Google'a direnen son kale: Sahaf
İzmir’in iki yakasında faaliyet gösteren Tercüme Sahaf ve Kelime Sahaf, dijitalleşen medya düzeninde sahaflık mesleğinin geleceğini ve bilginin uğradığı değişimi değerlendirdi.
Fevzi Efe SEKİTMEZ
İzmirli sahaflar, yeni medyanın yükselişi ve ekonomik zorluklar karşısında kitap kültürünü korumaya çalışıyor. Karşıyaka’da bulunan Tercüme Sahaf’ın işletmecisi Erdal Akay ve Kemeraltı’ndaki Kelime Sahaf’tan İshak Kocabıyık, görsel kültürün metnin önüne geçmesinin bilgi kirliliğine yol açtığına dikkat çekti. Eski sahafların bol bulunduğu Karşıyaka Çarşı'da gevrekle kahvaltı eden öğrencilerin arasına işe yetişmeye çalışan emekliler karışmış, kalabalık büyüdükçe büyümüştü. Uğultudan uzaklaşıp rastgele sokaklarda gezinirken önüme Tercüme Sahaf çıktı. Apartman altına kurulmuş küçük dükkânın duvarları tuğla yerine kitaptan yapılmış gibiydi. İçeridyese adım atılacak yer yoktu.
Sahaf Erdal Abi ben dükkâna girer girmez kitaplardan yaptığı kaleden kafasını çıkarttı. “Kolay gelsin abi.” “Sağ ol hoş geldin. Gel, şuradan dolaş gel.” Konuşurken üç kitap devirmiştim bile. Sırtımdaki çantayla dükkâna sığmıyordum. Zaten Erdal Abi gibi bu labirente hâkim de değildim. Biz de kendimizi sokağa atıp sohbete orada devam etmeye karar verdik.
Erdal Abi başından geçen bir anıyı anlatmaya koyuldu: “Bir antikacı arkadaşım beni aradı ve dedi ki ‘Halide Edip’in Osmanlıca şiir kitabını buldum’. Şimdi ben düşünüyorum. Halide Edip şair değil. Ancak unutulmuş bir el yazması mı var acaba. Bir edebiyatçı arkadaşımı aradım. Bana, ‘Bu başka Halide Edip, Osmanlı dönemindeki ilk kadın şair olan kişidir bu.’ dedi. Anlayacağın sahaf dediğin bütün bunlardan biraz çakozlamak zorundadır.”
GÖZÜN HAKİMİYETİ GERİ DÖNDÜ
Konuyu bir şekilde yeni medyaya ve sahaflığın haline getirdim. Tercüme Sahafın sahibi Erdal Akay: “Günümüzde yaşadığımız sorun şu; İlk önce gözün hakimiyeti vardı. Ardından gözün hakimiyeti yerini bilginin ve yazının hakimiyetine verdi. Ancak sinema, televizyon kültürü oradan sosyal medya derken gözün hakimiyeti yeniden ortaya çıktı. İnsanlar kitap okumaktan ziyade Google’a bakıyorlar. Google’daki bilgi doğru bilgi değildir. En çok tıklanan bilgidir. Bir de şu var; insanlar ilk önce temel ihtiyaçlarını karşılamak zorunda. Zaten az okuyan ülkenin alım gücü de düştüyse bırakın yeni kitapları eski kitapları bile almakta zorlanır insanlar. Bir taraftan ticari bir nihayeti de olduğu için sahaflar küçük işletmeler olarak zor duruma geçer.”
KELİME SAHAF
Kemeraltı'nın labirent gibi sokaklarından geçip bir pasajdan öbürüne geçiyordum. En sonunda kendimi Kelime Sahaf isimli dükkânda masanın başında ağırmış saçlarıyla ve yorgun gözleriyle kitaba gömülmüş İshak abiyle konuşurken buldum. Kelime Sahaf’ın raflarında ilk gözüme çarpan dönemin devrimcilerinden Ulaş Bardakçı’yı anlatan bir kitap oldu. İshak ve Necmettin iki ortak olarak sahaf dükkânını işletiyorlardı. İshak Kocabıyık sahaflık konusunda tecrübelerini anlatmaya koyuldu.
‘KAPİTAL HÂLÂ HAPİTAL’
“Artık sahafın bütün işlevlerini tek bir dükkânda bulabilmek mümkün değil. Elektronik ortamın hayatımızın her alanında ağırlığını göstermesi ve görsel olanın öne çıkmasıyla yazıya olan ilginin azaldığını söyleyebiliriz. Ne yazık ki sahaflık kendisini günümüzün koşullarına uygun hale getiriyor. Başka türlü de devam etmesi mümkün değil. Bilgiye ulaşmayı çok kolaylaştırdı, bilgiye ulaşım kolaylaştıkça bilgi edinmeye meraktan uzaklaştırmayı da gerçekleştirdi. Yazılı materyali önemi bu anlamda daha da artıyor. Nihayetinde bir referans noktası olarak aldığınız kitap internet üzerindeki bilgi kadar çabuk değişemez. Örneğin 1800’lü yılların ortalarında yazılan Kapital hâlâ Kapital’dir. Kitabın sağladığı avantajları bugünün koşulunda hiçbir medya unsuru dolduramaz.”
“İnternetten kitap satışları da yapılıyor. Artık sahaflık çevrimiçi olmaya başladı gibi.” “Evet, bugün kitap satış siteleri var. Çok güçlü sermayelerin desteklediği satış siteleri bunlar. Kimileri şunu söylüyor, 'Sizden alacağıma kitap satış sitesinden alırım.' Bizim burada sermayemiz kendi emeğimiz. Bir tercih olarak o kitap satış sitelerinden alınan her kitap bir sahafın kapanması demek. Sitelerde tekelci ve kartel yapılarının güçlenmesine sebep olacaktır.”
