Festivaller evreni

Yalnızca ülkemizde değil, dünyanın dört bir yanında sonbahar film festivalleri sinema mevsiminin açılışını müjdeler. Venedik, Toronto, San Sebastian, Montpellier, Selanik, v.b… Ülkemizin tarihi en eskilere uzanan film festivalleri Antalya ve Adana da bu mevsimin en hacimli festivalleri arasındadır. Bu yıl mevsim İzmir Uluslararası Film ve Müzik Festivali ile açıldı. Ardından Ayvalık Uluslararası Film Festivali ve Adana Uluslararası Altın Koza Film Festivali geldi. Ekim ayının son haftasında ise Antalya Uluslararası Altın Portakal Film Festivali var. Ama hepsi bu kadar değil ülkemizde film festivallerinin sayısı her geçen gün artıyor. Elbette hepsinin ayrı gündemleri, ayrı sorunları var. Bunlardan kısaca söz etmek istiyorum. Farklı üniversitelerden akademisyenlerin festivallere ilişkin araştırma sonuçlarını içeren iki ciltlik “Film Festivalleri” kitabı ve Bakanlığın yeni etkinlik kılavuzundan yola çıkarak…

Önce, bir döküm yapalım; ülkemizde bu yıl sonbahar aylarında düzenlenen ya da düzenleneceği açıklanan film festivallerinin dökümünü… Eylülün son haftasında etkinlikleri dört kente yayılan 3. Mitoloji Film Festivali, 4. Evrensel Bilim Kurgu ve Fantastik Film Festivali düzenlendi; Bursa Sinemateki’nin yöneticisi Talip Koç bir yıl boyunca sürecek Bursa Uluslararası Film Festivali’ne başladı. Animasyon Festivali, Belgesel Filmler Festivali, Çevre Filmleri Festivali izledi. Yarın Çocuk ve Gençlik Filmleri Festivali başlıyor. Sırada daha onlarca festival var. İnsan haklarından hayvan haklarına kadar ele almadığı tema yok Talip Koç’un. Bir yılda 46 festival. Heyecanı sonsuz ama bu festival yağmurunu Bakanlığın yönetmeliği ile nasıl uzlaştıracak doğrusu merak ediyorum.

Ekim ayının beklenen festivalleri Film Ekimi (İstanbul, Ankara, Eskişehir gösterimleri tamamlandı, İzmir gösterimleri ise 23-26 Ekim’de) ve Antalya Altın Portakal Film Festivali’nin (24 Ekim-2 Kasım) yanı sıra daha pek çok festival var: 19. İstanbul Uluslararası Mimarlık ve Kent Filmleri Festivali ve 1. Bodrum Uluslararası Film Festivali, 12. Bozcaada Uluslararası Ekolojik Filmler Festivali, 2. Yalova Film Festivali (gerçekleşti). Hafta sonunda İzmir’de başlayan Ege (Kısa) Film Festivali, Ankara Kült Kavaklıdere, Sine Filozofi Dergisi ile Sinema ve Felsefe Derneği’nin düzenlediği 2. Uluslararası Felsefi Filmler Festivali ve İstanbul’da Arter’in düzenlediği ‘Ses için Ayrıcalık’ başlıklı toplu gösteriminin bugün son günü. Hafta içinde İstanbul’da başlayan Fantasİstanbul (İstanbul Fantastik Film Festivali), 3. Uluslararası Korku Filmleri Festivali ve Güzel Ordu Kısa Film Festivali 26 Ekim’e dek sürecek. Yarın İstanbul’da 3. Uluslararası Dijital Filmler Festivali başlıyor. Denizli 1. Uluslararası Indigenous Cultures (kısa) Film Festivali ise 23-25 Ekim tarihleri arasında yapılacak.

Kasım ayı da festivaller açısından epeyce yoğun. 26. İzmir Uluslararası Kısa Film Festivali (3-9), Fethiye Film Festivali (5-9), İstanbul’da Long Play Music Films Festival (5-7), 13. Boğaziçi Film Festivali (7-14), Akbank Sanat’ta 1. Uluslararası Felsefi Filmler Festivali (8-9), 13. Canlandıranlar Film Festivali (13-26), 36. Ankara Uluslararası Film Festivali (13-21 Kasım). İstanbul’da 15. Uluslararası Suç ve Ceza Film Festivali  27 Kasım’da, İzmir’de 4. Akdeniz Sinemaları Buluşması 28 Kasım’da başlayacak.

ÖZGÜR, ÖZERK VE ÖZGÜN

Doç. Dr. Hakan Erkılıç öncülüğünde bir TÜBİTAK projesi olarak hayata geçirilen “Türkiye’de Gerçekleştirilen Film Festivalleri: Yapısı, Ekonomisi, İşleyişi ve Seyirci Profili” başlıklı araştırmada dört büyük festival (alfabetik sıralamayla) Adana, Ankara, Antalya ve İstanbul ele alınarak bu festivallerin yapıları, aldıkları destekler, seyirci ile ilişkileri v.b. konularda birleştikleri ve ayrıldıkları noktalar saptanıyor.  Bu çerçevede gerçekleştirilen dört sempozyumun sonuncusu olan 2024 ‘Antalya Sinema Çalıştayı’nın sonuç bildirgesinde film festivallerine ilişkin bazı öneriler yer alıyordu. Başlıcalarını sıralayalım… Çalıştayda ısrarla vurguladığım bir motto, bildirgenin ilk maddesini oluşturuyordu. “Festivaller özgür, özerk ve özgün olmalı”.  Festivaller arasında koordinasyonun sağlanması, sinema sektörü ile ilişkiler, festivallerin kimliklerini, bağımsız yapılarını, karar alma mekanizmalarını korumaları, bütçe, önseçim, ödüllendirme ölçütleri, Bakanlık desteği v.b. konularda şeffaflık, Belediyeler Birliği öncülüğünde festivallere ilişkin esasların belirlenmesi gibi hususlar yer alıyordu.

Elbette bunları söylemek kolay; nasıl gerçekleştirilebileceği konusunda kafa yormak lazım… Kültür Turizm Bakanlığı’nın 2026 başında uygulamaya koyacağı ‘Sinema Etkinlikleri Kılavuzu’nda birçok konuya açıklık getirilmiş. Türkiye’de gerçekleştirilen ulusal ve uluslararası film festivalleri, film haftaları, film günleri ve film yarışmalarını kapsayan kılavuzda, uluslararası festivallerde gösterilecek filmlerin en az %50’sinin yabancı yapım olması, film seçkilerinde en az beş farklı ülkenin bulunması, jüri üyelerinin en az %60’ının yabancı uyruklu olması, festival süresince en az üç farklı ülkeden konuk ağırlanması, altyazıların ve festival materyallerinin en az iki dilde olması, ulusal ve uluslararası festivallerin süresinin en az 5 gün olması, her festival bölümünde en az 5 filmin yer alması gibi kurallar getirilmesi festivallerin dünya standartlarında gerçekleşmesi adına önemlidir.

Yalnız, Bakanlık’tan birkaç beklentimiz var. Öncelikle, tıpkı Film Yapım desteklerinde olduğu gibi Festival Desteklerinde de şeffaflık ilkesine uyulması, yani hangi festivale ne kadar destek verildiğinin açıklanması… İkincisi, festivallerin yaşaması için hayati olan sponsor desteklerinin vergi matrahından düşülmesini sağlayacak bir yasal düzenleme için girişimde bulunulması; üçüncüsü ise, festivallerin özgürlüğü açısından çok önemli bir gelişme olan 18+ kuralına bir esneklik getirilmesi; böylelikle en azından uluslararası sınıflandırmalarda 12+ sahip filmlerin lise öğrencileri tarafından da izlenebilmesinin sağlanması…