Yapay zekâ yargılanıyor

Ebrar ÖZDEMİR

Elon Musk’ın yapay zeka şirketi xAI tarafından geliştirilen sohbet botu Grok’un son algoritma değişikliği, Türkiye’yi merkezine alan bir küresel tartışmanın fitilini ateşledi. Yapay zeka; neonazi ifadeleri, beyaz soykırımı gibi komplo teorilerini rahatça dillendirirken Türkiye’de AKP’li Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’a ve Mustafa Kemal Atatürk’e yönelik küfürlü söylemlere varan sert eleştirileri Grok’u siyasi fay hatlarının ortasına yerleştirdi. Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı TCK 216, 299 ve 5816 kapsamında Grok içerikleri hakkında soruşturma başlattı.

Ankara 7. Sulh Ceza Hâkimliği, yaklaşık 50 paylaşıma erişim engeli kararı verdi. Türkiye böylece dünyada bir yapay zekâ sohbet botunun içeriklerini mahkeme kararıyla engelleyen ilk ülke oldu. X platformu “uygunsuz Grok yanıtlarını tespit edip kaldırmak için hızla harekete geçtiklerini” açıkladı.

Grok’un kullanıcıların verdiği sorulara yanıt üreten bir algoritma olması; sorumlunun kim olduğu konusunda da tartışmaları beraberinde getirdi. Bir sosyal medya kullanıcısı benzer ifadeler paylaşsa soruşturmanın muhatabı belli iken bu durumda sorumluluk sohbet botunun mu, X’in mi, yoksa iletiyi yazan kullanıcının mı tartışmasını büyüttü.

X’E CEZA GELEBİLİR

Dijital haklar uzmanı Prof. Dr. Yaman Akdeniz konuya ilişkin BirGün’e yaptığı açıklamada “Cumhurbaşkanına hakaret, dini değerleri aşağılama gibi klasik suçlama kalıplarıyla açıldı ama hukuken sorumluluğun kimin olduğu meçhul. Yapay zeka hukukunun nasıl şekilleneceği tüm dünyada tartışılıyor. Avrupa Birliği Konseyi bu konuda düzenleme getirdi, Türkiye ise henüz taraf değil” dedi.

Akdeniz, X platformunun Türkiye’deki temsilciliğine ceza davası açılmasının ya da yaptırım uygulanmasının da ihtimal dahilinde olduğunu ekledi. Akdeniz, Grok krizinin yapay zekânın sosyal medyadaki varlığının ne kadar yeni ve kontrolsüz olduğunu da gösterdiğini kaydetti. Akdeniz şöyle konuştu: “Bu içerikler normalde kullanıcı paylaşsa hemen soruşturma açılırdı. Yapay zeka ise çok daha büyük bir rahatlıkla üretebiliyor. Bu hız, hukuku da toplumu da hazırlıksız yakalıyor.”

Akdeniz, Avrupa’da nefret söylemleri kapsamında Grok’a sert yaptırımlar gelebileceğini ancak orada regülasyonlarla ifade özgürlüğü dengesinin çok daha net olduğunun altını çizdi. “Türkiye’nin yaklaşımı ise ortada: Teknolojilere karşı katı bir refleks” diyen Akdeniz, “Sosyal medya şirketleri de 19 Mart’ta olduğu gibi hükümeti karşısına almamak için adeta kolluk kuvveti gibi davranabiliyor” ifadelerini kullandı.

∗∗∗

YENİ BİR TARTIŞMA ALEVLENDİRDİ

Grok’un algoritmik “özgürleşmesi” yargıyı devreye soktu, ifade özgürlüğü ve sansür tartışmaları dikkat çekti. Üstelik algoritmaların artık toplumsal, siyasi ve hukuki birer aktöre dönüşmesinin somut örneği oldu. Bir yazılım güncellemesinin bile bir ülkenin hukuk sistemini harekete geçirip manşetleri belirleyebiliyor olması yapay zekâ çağında daha büyük gerilimlerin bekliyor olabileceğini düşündürdü.

∗∗∗

GEREKİRSE YASAKLARIZ

Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu ise Bloomberg’e yaptığı açıklamada, sürecin denetlendiğini ifade etti. Uraloğlu, “Platforma ilişkin yasaklama yok ama takip ediyoruz. Kusura
bakmasınlar böyle devam ederse ‘gerekirse’ de yasaklarız” dedi.

∗∗∗

ALGORİTMA SORUNLARI GETİRDİ

Ülkede kırılgan olan siyasi kutuplaşma, Grok’un Erdoğan’a yönelik küfürlü ifadeleriyle yeniden alevlendi. Bu tablo, Musk’ın “politik doğruculuk filtresiz” yapay zekâ ütopyasının nasıl tehlikeli boyutlara ulaşabileceğini gösterdi. Akdeniz, “Musk’ın X platformunu Twitter döneminden sonra adeta sosyal mühendisliğe zemin hazırlayacak şekilde yeniden yapılandırdı. Grok’un varlığı da platformu eğlenceli kılarak kullanıcıları tutmanın bir yolu olarak öne çıkmıştı. Ancak bu strateji, yeni bir tartışmaya sürükledi” dedi.