çıkıyor. Eldorado Gold’un 2024 yılı üretim rakamları da bunu doğruluyor:
• Kışladağ: 5,41 ton
• Efemçukuru: 2,49 ton
• Toplam: 7,9 ton
2023 yılında toplam üretim yaklaşık 7,5 ton olarak kayda geçmişti. Böylece 2024’teki artış 400 kilogramı aştı. Bu tamamen Kışladağ’daki üretim artışından kaynaklandı. Efemçukuru’nda üretim azalsa da Kışladağ’daki güçlü artış bunu fazlasıyla telafi etti.
ŞİRKET İÇİN KÂR KAPISI
Şirketin 2023 yılında yayımladığı raporda Türkiye’den sağladığı toplam gelir 475,3 milyon dolar olmuştu. Kışladağ’dan 304,8 milyon dolar, Efemçukuru’ndan ise 170,5 milyon dolar gelir elde edilmişti. 2024’te bu tablo değişti: Kışladağ’ın geliri 423,5 milyon dolara, Efemçukuru’nun geliri ise 200 milyon dolara yaklaştı. Toplam gelir bir yılda 623,4 milyon dolara çıktı. Böylece yalnızca üretim değil, şirketin kârı da büyüdü. Artışın nedenleri arasında altın fiyatlarının yükselmesi ve Kışladağ’da üretim ile satışların artması gösterildi.
Buna karşın devlete ödenen pay sınırlı kaldı. 2023’te 51,8 milyon dolar olan devlet hakkı, 2024’te 79,4 milyon dolara çıktı. Şirket zenginliğine zenginlik katarken, halka düşen yalnızca artan maliyet ve doğa tahribatı oldu.
2024’te Türkiye Eldorado Gold’un üretiminin yaklaşık yüzde 49’unu oluşturdu, şirketin altın üretiminin yarısı Türkiye’den sağlandı. Aynı yıl yatırım hacmi Kışladağ’da ciddi şekilde arttı. Şirket, buraya 12,7 milyon dolar sürdürülebilirlik yatırımı, ayrıca 107,3 milyon dolar büyüme yatırımı yaptı. Toplamda Türkiye’ye yaklaşık 140 milyon dolar sermaye yatırımı aktarıldı.
VERGİDE İNDİRİM BEKLENTİSİ
2024 yılı raporunda bir detay daha dikkat çekti. Şirket, yılın ikinci çeyreğinde ülkedeki madencilik faaliyetleri üzerinden hesaplanan yüzde 25 oranındaki kurumlar vergisi yükünde 3 ila 5 milyon dolar tutarında azalma beklediğini açıkladı. Bu indirimin nedeni olarak Kışladağ ve Efemçukuru’daki yatırım vergisi kredileri ve enflasyon muhasebesi etkileri gösterildi.
2025’TE DE ARTIŞ SÜRDÜ
Eldorado Gold’un 31 Temmuz’da yayımlanan 2025 ilk iki çeyreklik dönem raporuna göre artış eğilimi devam ediyor. Kışladağ’daki üretim geçen yılın aynı dönemine göre şimdiden yüzde 18 artarak 1,5 tona yaklaştı. Efemçukuru’nun katkısıyla birlikte yalnızca 6 ayda Türkiye’den elde edilen toplam üretim yaklaşık 2,1 ton altına ulaştı. 2024 raporunda Türkiye, şirketin 2025 sondaj programının odak noktası olarak öne çıktı. Raporda ayrıca, Artvin’de bu yıl yaklaşık 8 bin metre sondaj yapılmasının planlandığı aktarıldı.
∗∗∗
1,6 MİLYAR LİRA KIYAK
Ayrıca 2019 yılında Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’ndan Tüprag’a Kışladağ Altın Madeni için yatırım teşvik belgesi verildiği öğrenildi. Halk TV’nin haberine göre, 1 milyar 640 milyon TL tutarındaki yatırım için şirkete; KDV istisnası, gümrük vergisi muafiyeti, faiz desteği, yüzde 90 vergi indirimi, yüzde 50 oranında yatırıma katkı oranı ve 7 yıl boyunca sigorta primi işveren hissesi desteği gibi birçok ayrıcalık tanındı. Teşvik kapsamında şirketin yıllık 8 ton altın üretmesi öngörüldüğü ifade edildi.
