Yeni sezon baskı ve sansürle başladı

Tuğçe ÇELİK

İptal edilen müzik festivalleri, konserler, hakkında soruşturma açılan müzisyen ve eserler derken iktidarın kültür-sanat alanında baskıcı tutumu sürüyor. Televizyon kanallarında yeni yayın döneminin başlamasıyla sanat alanında yaratılan baskı ve sansür tartışmaları da alevlendi. Show TV’de yayınlanan ve dördüncü sezona giren ‘Kızılcık Şerbeti’ dizisinin ilk bölümünün gösterimi sonrası RTÜK Başkanı Ebubekir Şahin’in sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımla diziye, aile kurumunu hedef aldığı gerekçesiyle inceleme başlatıldığı duyuruldu.

Dizinin senaristi Merve Göntem ise BluTV’de yayınlanan ‘Çıplak’ dizisindeki bir karakter hakkında dört yıl önce yaptığı açıklamanın sosyal medyada gündem olması üzerine gözaltına alındı. Mahkemeye çıkarılan Göntem, adli kontrol şartıyla serbest bırakıldı. Dizinin yapımcısı Gold Film, RTÜK’ün inceleme başlatması üzerine yaptığı açıklamada dizide aile kurumuna yönelik saldırı olmadığını belirtti.

Sinema Emekçileri Sendikası (SİNE-SEN) sanat ortamının tehdit ve cezalandırma politikalarıyla dizayn edilmeye çalışıldığına dikkat çekti. Senaryo ve Diyalog Yazarı Sinema Eseri Sahipleri Meslek Birliği (SenaristBir) ise “Toplumu diziler değil adaletsizlik ve yoksulluk çürütür” ifadelerini kullandı.

SÖMÜRÜYÜ DENETLEYİN SİNE-SEN

Yönetim Kurulu Üyesi Yeliz Vurgun, "Bir senaristin yazdığı karakter gerekçe gösterilerek gözaltına alınması iktidarın kültür-sanat alanında yaratıcı emeğin özgürlüğünü tehdit ettiğini gösterir. Amaç kişinin emeğinin denetim altına alınmaya çalışılmasıdır" dedi. Diziye daha önce de kadına yönelik şiddet sahneleri içerdiği gerekçesiyle yayın durdurma davası açıldığını hatırlatan Vurgun şunları aktardı: "Aslında o sahnelerde toplumun belli bir kesiminde yaşanan durumların çok azı gösteriliyor. ‘Aile yapısına ve toplumsal değerlere zarar  veriyor’ denilerek soruşturma başlatıldı ve buna da 2025  Aile Yılı vesilesiyle dediler. Aile Yılı vesilesiyle gördük ki; 12 saatte 4 kadın katledilebiliyor ve failleri serbest bırakılıyor. 18 yaşından küçük çocukların çalışmak zorunda kalıyor, yaşamını yitiriyor, uyuşturucu her sokak başında kol geziyor. Asıl inceleme başlatılması ve denetlenmesi gereken İSİG kuralları, önlemleri, emek sömürüsü, 14-16 saate varan sağlıksız çalışma koşulları ve setlerde alınmayan önlemlerdir."

Vurgun şöyle devam etti: "Hayatımızın her alanına müdahale edip kontrol altına almaya çalışan iktidar, kültür-sanat alanına yaptığı müdahalelerle hegemonyasını kurmaya, emekçileri korkutup sindirmeye ve istediği tek tip, itaat eden insan profili oluşturmaya çalışıyor. Sanatın farklı ve radikal  üretkenliğini aile, gelenek ve din soslu sosyal hayatla sınırlama, bu sınırın dışına çıkanı da gözdağı ve cezalandırma tehdidi ile baskılamak istiyor. Tehdit, baskı ve korkutmalara karşı dayanışma ve mücadele ağlarını korumak kritik önem taşıyor."

SENARİSTLİK SUÇ DEĞİLDİR

SenaristBir, tarafından yapılan açıklamada ise “Meslektaşımız Göntem, dört yıl önce bir röportajda anlattıkları üzerinden, bağlamından koparılan sözlerle hedef gösterilmiş ve gözaltına alınmıştır" denildi. Açıklamada "Sosyal medya linç kültürünün, çok takipçili hesapların fırsatçılığıyla birleşmesi; bir senaristin geçim kaynağını tehdit eden yıkıcı bir tablo yaratmıştır. Yayına girdiğinden beri RTÜK’ün radarında olan Kızılcık Şerbeti’nin, ‘Türk aile yapısı’ bahanesiyle hedefe oturtulması, ifade ve yaratıcılık özgürlüğünün üzerindeki baskıyı görünür kılmıştır. Toplumu çürüten diziler değil, adaletsizliktir. Aileleri yıkan kurgular değil, yoksulluktur. Bir ülkeyi uçuruma sürükleyen senaristler değil; baskı ve hukuksuzluktur. Senaristlik suç değildir” ifadeleri kullanıldı.

∗∗∗

NE OLMUŞTU?

11 Eylül’de Can Holding'e yapılan operasyon kapsamında 121 şirketin malvarlığına el konulmuştu. Kayyum atanan holdingin bünyesinde Habertürk ve Bloomberg HT gibi televizyon kanalları ile Kızılcık Şerbeti dizisinin yayınlandığı Show TV de yer alıyor. Kayyum atandıktan sonra dizinin kaldırılması için sosyal medyadaki paylaşımların ardından RTÜK dizi hakkında inceleme başlattı.

∗∗∗

SANATÇILARA YARGI KISKACI

Türkiye’de son dönemde yaşanan bazı örnekler şöyle;

• Manifest grubunun 6 Eylül’deki konseri sonrasında ‘hayasızca hareketler’ ve ‘teşhircilik’ suçlamalarıyla soruşturma başlatılmış, grup üyeleri adli kontrol şartıyla serbest bırakılmıştı. Grubun Türkiye turnesi iptal edilerek ‘milli güvenlik ve kamu düzeninin korunması’ gerekçesiyle konser görüntülerine erişim engeli getirilmişti.

• Grup Yorum’un 2006-2024 yıllarında YouTube’da 56 farklı kanalda yayınlanan ve toplamda 205 milyon kez izlenen 450’den fazla videosu, ‘milli güvenlik ve kamu düzeninin korunması’ gerekçesiyle erişime engellendi.

• Zeytinli Rock Festivali, Marmaris-Saklıgöl’de yapılacaktı. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı alanın Özel Çevre Koruma Bölgesi olduğu gerekçesiyle festivale izin vermedi. İstanbul-Kilyos’a alınan festival, bu kez de Sarıyer Kaymakamlığı tarafından ‘orman yangınları’ gerekçe gösterilerek engellendi.