Yap-işlet-bütçeyi tarumar et: Müteahhitlere 230,2 milyar TL
Ulaştırma Bakanlığı’nın ardından Karayolları Genel Müdürlüğü’nün bütçesinden müteahhitlere aktarılan kaynak da hesaplandı. Müdürlüğün, gerçekleşmeyen araç geçiş garantileri nedeniyle 2025'in ilk yarısında aktardığı 42,7 milyar TL ile birlikte 2017-2025 döneminde müteahhitlere ödediği tutar, 230,2 milyar TL'ye ulaştı.
Mustafa Bildircin
mustafamertbildircin@birgun.netAralarında havaalanları, hastaneler ve köprülerin de yer aldığı büyük kamu projelerinde Yap-İşlet-Devret (YİD) modeline başvurulması, AKP hükümetleri döneminde olağan hale geldi.
Çok sayıda büyük kamu projesi, kamunun öz kaynakları ve sermayesi yerine YİD modeliyle özel sektöre inşa ettirildi. YİD projeleri en çok, “İktidara yakın müteahhitlere rant aktarma aracı” haline getirildiği gerekçesiyle eleştirildi.
Havalimanları, hastaneler, yollar ve köprüler için plansızca verilen yolcu, geçiş ve hasta garantileri, kamunun bütçesinde büyük gedik açtı. Garanti ödemelerine yönelik en büyük tartışma, 2019 yılındaki bütçe görüşmeleri sırasında yaşandı.
Dönemin Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Cahit Turhan, muhalefetin, “Garanti ödemelerinin yapıldığı kalem neden gizleniyor?” sorusuna, “Gizlenmiyor, garanti ödemeleri Karayolları Genel Müdürlüğü’nün, ‘Hane halkına yapılan transferler’ kaleminden yapılıyor” yanıtını verdi.
BÜYÜK KARADELİK
Bakan Turhan’ın yanıtının ardından gözler, KGM’nin mali raporlarına çevrildi. KGM’nin, “Hane halkına yapılan transferler” kaleminden 2017 ve 2025 yıllarını da kapsayan sekiz buçuk yılda yaptığı toplam harcamanın 250 milyar TL’ye dayandığı öğrenildi. Müdürlüğün raporları, YİD projelerinin garanti ödemelerine yönelik, “Bütçede karadelik açtı” eleştirilerinin haklılığını da ortaya koydu.
HER YIL MİLYARLARCA LİRA
KGM’nin verilerine göre, 2017 yılında 1 milyar 127 milyon 888 bin TL olan bütçeden hane halkına yapılan transferler, 2024 yılında 60 milyar 294 milyon 709 bin TL’ye fırladı. Müdürlüğün 2025’in ilk yarısına yönelik 31 Temmuz’da açıkladığı mali veriler de YİD projelerinin kamunun kasasında açtığı karadeliği gözler önüne serdi. Müdürlüğün mali raporlarına göre, Ocak-Haziran 2025 döneminde, gerçekleşmeyen geçiş garantileri nedeniyle müteahhitlere 42 milyar 732 milyon 574 bin TL aktarıldı.
Müteahhitlere yapılan garanti ödemelerini içeren kalemden yapılan ödemeler, 2017-2024 döneminde yıllara göre şöyle sıralandı:
>> 2017: 1 milyar 127 milyon TL
>> 2018: 3 milyar 403 milyon TL
>> 2019: 5 milyar 109 milyon TL
>> 2020: 10 milyar 122 milyon TL
>> 2021: 14 milyar 255 milyon TL
>> 2022: 36 milyar 359 milyon TL
>> 2023: 56 milyar 824 milyon TL
>> 2024: 60 milyar 294 milyon TL
>> 2025 (Ocak-Haziran): 42 milyar 732 milyon TL
